Lào Cai biến 'di sản thành tài sản' du lịch độc đáo

Hồi sinh di sản từ cộng đồng

Những năm gần đây, xã Bắc Hà và Lùng Phình đang từng bước khẳng định vị thế là một trong những điểm đến đặc sắc của du lịch Lào Cai, thu hút ngày càng nhiều du khách trong nước và quốc tế. Cộng đồng các dân tộc nơi đây đang từng bước hồi sinh di sản bằng cách tự học, tự gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa của dân tộc.

Một trong những giải pháp được các địa phương tập trung triển khai là thực hiện hiệu quả Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giai đoạn 2021 - 2030.

Người học khèn không những phải biết thổi ra âm thanh tiếng khèn mà còn phải biết múa khèn. Ảnh: Phạm Thuý.

Từ nguồn lực của Dự án, nhiều hoạt động bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống được triển khai như mở các lớp tập huấn; khôi phục một số phong tục, tập quán có nguy cơ mai một; tổ chức truyền dạy nghi lễ, lễ hội truyền thống của các dân tộc; đồng thời phổ biến kiến thức, kỹ năng bảo vệ di sản văn hóa và chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về gìn giữ, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa.

Đáng chú ý, việc gìn giữ và phát triển cây khèn của đồng bào H'Mông tại xã Bắc Hà và Lùng Phình được quan tâm thực hiện bằng nhiều hình thức như sản xuất khèn Mông, mở lớp truyền dạy kỹ thuật chế tác và tổ chức trình diễn múa khèn trong cộng đồng. Những hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tinh thần của đồng bào H'Mông, mà còn góp phần đưa các giá trị di sản văn hóa truyền thống trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách trong và ngoài nước.

Thông qua việc bảo tồn, phục dựng và tổ chức thường xuyên các hoạt động văn hóa, dân ca, dân vũ truyền thống, lễ hội, phong tục, tập quán tốt đẹp, các địa phương đã từng bước tạo dựng những sản phẩm văn hóa đặc sắc, góp phần làm phong phú thêm các sản phẩm du lịch cộng đồng.

Trao truyền để văn hóa tiếp tục phát triển

Cùng với việc khôi phục và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, nhiều địa phương xác định việc trao truyền cho thế hệ trẻ là yếu tố then chốt để di sản có sức sống lâu dài. Nhằm bảo tồn những giá trị văn hóa đang có nguy cơ mai một, vừa qua, phòng Văn hóa - Xã hội xã Púng Luông đã phối hợp với Ban cán sự thôn Làng Sang tổ chức khai giảng lớp truyền dạy nghệ thuật biểu diễn khèn Mông, thuộc Dự án 6 về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch năm 2026 (đợt I).

Theo Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Trần Trung Kiên, lớp học có 15 học viên, cùng các nghệ nhân, người truyền dạy trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể. Chương trình gồm 20 buổi hướng dẫn chế tác khèn Mông và 40 buổi truyền dạy kỹ năng biểu diễn khèn Mông. Việc tổ chức lớp học không chỉ nhằm tạo nguồn nhân lực cho thế hệ trẻ được tiếp thu tinh hoa văn hóa dân tộc, mà còn phát triển nghề chế tác sản phẩm lưu niệm từ một nhạc cụ. Sâu xa hơn, đó là giúp thế hệ trẻ hiểu biết cội nguồn dân tộc, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống văn hóa; biến "di sản thành tài sản", tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo từ chính những giá trị văn hóa đang có nguy cơ mai một.

Các học viên cùng nghệ nhân và lãnh đạo xã Púng Luông tại lớp truyền dạy về chế tác và biểu diễn Khèn Mông. Ảnh: Trung Kiên

Tại lớp tập huấn, ông Sùng A Say, Trưởng thôn Làng Sang chia sẻ, từ bao đời nay, tiếng khèn, điệu khèn đã trở thành nét văn hóa đặc trưng trong đời sống của đồng bào H'Mông, gắn với sinh hoạt tinh thần, lao động sản xuất và ngày hội bản làng. Cây khèn không chỉ là nhạc cụ mà là người bạn tri kỷ gắn với đời sống tâm linh, lao động sản xuất và những ngày hội của bản làng. Tiếng khèn thay lời muốn nói, lúc trầm hùng, lúc réo rắt, thể hiện ý chí kiên cường và khát vọng sống mạnh mẽ của người H'Mông vùng cao.

Theo ông Sùng A Say, việc truyền dạy nghệ thuật biểu diễn khèn Mông thuộc Dự án 6 là hoạt động vô cùng ý nghĩa góp phần bảo tồn, gìn giữ, lan tỏa làm giàu kho tàng văn hóa dân tộc. Thông qua lớp học, các học viên, nhất là thế hệ trẻ được trang bị kiến thức, kỹ năng chế tác, trình diễn khèn; đồng thời, hiểu sâu sắc hơn về nguồn cội, truyền thống và những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào H'Mông. Đây cũng là hoạt động góp phần xây dựng đội ngũ kế cận để gìn giữ, trao truyền di sản văn hóa trong cộng đồng.

Không chỉ vậy, tại các địa phương nơi có di sản khèn H'Mông, các trường học cũng đã bổ sung chương trình dạy múa khèn cho các em học sinh trong chương trình thể dục giờ giữa giờ và giờ ngoại khóa. Từ đây khơi dậy ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc tại những địa bàn có số đông người H'Mông sinh sống... Đặc biệt, bắt đầu từ năm 2022, ở vùng cao Mù Cang Chải cũng tổ chức các Festival khèn Mông độc đáo và đặc sắc, thu hút nhiều du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai Vũ Thị Mai Oanh, điều cốt lõi để có thể bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa phi vật thể chính là đồng bào dân tộc H'Mông tự hào về di sản của họ. Khi người dân hiểu, tự hào và được hưởng lợi từ di sản, họ sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa.

Để đưa văn hóa truyền thống đến gần thế hệ trẻ thông qua trường học, câu lạc bộ và không gian sinh hoạt cộng đồng, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu xây dựng 600 câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ, hướng tới 100% thôn, tổ dân phố có câu lạc bộ văn hóa - nghệ thuật. Các không gian văn hóa cộng đồng sẽ là nơi tổ chức sinh hoạt dân gian, dạy nhạc cụ dân tộc, đọc sách, chiếu phim và giới thiệu sản phẩm văn hóa - du lịch địa phương. Đồng thời, đến năm 2030 sẽ số hóa 100% di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và 80% di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; xây dựng Ngân hàng dữ liệu di sản của tỉnh, lưu trữ tư liệu, hình ảnh, âm thanh, video và phát huy giá trị di sản trên nền tảng số.