Làng nghề truyền thống hút khách bằng trải nghiệm văn hóa tại Hội chợ Mùa Xuân 2026

Không gian "Tết sum vầy" tại Hội chợ Mùa Xuân 2026 thu hút sự quan tâm của người dân. Ảnh: Khánh Hòa - TTXVN

Tại các gian hàng, khách tham quan không chỉ mua sắm mà còn được trực tiếp quan sát, tìm hiểu quy trình chế tác, trò chuyện với nghệ nhân, tham gia trải nghiệm. Không khí rộn ràng, sắc màu ngày Tết và tính tương tác cao giúp các sản phẩm truyền thống đến gần hơn với người tiêu dùng, nhất là giới trẻ. Qua đó, hội chợ góp phần quảng bá làng nghề, khơi dậy giá trị văn hóa bản địa.

Làng Nón Chuông rực rỡ sắc Tết

Gian hàng của Làng Nón Chuông thu hút đông đảo người dân với những mẫu nón được trang trí họa tiết Tết, rực rỡ sắc màu. Không gian chụp ảnh đặt liền kề góp phần tạo thêm trải nghiệm cho khách tham quan

Nghệ nhân Tạ Thu Hương cho biết, lá lụi được chọn để làm nón phải đạt độ dày và độ mềm phù hợp. Lá sau khi thu về được vò trong cát, phơi đến khi chuyển sang màu trắng bạc sau đó được miết phẳng bằng lưỡi cày để loại bỏ gân và bảo đảm không rách khi khâu. Vành nón được làm từ cật tre hoặc nứa; yêu cầu quan trọng là các vòng phải tròn đều, không gợn nối. Nón Chuông gồm 16 vòng, tạo sự chắc chắn mà vẫn giữ được độ mềm. Công đoạn khâu được xem là khó nhất, lá được xếp theo hai lớp lá xen mo tre trước khi cố định bằng chỉ. Người thợ phải điều chỉnh lực tay để lớp lá không bị lệch và không bị rách, các mũi khâu cần đều, nhỏ và giấu kín để bề mặt nón khi hoàn thiện phẳng và liền.

Những chiếc nón lá làng Chuông không chỉ là vật dụng che nắng mưa mà còn là tác phẩm nghệ thuật, được vẽ tỉ mỉ có thể là một bức tranh cảnh sắc quê hương, danh lam thắng cảnh của Việt Nam hay các họa tiết mai, đào ngày Tết.

Nghệ nhân Tạ Thu Hương chia sẻ, việc thay đổi mẫu mã là cần thiết để phù hợp thị hiếu hiện nay, nhưng yếu tố truyền thống vẫn được giữ nguyên. Nón truyền thống và nón trang trí đều dựa trên những nguyên tắc kỹ thuật của nón Chuông. Việc phát triển mẫu mã mới không làm mất bản sắc mà giúp sản phẩm tiếp cận rộng hơn.

Trong lúc nghệ nhân Tạ Thu Hương chia sẻ quy trình làm nón, nhiều khách tham quan trẻ dừng lại tham gia hoạt động tự trang trí nón lá.

Nghệ nhân nón Làng Chuông Tạ Thu Hương thực hiện làm nón lá tại không gian "Tết sum vầy". Ảnh: Khánh Hòa - TTXVN

Bạn Nguyễn Thu Trang (Học viện Nông nghiệp) tự vẽ một chiếc nón để tặng mẹ. Trang cho biết, bình thường em ít có cơ hội làm các sản phẩm thủ công, nên hoạt động này đem lại cảm giác rất mới. Việc tự tay lựa họa tiết, chọn màu và hoàn thiện từng nét vẽ giúp em có một món quà mang dấu ấn cá nhân, khác với những sản phẩm mua sẵn. Em nghĩ mẹ sẽ rất vui vì đó là món quà em tự mình thực hiện

Là sinh viên Mỹ thuật, Trần Minh Đức (Đại học Mỹ thuật Công nghiệp) muốn thử nghiệm trên nhiều chất liệu khác nhau nên rất thích hoạt động này. Minh Đức cho hay đã mua 20 chiếc nón với kích thước khác nhau để trang trí thành chuông gió tặng bạn gái. Theo Minh Đức, trước đây các trải nghiệm làng nghề thường diễn ra rời rạc ở nhiều nơi, còn tại hội chợ lần này được tập trung lại một chỗ, vừa thuận tiện vừa giúp tiếp cận văn hóa truyền thống dễ hơn.

Không chỉ thu hút giới trẻ, gian hàng cũng đón lượng lớn khách trung niên tới mua nón sử dụng dịp đầu năm.

Chị Nguyễn Thị Hạnh (phường Quang Trung, Hà Nội) cho biết, chị chọn nón Chuông vì độ nhẹ và độ thoáng hợp khi đi lễ đầu năm. Chị Hạnh đã đội thử vài mẫu và thấy nón được làm cẩn thận. Theo chị, nón truyền thống nhưng có họa tiết Tết nhìn vẫn phù hợp với nhiều trang phục.

Có thể thấy nón Chuông đang tiếp tục tìm được chỗ đứng mới trong đời sống hiện đại. Việc giữ nguyên kỹ thuật truyền thống song song với phát triển các mẫu trang trí theo chủ đề đã tạo cho sản phẩm tính thích ứng cao hơn, phù hợp nhiều nhu cầu khác nhau. Nón Chuông không còn chỉ là vật dụng che nắng mà trở thành sản phẩm văn hóa có thể sáng tạo, tạo dấu ấn cá nhân và mang giá trị tinh thần trong từng món quà.

