Lạng Sơn: Chủ động phòng ngừa nguy cơ, đảm bảo an ninh kinh tế gắn với phát triển bền vững

- Sáng 9/10/2026, tại Lạng Sơn, Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Công an tỉnh Lạng Sơn tổ chức Hội thảo khoa học “Các giải pháp phòng ngừa, ứng phó các nguy cơ đe dọa an ninh kinh tế cửa khẩu, phát triển hạ tầng khu, cụm công nghiệp, năng lượng và thực trạng hoạt động phòng ngừa, ứng phó trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn”. Hội thảo tập trung nhận diện những nguy cơ nổi lên trong quá trình phát triển kinh tế, đánh giá thực trạng công tác phòng ngừa, ứng phó và đề xuất các giải pháp góp phần bảo đảm an ninh kinh tế, tạo môi trường thuận lợi cho tỉnh phát triển nhanh, an toàn và bền vững.

Tham dự Hội thảo có đồng chí Đoàn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn; đại diện lãnh đạo Công an tỉnh, các sở, ban, ngành, cơ quan chức năng cùng các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu về an ninh kinh tế và an ninh phi truyền thống.

Hội thảo có 26 bài tham luận khoa học, được biên tập thành Kỷ yếu gần 380 trang. Các tham luận tiếp cận tương đối toàn diện những vấn đề đặt ra đối với an ninh kinh tế của tỉnh, từ hoạt động thương mại biên giới, phát triển hạ tầng công nghiệp, năng lượng đến chuyển đổi số, an toàn dữ liệu và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

Nhận diện nguy cơ an ninh kinh tế trong không gian phát triển mới

Lạng Sơn là tỉnh biên giới có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Với 231,74 km đường biên giới tiếp giáp Trung Quốc, tỉnh giữ vai trò là một trong những cửa ngõ giao thương quan trọng giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Theo số liệu được trình bày tại Hội thảo, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa qua địa bàn đạt 57,69 tỷ USD, tăng khoảng 42% so với cùng kỳ. Quy mô giao thương ngày càng lớn cho thấy vai trò của kinh tế cửa khẩu đối với phát triển địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý, dự báo và phòng ngừa những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, không gian kinh tế Lạng Sơn đang từng bước chuyển từ mô hình dựa nhiều vào thương mại biên giới sang cấu trúc phát triển đa dạng hơn, với các động lực gồm kinh tế cửa khẩu, logistics, công nghiệp, năng lượng tái tạo và kinh tế số.

Các dự án như Công viên Logistics Viettel Lạng Sơn với quy mô khoảng 143,7 ha, tổng vốn đầu tư gần 3.300 tỷ đồng; Khu công nghiệp VSIP Lạng Sơn có diện tích gần 600 ha, cùng các dự án điện gió đang mở ra những cơ hội phát triển mới.

Tuy nhiên, sự mở rộng quy mô và thay đổi phương thức tổ chức các hoạt động kinh tế cũng làm xuất hiện những nguy cơ mới. Bên cạnh các hành vi vi phạm pháp luật truyền thống, những rủi ro liên quan đến tài chính, công nghệ, dữ liệu, môi trường, năng lượng và chuỗi cung ứng có xu hướng gia tăng, đồng thời tác động qua lại ngày càng chặt chẽ.

Từ thực tiễn đó, Hội thảo thống nhất nhận định, bảo đảm an ninh kinh tế không chỉ là phát hiện, đấu tranh và xử lý hành vi vi phạm pháp luật, mà quan trọng hơn là chủ động nhận diện, dự báo, phòng ngừa và quản trị những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển của địa phương.

Bốn nhóm nguy cơ cần tập trung phòng ngừa, ứng phó

Qua các tham luận và trao đổi khoa học, Hội thảo đã làm rõ bốn nhóm nguy cơ chủ yếu đối với an ninh kinh tế trên địa bàn tỉnh.

Trước hết là nguy cơ trong kinh tế cửa khẩu, thương mại biên giới và logistics. Bên cạnh buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng cấm, gian lận xuất xứ và trốn thuế, những phương thức vi phạm gắn với thương mại điện tử, chuyển phát nhanh, kho ngoại quan và thanh toán số đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp quản lý.

