Lãng phí nhà, đất và các khu 'đất vàng': Ai phải chịu trách nhiệm? (bài cuối)

Tình trạng nhiều khu tái định cư tại TPHCM bị bỏ hoang là bài toán nan giải nhiều năm qua của lãnh đạo TPHCM qua các thời kỳ. Không chỉ 3.790 căn hộ tái định cư tại khu Bình Khánh (Thủ Thiêm) bỏ trống suốt hơn thập kỷ, nhiều dự án khác trên địa bàn cũng chịu cảnh tương tự như Khu tái định cư Vĩnh Lộc B (Bình Chánh cũ) hay các dự án ở Quận 12 cũ, Khu tái định cư Tân Mỹ (Q7 cũ), gây lãng phí rất lớn về nguồn lực, trong khi người dân TPHCM có nhu cầu nhà ở rất cao, nguồn cung nhà ở xã hội (NƠXH) còn nhỏ giọt.

Một số khu tái định cư tiếp tục bỏ hoang trong nhiều năm

Khu tái định cư Vĩnh Lộc B (nay là xã Tân Vĩnh Lộc, TPHCM) rộng hơn 30ha. Toàn khu có hơn 500 nền tái định cư và 45 block cao 5 tầng, tổng cộng 1.939 căn hộ được xây dựng khang trang, có vốn đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng, do Ban quản lý Đầu tư xây dựng Công trình nâng cấp Đô thị TPHCM làm chủ đầu tư. Khu tái định cư này được khởi công xây dựng năm 2008, đưa vào sử dụng một phần vào năm 2010, hoàn thành năm 2013, nhưng đến nay vẫn thưa thớt người ở. Đa số các hộ đã định cư tại Khu tái định cư Vĩnh Lộc B là hộ nghèo, không đủ điều kiện được bồi thường về nhà ở, đất ở khi thực hiện các dự án di dời. Còn những người khác tuy có tiêu chuẩn định cư tại đây nhưng không muốn ở vì xa trung tâm, gây khó khăn cho việc làm ăn.

Mục đích của khu dân cư này là để phục vụ cho các chương trình tái định cư của thành phố như dự án xây dựng Tỉnh lộ 10, bến xe buýt Đầm Sen, tiêu thoát nước và cải thiện ô nhiễm kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, cải tạo bờ kênh Thanh Đa. Khu tái định cư này cách trung tâm TPHCM gần 30km, nằm trên trục đường Trần Văn Giàu - cửa ngõ kết nối TPHCM và tỉnh Tây Ninh (Long An cũ). Cho đến tháng 4/2026, khu tái định cư này có 23/45 block có người ở, 22 block bỏ hoang hóa trong nhiều năm qua, dẫn đến cỏ mọc um tùm, xuống cấp nghiêm trọng, có block bị sụt lún. Trong thời gian dịch Covid-19 hoành hành, một số block của khu này được tận dụng làm bệnh viện dã chiến.

Khu tái định cư Vĩnh Lộc B do Ban quản lý Đầu tư xây dựng Công trình nâng cấp Đô thị TPHCM làm chủ đầu tư, với tổng vốn đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng, đến nay vẫn còn hàng trăm căn hộ không có người ở

TPHCM từng đưa 953 căn hộ tái định cư tại Khu dân cư Vĩnh Lộc B, xã Tân Vĩnh Lộc để đấu giá, tránh lãng phí. Tuy nhiên vào tháng 10/2025, Sở Xây dựng TPHCM kiến nghị UBND TPHCM bãi bỏ quyết định đấu giá này để bố trí nhà ở tái định cư cho người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án hạ tầng trọng điểm trong thời gian tới.

Theo Sở Xây dựng, hiện nay quỹ nhà đất tái định cư ở TPHCM đang rơi vào nghịch lý "vừa thừa, vừa thiếu". Một số khu vực có nhà ở tái định cư nhưng không bố trí được người ở, trong khi những khu vực khác lại không đủ quỹ nhà đất để bố trí. Bên cạnh đó, cơ chế khai thác, xử lý quỹ nhà đất còn thiếu linh hoạt, vướng mắc pháp lý và thủ tục. Một câu hỏi đặt ra: Liệu một khu tái định cư mà 16 năm qua vẫn lưa thưa người ở, xa trung tâm, bất tiện trong việc làm ăn của người dân, nhiều căn hộ đã xuống cấp trầm trọng, có hấp dẫn người dân muốn tái định cư? Nếu TPHCM không có phương án "làm mới" khu tái định cư này, đặc biệt về hạ tầng kết nối giao thông, các tiện ích khác, sẽ tiếp tục lãng phí tài sản đầu tư công.

Khu tái định cư Tân Mỹ (Quận 7 cũ) cũng tương tự. Đây là khu dân cư nằm ngay mặt tiền đường Nguyễn Lương Bằng, phường Tân Phú, Quận 7 cũ, do Tổng Công ty Địa ốc Sài Gòn làm chủ đầu tư. Khu dân cư này được xây dựng với 3 khu, trong đó khu A, B dùng để tái định cư, khu C là khu thương mại. Hiện nay, còn khoảng 250 căn hộ vẫn bỏ trống, đang xuống cấp rất nghiêm trọng. Đây là chung cư dùng để tái định cư cho các hộ dân bị giải tỏa tại chương trình di dời, giải tỏa, chỉnh trang đô thị rạch Ụ Cây, Quận 8 cũ.

Khu chung cư này "nổi tiếng" với chất lượng tệ hại, công tác quản lý chung cư bê bối, làm khổ cư dân. Đặc biệt rác thải đổ khắp nơi, càng làm cho chung cư trở nên nhếch nhác, ẩm thấp. Hiện khu A đã bố trí hết cho các hộ dân, khu B mới bố trí 50 hộ, còn khoảng 250 căn bỏ trống, dán tem niêm phong của Trung tâm quản lý nhà và giám định xây dựng (thuộc Sở Xây dựng TPHCM). Những căn hộ "dôi dư” của khu này, cho đến nay vẫn chưa có phương án "giải cứu", càng gây lãng phí.

Thực tế TPHCM còn nhiều dự án, khu tái định cư gây lãng phí nhưng cho đến nay vẫn chưa có phương án "giải cứu". Trong khi đó TPHCM rất cần nguồn nhà ở để bố trí cho người dân tái định cư khi hàng loạt các công trình cải tạo lớn đang được thực hiện, rất cần quỹ nhà ở lớn để bố trí cho người dân tái định cư.

TPHCM yêu cầu đánh giá tổng thể quỹ nhà, đất tái định cư

Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được vừa có ý kiến chỉ đạo liên quan công tác quản lý, sử dụng quỹ nhà, đất tái định cư trên địa bàn thành phố. Theo đó, Chủ tịch UBND TPHCM giao UBND các phường, xã, đặc khu khẩn trương rà soát, cập nhật, báo cáo đầy đủ hiện trạng quỹ nhà, đất tái định cư trên địa bàn quản lý. Trong đó bao gồm quỹ nhà, đất đã bố trí cho các dự án nhưng chưa sử dụng; quỹ nhà, đất đang quản lý nhưng chưa bố trí cho dự án. Đồng thời, UBND cấp xã có nhiệm vụ tổng hợp đầy đủ nhu cầu bố trí tái định cư và khả năng cân đối quỹ nhà, đất tái định cư phục vụ các dự án tại địa phương, gửi Sở Xây dựng trước ngày 05/6.

Thực hiện chỉ đạo này, Sở Xây dựng vừa ban hành văn bản triển khai đến Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT), UBND 90 phường, xã (theo địa giới hành chính TPHCM trước sáp nhập, không bao gồm 12 phường thuộc TP.Thủ Đức cũ) cùng một số Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng. Nội dung yêu cầu khẩn trương rà soát nhu cầu sử dụng quỹ nhà ở, đất ở phục vụ tái định cư đã được phân bổ cho các dự án đầu tư công trọng điểm trên địa bàn.

