Lãnh đạo Dự án TTU-VWAI làm việc với Ban Chỉ đạo 515 Thành phố Hồ Chí Minh

Quang cảnh buổi làm việc giữa Lãnh đạo Dự án TTU-VWAI và Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh.

Buổi làm việc có sự tham dự của Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Thành ủy viên, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh; Đại tá Nguyễn Đình Chuẩn, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố cùng đại diện nhiều cơ quan chức năng.

Về phía Dự án TTU-VWAI có GS.TS Stephen Maxner, Giám đốc Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson thuộc Đại học Công nghệ Texas; PGS.TS Alex-Thái Đình Võ, đồng Chủ nhiệm dự án; Trưởng nhóm nghiên cứu, luật sư Tạ Thu Phong; chuyên gia bản đồ và không ảnh Nguyễn Xuân Thắng; nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Kim Hoa.

Cuộc gặp mở ra thêm một hướng tiếp cận mới trong công tác tìm kiếm, xác minh và quy tập hài cốt liệt sĩ thông qua việc khai thác kho tư liệu chiến tranh đồ sộ đang được lưu giữ tại Hoa Kỳ cùng nhiều nguồn tài liệu quốc tế khác.

1- Những “địa chỉ đỏ” vẫn còn chờ lời giải…

Sau khi thực hiện việc mở rộng địa giới hành chính, phạm vi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ của TP Hồ Chí Minh hiện nay không chỉ giới hạn trong địa bàn thành phố trước đây mà còn bao gồm cả khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.

Điều đó đồng nghĩa với việc hàng loạt chiến trường ác liệt từng diễn ra trong những năm kháng chiến chống Mỹ nay được đặt trong một không gian nghiên cứu và tìm kiếm thống nhất hơn.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cho biết, qua nhiều năm rà soát, đối chiếu hồ sơ và khảo sát thực địa, các lực lượng chức năng đã xác định được nhiều dấu vết quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn không ít khu mộ tập thể, hố chôn tập thể liệt sĩ chưa thể xác định chính xác vị trí.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Thành ủy viên, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh phát biểu.

GS.TS Stephen Maxner, Giám đốc Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson thuộc Đại học Công nghệ Texas phát biểu.

PGS.TS sử học Alex-Thái Đình Võ, đồng Chủ nhiệm dự án, giới thiệu về hoạt động của TTU-VWAI tại Việt Nam.

Trưởng nhóm nghiên cứu Tạ Thu Phong giới thiệu một số kết quả bước đầu của dự án.

Trao tặng tượng trưng một số Báo cáo kết quả của dự án cho cho Bạn Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh.

Hiện TP Hồ Chí Minh có ít nhất bảy khu vực nghi có mộ tập thể liệt sĩ liên quan đến các trận đánh lớn diễn ra trong giai đoạn 1966-1970. Đó là khu vực Chánh Phú Hòa, nơi từng diễn ra Chiến dịch Hòn Đá Lăn ngày 21/01/1966. Theo tài liệu lịch sử, có tới 154 chiến sĩ được chôn cất trong hai hố bom B-52.

Đó là xã Bông Trang, nơi sau trận Láng Cà Thi ngày 30/12/1970, 21 chiến sĩ được quân đội Australia mai táng trong hai ngôi mộ tập thể. Đó là các địa điểm Gò Mây, phía Tây cầu Bình Lợi, Xà Bang cùng nhiều khu vực khác từng diễn ra những trận đánh ác liệt của quân và dân ta.

Đặc biệt, sân bay Tân Sơn Nhất vẫn còn một bí ẩn lớn của lịch sử. Năm 1985, lực lượng chức năng đã khai quật một rãnh mộ và quy tập được 182 hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, theo các nguồn tư liệu, vẫn còn một rãnh mộ khác chưa xác định được vị trí chính xác.

Mỗi địa danh ấy không đơn thuần là tọa độ trên bản đồ. Đó là nơi những người lính tuổi đôi mươi đã nằm xuống. Đó là nơi những người mẹ, người vợ, người con suốt hàng chục năm qua vẫn gửi gắm niềm hy vọng mong manh rằng một ngày nào đó sẽ tìm thấy người thân của mình.

2- Nghĩa địa Chí Hòa và cuộc tìm kiếm chưa có điểm dừng

Một trong những trọng điểm được TP Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm hiện nay là khu vực Công viên Lê Thị Riêng, nơi trước đây từng là Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán.

Trong nhiều năm qua, những câu chuyện về các phần mộ liệt sĩ được chôn cất tại đây đã trở thành đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu lịch sử, cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ.