Theo số liệu được trình bày tại Hội thảo, năm 2025, các lực lượng chức năng tỉnh Lạng Sơn đã kiểm tra, xử lý 5.081 vụ liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng cấm; trong đó khởi tố 367 vụ với 648 đối tượng. Kết quả này vừa phản ánh tính chất phức tạp của các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế, vừa cho thấy sự chủ động của các lực lượng chức năng trong công tác phát hiện, đấu tranh và xử lý.

Thứ hai là nguy cơ phát sinh trong quá trình phát triển khu, cụm công nghiệp và thu hút đầu tư. Những vấn đề liên quan đến giải phóng mặt bằng, sử dụng đất, bảo vệ môi trường, năng lực nhà đầu tư, tiến độ dự án, việc làm và sinh kế của người dân nếu không được giải quyết kịp thời có thể tác động đến môi trường đầu tư, phát sinh những vấn đề phức tạp về an ninh, trật tự.

Thứ ba là nguy cơ đối với an ninh năng lượng. Theo thông tin tại Hội thảo, Lạng Sơn có danh mục 22 dự án điện gió với tổng công suất dự kiến khoảng 1.444 MW. Việc phát triển nguồn năng lượng tái tạo mở ra triển vọng bổ sung động lực tăng trưởng, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ giữa quy hoạch, đầu tư, hạ tầng truyền tải, sử dụng đất, bảo vệ môi trường và an toàn công trình.

Thứ tư là nguy cơ đối với kinh tế số, cửa khẩu thông minh và an ninh dữ liệu. Trong điều kiện hoạt động thông quan, quản lý hàng hóa, phương tiện, thanh toán và logistics ngày càng phụ thuộc vào hệ thống công nghệ, sự cố dữ liệu hoặc tấn công mạng có thể gây gián đoạn nhiều hoạt động kinh tế cùng lúc.

Điểm đáng chú ý là các nguy cơ trên không tồn tại biệt lập mà có thể liên kết, tác động lẫn nhau, làm gia tăng mức độ thiệt hại khi xảy ra sự cố. Do đó, bảo đảm an ninh kinh tế cần được tiếp cận theo hướng tổng thể, liên ngành, kết hợp giữa phòng ngừa từ sớm với nâng cao năng lực ứng phó và phục hồi.

Nâng cao năng lực dự báo, phòng ngừa và phối hợp liên ngành

Hội thảo ghi nhận những kết quả tích cực trong công tác bảo đảm an ninh kinh tế của tỉnh Lạng Sơn thời gian qua, nhất là trong bảo vệ các công trình, dự án trọng điểm; đấu tranh phòng, chống tội phạm kinh tế, buôn lậu, gian lận thương mại; quản lý cửa khẩu và bảo vệ tài nguyên, môi trường.

Theo số liệu được trình bày, trong 6 tháng đầu năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực VI đã phát hiện 1.024 vụ vi phạm, trị giá hàng hóa vi phạm khoảng 59,2 tỷ đồng.

Những kết quả đạt được có sự đóng góp quan trọng của lực lượng Công an, Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường, Thuế, các sở, ngành và chính quyền cơ sở, góp phần bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu và giữ vững môi trường đầu tư của tỉnh.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện, nhất là năng lực dự báo và cảnh báo sớm nguy cơ; khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan; nguồn nhân lực chuyên sâu về tài chính quốc tế, logistics, thương mại điện tử, năng lượng tái tạo, phân tích dữ liệu và an ninh mạng.

Thực tiễn ùn tắc hàng hóa tại các cửa khẩu cuối năm 2021 cho thấy những biến động về chính sách, dịch bệnh hoặc hoạt động thông quan có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến doanh nghiệp, phương tiện vận tải và chuỗi cung ứng. Đây là một trong những bài học đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực dự báo, chuẩn bị phương án ứng phó và tăng cường phối hợp liên ngành.

Đề xuất các giải pháp bảo đảm an ninh kinh tế từ sớm, từ xa

Một kết quả nổi bật của Hội thảo là đề xuất đổi mới tư duy và phương thức bảo đảm an ninh kinh tế, chuyển mạnh từ phát hiện, xử lý vụ việc sang chủ động nhận diện, đánh giá, cảnh báo và quản trị nguy cơ.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Trung tướng, PGS, TS. Đồng Đại Lộc nhấn mạnh, bảo đảm an ninh kinh tế phải được đặt ngay trong quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện các chương trình, dự án phát triển; không chờ đến khi phát sinh vi phạm hoặc xảy ra sự cố mới tiến hành xử lý.