Sản phẩm truyền thống thích ứng với thị trường hiện đại

Nghệ nhân Đặng Văn Biền, sinh ra và lớn lên tại thôn Xuân La, xã Phương Dực, thành phố Hà Nội, là một trong số ít người vẫn gắn bó với nghề tò he truyền thống của làng nghề hơn 300 năm tuổi. Sự tỉ mỉ và khả năng sáng tạo trong từng sản phẩm khiến gian hàng của anh thu hút nhiều khách dừng lại tìm hiểu.

Nghệ nhân Đặng Văn Biền cho biết, việc làm ra một sản phẩm tò he cần trải qua nhiều công đoạn. Bột truyền thống được làm từ gạo nếp xay mịn, luộc chín rồi để nguội mới nhào được. Màu sắc ngày trước cũng lấy hoàn toàn từ thiên nhiên như rễ cây, củ nghệ, lá trầu hay tro. Hiện nay, để phù hợp với yêu cầu vệ sinh và độ bền của sản phẩm, người thợ dùng phẩm màu thực phẩm và trộn thêm bột nở để giữ độ mềm của bột trong thời gian dài. Trong quá trình nặn, nghệ nhân sử dụng sáp ong để tránh dính tay và giúp tạo hình chính xác hơn. Anh cho biết việc tạo ra hình dáng con giống phụ thuộc nhiều vào khả năng quan sát và cảm nhận, bởi “mỗi người có cách nhìn khác nhau nên không ai nặn giống ai”.

Không gian "Tết sum vầy" tại Hội chợ Mùa Xuân 2026 thu hút sự quan tâm của người dân. Ảnh: Khánh Hòa - TTXVN

Hơn 40 năm trong nghề, anh Biền cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là người trẻ ít theo nghề do thu nhập không ổn định. Trong làng hiện còn khoảng 50 người gắn bó với nghề, đa phần đều lớn tuổi. Với những người còn trụ lại, nghề không chỉ là sinh kế mà còn mang giá trị tinh thần đặc biệt.

Anh Biền cho biết sản phẩm tò he ngày trước chủ yếu là 12 con giáp và các con vật quen thuộc, thường được gánh đi bán ở chợ trong nhiều ngày. Hiện nay, mẫu mã thay đổi nhiều theo nhu cầu thị trường. Trẻ nhỏ thích các nhân vật hoạt hình, còn dịp Tết các sản phẩm theo chủ đề mùa xuân như mâm ngũ quả, bánh chưng hay linh vật năm mới được ưa chuộng. Để sản phẩm giữ được độ bóng và màu lâu phai, tò he sau khi nặn được nhúng nhanh qua nước sôi, có thể chơi được từ một đến hai năm.

Về tình hình bán hàng tại hội chợ, anh Biền chia sẻ, khách mua chủ yếu là trẻ nhỏ đi cùng gia đình; ngoài ra, mặt hàng mâm ngũ quả được lựa chọn khá nhiều. Các sản phẩm kích thước nhỏ, giá phù hợp được tiêu thụ nhiều nhất.

Chị Huỳnh Mỹ Duyên (Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, chị chọn mua mâm ngũ quả để làm quà tặng bạn dịp Tết. Trước đây, chị từng mua sản phẩm để tặng một người bạn nước ngoài, món quà vẫn giữ màu và hình dáng hơn một năm. Theo chị, mâm ngũ quả nhỏ gọn, màu sắc tươi sáng và mang ý nghĩa tượng trưng cho sự đủ đầy đầu năm nên rất phù hợp làm quà tặng.

Bà Lê Thị Hồng, đại diện một cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ chia sẻ, hội chợ năm nay cho thấy rõ sự thay đổi trong cách người tiêu dùng tiếp cận sản phẩm truyền thống. Nhiều khách ghé gian hàng hỏi rất kỹ về chất liệu có thân thiện với môi trường và an toàn cho sức khỏe hay không. Theo bà Hồng, điều này cho thấy sự quan tâm của người mua ngày càng cao hơn so với trước, không chỉ dừng ở hình thức mà còn ở giá trị phía sau mỗi sản phẩm.

Bà Hồng cho biết thêm xu hướng ưu tiên chất liệu tự nhiên, an toàn và bền vững đang tác động trực tiếp đến các cơ sở sản xuất thủ công. Điều này vừa tạo áp lực đổi mới, vừa mở ra cơ hội để nghề truyền thống khẳng định giá trị trong bối cảnh hiện đại.

Việc tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại như Hội chợ Mùa Xuân giúp các nghệ nhân có thêm cơ hội quảng bá sản phẩm, đồng thời lan tỏa câu chuyện về nghề và giá trị văn hóa của làng nghề truyền thống. Tại gian hàng, nhiều khách không chỉ dừng lại mua sản phẩm mà trực tiếp quan sát, đặt câu hỏi, thử trải nghiệm một vài thao tác đơn giản hoặc trò chuyện với nghệ nhân để hiểu thêm về quy trình làm ra sản phẩm. Sự tương tác này góp phần làm cho sản phẩm trở nên gần gũi hơn, tạo kết nối giữa người sản xuất và người dùng mà các kênh bán hàng thông thường khó có được.

Thông qua hội chợ, các cơ sở sản xuất cũng có điều kiện lắng nghe phản hồi từ thị trường, nắm bắt xu hướng tiêu dùng để điều chỉnh mẫu mã, cải tiến chất lượng và từng bước nâng cao giá trị sản phẩm. Đây là cách để các làng nghề gìn giữ bản sắc trong khi vẫn thích ứng với nhu cầu và thị hiếu của thị trường hiện đại, qua đó duy trì sức sống bền bỉ cho những nghề truyền thống giữa nhịp sống hôm nay.

Hạnh Quyên/vnanet.vn