Bởi theo nhiều nguồn tài liệu, nơi đây từng tiếp nhận và chôn cất nhiều chiến sĩ cách mạng hy sinh trong những năm chiến tranh. Thời gian trôi qua, cảnh quan thay đổi, nhân chứng dần khuất bóng. Nhiều dấu tích vật chất không còn.

Các đại biểu đi thực địa tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng, nơi trước đây từng là Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán.

Chính vì vậy, việc tiếp cận các nguồn hồ sơ chiến tranh từ phía Hoa Kỳ, các tài liệu của chính quyền Sài Gòn trước năm 1975, các báo cáo quân sự của Mỹ và đồng minh Australia được xem là hướng đi rất quan trọng.

Những hồ sơ tưởng như vô tri ấy đôi khi lại chứa đựng những chi tiết quý giá: một bản đồ tác chiến, một sơ đồ chôn cất, một báo cáo hậu chiến hay chỉ là một dòng ghi chú ngắn trong sổ tay quân sự.

Nhưng chính từ những mảnh ghép nhỏ bé đó có thể mở ra cơ hội tìm thấy hàng trăm hài cốt liệt sĩ còn mất tích.

3- Khi tư liệu chiến tranh trở thành nhịp cầu tri ân

Trong cuộc chiến tranh kéo dài nhiều thập kỷ, cả hai phía đều để lại khối lượng hồ sơ đồ sộ. Sau chiến tranh, những tài liệu ấy không chỉ còn giá trị nghiên cứu lịch sử. Chúng đang trở thành chiếc chìa khóa giúp giải mã những bí ẩn còn bỏ ngỏ về số phận của hàng trăm nghìn quân nhân mất tích.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung đánh giá cao sự hỗ trợ của Dự án TTU-VWAI trong việc cung cấp các nguồn tài liệu chiến tranh liên quan đến Việt Nam. Ông nhấn mạnh rằng những hồ sơ mà Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson đang lưu giữ là nguồn tư liệu đặc biệt quý giá cho công tác đối chiếu, xác minh và tìm kiếm liệt sĩ.

Từ góc nhìn của những người làm công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, mỗi hồ sơ được giải mật, mỗi bản đồ được phục dựng hay mỗi báo cáo quân sự được tìm thấy đều có thể là một cơ hội đưa thêm một người lính trở về với gia đình. Đó chính là ý nghĩa nhân văn sâu sắc của sự hợp tác Việt Nam - Hoa Kỳ trong giai đoạn hiện nay. Chiến tranh đã kết thúc. Nhưng trách nhiệm với những người đã ngã xuống thì chưa bao giờ kết thúc.

Phát biểu tại buổi làm việc, GS.TS Stephen Maxner bày tỏ sự trân trọng đối với những nỗ lực của Việt Nam trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Ông khẳng định TTU-VWAI sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng Việt Nam, hỗ trợ bằng nhiều hình thức và phương pháp khác nhau nhằm cung cấp tối đa các nguồn tư liệu có giá trị phục vụ công tác tìm kiếm.

4- Sẽ có một hội thảo khoa học chuyên đề

Hai bên đã thống nhất sẽ tổ chức một hội thảo khoa học chuyên đề trong thời gian tới, với sự tham gia của lãnh đạo TP Hồ Chí Minh, Ban Chỉ đạo 515 Thành phố cùng các chuyên gia của Dự án TTU-VWAI nhằm trao đổi sâu hơn về nguồn tư liệu, phương pháp nghiên cứu và các giải pháp phục vụ công tác tìm kiếm liệt sĩ.

Có thể sẽ còn nhiều khó khăn phía trước. Có những địa điểm phải mất nhiều năm mới xác định được. Có những hồ sơ cần thêm thời gian giải mã. Có những cuộc tìm kiếm chưa thể mang lại kết quả ngay.

Nhưng mỗi bước tiến, dù nhỏ, đều mang theo niềm hy vọng. Bởi phía sau mỗi bộ hài cốt chưa được tìm thấy là một gia đình vẫn đang chờ đợi. Phía sau mỗi cái tên còn thiếu thông tin là một cuộc đời đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc. Và phía sau mỗi cuộc tìm kiếm là lời hứa thiêng liêng của những người đang sống đối với những người đã khuất: Không ai bị lãng quên. Không ai bị bỏ lại phía sau.

Đó cũng chính là ý nghĩa lớn nhất của Chiến dịch 500 ngày đêm và của mọi nỗ lực hợp tác hôm nay giữa Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh với Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” – hành trình đi tìm các anh bằng ký ức, bằng khoa học và bằng lòng tri ân của cả dân tộc.

Hà Nội, 20/6/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên của TTU-VWAI)