Theo văn bản, các địa phương phải phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý dự án của các phường, xã như Bến Thành, Bàn Cờ, Xóm Chiếu, An Đông, Bình Tiên, Tân Mỹ, Chánh Hưng, Vườn Lài, Bình Thới, Thới An, An Lạc, Tân Sơn Nhất, Tân Phú, Hạnh Thông, Bình Thạnh... để rà soát kỹ lưỡng nhu cầu tái định cư của từng dự án đã được cấp quỹ. Qua đó, nếu dự án không còn nhu cầu sử dụng quỹ nhà, đất đã phân bổ hoặc tiến độ bố trí quá chậm, không còn khả thi, các đơn vị phải đề xuất hoàn trả ngay cho thành phố. Sở Xây dựng sẽ tổng hợp, tham mưu UBND TPHCM xem xét cân đối, điều chuyển, phân bổ lại cho các dự án khác có nhu cầu cấp bách, ưu tiên các công trình trọng điểm.

Văn bản nhấn mạnh trách nhiệm rõ ràng: "Trường hợp UBND các phường, xã không rà soát kỹ nhu cầu tái định cư, không đề xuất hoàn trả nhưng để quỹ nhà, đất sử dụng không hiệu quả, dẫn đến tình trạng bỏ trống kéo dài, xuống cấp, sẽ phải chịu trách nhiệm trước UBND TPHCM". Đây là biện pháp quyết liệt nhằm tránh lãng phí tài sản công trong bối cảnh nguồn lực nhà, đất tái định cư có hạn, trong khi nhu cầu phục vụ các dự án đầu tư công ngày càng cấp bách. Việc ban hành văn bản này xuất phát từ chỉ đạo trực tiếp của Bí thư Thành ủy và lãnh đạo UBND TPHCM về công tác bố trí quỹ nhà tái định cư cho các dự án trên địa bàn, đặc biệt các dự án giải tỏa nhà ven kênh rạch, xây dựng hạ tầng giao thông và phát triển đô thị. Vì thế nhu cầu nhà tái định cư rất lớn, nhưng nguồn lực hạn chế đòi hỏi phải quản lý, sử dụng hiệu quả tối đa.

Tháng 01/2026, Sở NN-MT đã báo cáo UBND TPHCM kết quả rà soát quỹ đất công, đề xuất 148 khu đất có diện tích lớn, vị trí phù hợp để triển khai dự án NƠXH và khu tái định cư. Các khu đất này sẽ được giao Sở Xây dựng chủ trì lập dự án hạ tầng kỹ thuật, sau đó bàn giao cho địa phương để bố trí cho người dân đủ điều kiện. Trước đó, từ cuối năm 2025, TPHCM đã yêu cầu các ban quản lý dự án, ban bồi thường giải phóng mặt bằng và chính quyền địa phương thống kê nhu cầu tái định cư để chuẩn bị quỹ nhà, nền đất cho các dự án đầu tư công từ năm 2026.

Sở Xây dựng cũng đang đẩy mạnh hoàn thiện cơ chế hỗ trợ các dự án NƠXH, phấn đấu đạt chỉ tiêu hơn 199.000 căn đến năm 2030 theo nhiệm vụ được giao của Chính phủ. Trong giai đoạn 2026 - 2027, thành phố tập trung thủ tục cho khoảng 72 dự án với quy mô gần 67.000 căn. Trong khi đó hàng ngàn căn hộ trong các khu tái định cư vẫn "trơ gan cùng tuế nguyệt", gây lãng phí tài nguyên đất đai, nhà ở rất lớn.

Lãng phí nhiều lô "đất vàng" giá trị rất cao

Ngoài sự lãng phí các khu tái định cư, nhiều lô "đất vàng" ở vị trí đắc địa gần trung tâm TPHCM cũng "trơ gan cùng tuế nguyệt" trong nhiều năm qua, gây lãng phí nguồn lực rất lớn.

Một số lô đất như vậy cũng từng được đưa ra đấu giá nhưng đều thất bại. Hồi tháng 12/2021, các lô đất 3-8, 3-9 và 3-12 (Khu chức năng số 3) từng được đem đấu giá với số tiền trúng đấu giá từ 470 triệu đồng/m2 đến gần 2,4 tỷ đồng/m2. Tuy nhiên, sau đó các doanh nghiệp trúng đấu giá đều bỏ cọc và xin chấm dứt hợp đồng mua bán các lô đất này.