Trên cơ sở kết quả thảo luận, Hội thảo đề xuất nghiên cứu xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về an ninh kinh tế của tỉnh, từng bước kết nối và khai thác hiệu quả dữ liệu của các cơ quan Công an, Hải quan, Biên phòng, Thuế, Quản lý thị trường, Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu và các sở, ngành liên quan.

Đối với kinh tế cửa khẩu và cửa khẩu thông minh, cần chú trọng quản trị đồng bộ ba dòng vận động: dòng hàng hóa, dòng tiền và dòng dữ liệu. Đây là những yếu tố có quan hệ chặt chẽ, cần được quản lý thống nhất nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa vi phạm pháp luật, bảo đảm an toàn và tính liên tục của hoạt động giao thương.

Hội thảo cũng đề xuất gắn bảo đảm an ninh kinh tế với các động lực phát triển mới của tỉnh. Các dự án logistics, khu công nghiệp, cửa khẩu thông minh và năng lượng tái tạo cần được đánh giá đồng thời về hiệu quả kinh tế, tài chính, đất đai, môi trường, dữ liệu và tác động xã hội; bảo đảm đúng pháp luật, không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, không tạo rào cản không cần thiết đối với doanh nghiệp.

Đáng chú ý, Hội thảo kiến nghị nghiên cứu xây dựng Đề án bảo đảm an ninh kinh tế tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2026–2035, định hướng đến năm 2045. Đề án cần xác định rõ các lĩnh vực, địa bàn trọng điểm; xây dựng bộ tiêu chí đánh giá nguy cơ; hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, hệ thống cảnh báo sớm và các phương án phòng ngừa, ứng phó phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh.

Chuyển kết quả nghiên cứu thành giải pháp thực tiễn

Kết luận Hội thảo, Trung tướng, PGS, TS. Đồng Đại Lộc đánh giá các tham luận và ý kiến trao đổi đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học, tư liệu thực tiễn có giá trị, góp phần làm rõ hơn yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế của Lạng Sơn trong giai đoạn phát triển mới.

Đồng chí đề nghị Ban Chủ nhiệm đề tài tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục nghiên cứu, kiểm chứng, đánh giá và lựa chọn những giải pháp có tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Theo đó, cần chuyển từ nhận diện sang đánh giá, xếp hạng nguy cơ; từ đề xuất giải pháp sang xây dựng phương án, kịch bản ứng phó; từ phối hợp chung sang xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Đối với mỗi nguy cơ trọng điểm, phải làm rõ nguồn phát sinh, dấu hiệu cảnh báo, mức độ tác động, phương án xử lý, nguồn lực thực hiện và khả năng phục hồi.

Một thông điệp quan trọng được nhấn mạnh tại Hội thảo là hiệu quả bảo đảm an ninh kinh tế không chỉ được đánh giá bằng số vụ việc đã phát hiện, xử lý, mà còn phải được thể hiện ở khả năng phòng ngừa nguy cơ, bảo vệ nguồn lực phát triển và duy trì môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, ổn định.

Với cách tiếp cận đó, an ninh kinh tế không đơn thuần là nhiệm vụ bảo vệ các hoạt động kinh tế trước những tác động tiêu cực, mà còn là điều kiện quan trọng góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và năng lực cạnh tranh của địa phương.

Kết quả Hội thảo tiếp tục khẳng định ý nghĩa của việc gắn kết nghiên cứu khoa học với thực tiễn quản lý, điều hành và công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Những luận cứ và kiến nghị được trao đổi sẽ là cơ sở để Ban Chủ nhiệm đề tài tiếp tục hoàn thiện các sản phẩm nghiên cứu, phục vụ việc đề xuất giải pháp nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó các nguy cơ đe dọa an ninh kinh tế trên địa bàn tỉnh.

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với Lạng Sơn là phát triển nhanh đi đôi với bảo đảm an toàn; mở rộng giao thương, hội nhập gắn với nâng cao năng lực quản trị nguy cơ; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đồng thời giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững.

PGS,TS. Đồng Đại Lộc, Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội