Lào Cai phát triển sinh kế dưới tán rừng, nâng cao thu nhập người dân
Nhằm phát triển kinh tế với bảo tồn đa dạng sinh học, Vườn Quốc gia Hoàng Liên, Lào Cai đã và đang nhân rộng các mô hình sinh kế khai thác khéo léo lợi thế tự nhiên tại khu vực vùng lõi và vùng đệm.
Sáng kiến này không chỉ tạo sinh kế bền vững, cải thiện nguồn thu cho người dân địa phương mà còn khơi dậy trách nhiệm gìn giữ "màu xanh" của đại ngàn.
*Sinh kế bền vững dưới tán rừng
Mô hình nuôi ong lấy mật của Vườn Quốc gia Hoàng Liên thuộc dự án IDEAS "Tăng cường và đa dạng hóa các hoạt động nông nghiệp cho người dân tộc thiểu số sống trong vùng lõi và vùng đệm của Vườn quốc gia Hoàng Liên" (Lào Cai) nằm trong chương trình hợp tác với Tổ chức Agrisud International do vùng Nouvell Aquitaine (Cộng hòa Pháp) tài trợ.
Kiểm tra chất lượng và độ chín của mật ong thuộc Dự án IDEAS về "Nâng cao thu nhập cho người dân tộc thiểu số sống trong vùng lõi và vùng đệm của Vườn quốc gia Hoàng Liên dựa trên nông nghiệp bền vững". Ảnh: Hương Thu - TTXVN
Ra đời từ năm 2017, mô hình ngày càng phát huy hiệu quả khi không chỉ góp phần bảo vệ rừng bền vững mà còn nâng cao thu nhập, ổn định đời sống cho bà con.
Xã Tả Van nằm ở vùng lõi và vùng đệm của Vườn Quốc gia Hoàng Liên, có nguồn hoa rất phong phú làm thức ăn cho ong. Nơi đây được Vườn chọn gây dựng mô hình nuôi ong lấy mật với 4 nhóm: Tả Van Giáy 1, Tả Van Giáy 2, Tả Van Mông và Tả Chải Dao cùng một số thành viên nuôi tách hộ. Các nhóm đều được Vườn hỗ trợ ong giống, thùng nuôi, dụng cụ khai thác mật và chuyển giao kỹ thuật chăm sóc, nhân đàn...
Anh Lò Văn Cường, trưởng nhóm ong Tả Van Giáy 2 (xã Tả Van) kiểm tra độ chín của mật. Ảnh: Hương Thu - TTXVN
Trung tuần tháng 10/2026, nhóm ong Tả Van Mông gồm 9 thành viên bắt tay vào đợt thu hoạch định kỳ của năm. Lần thu hoạch này, 18 thùng ong của nhóm với 50 cầu ong thu được 23 lít mật. Chị Trần Thị Phương, cán bộ kỹ thuật của dự án IDEAS cho biết, với giá bán dao động từ 300 đến 350 ngàn đồng/lít, mật ong của mô hình luôn trong tình trạng "cháy" hàng, cung không đủ cầu.
Điều này có được là do Vườn sở hữu nguồn hoa rừng tự nhiên hoàn toàn tinh khiết, không bị ô nhiễm hóa chất hay thuốc bảo vệ thực vật. Địa hình rừng núi hiểm trở, ít sự can thiệp của con người giúp ong có không gian bay lượn, kiếm mật lý tưởng, hạn chế tối đa các dịch bệnh thường gặp ở những vùng chăn nuôi tập trung đông đúc. Điều này giúp tạo ra các sản phẩm mật ong rừng có hương vị đặc trưng riêng, thơm ngon, hàm lượng dinh dưỡng cao và rất được thị trường ưa chuộng.
Gắn bó với bản Tả Van Giáy qua nhiều thế hệ, đời sống của gia đình anh Lồ Văn Cường, trưởng nhóm ong Tả Van Giáy 2 cũng như phần lớn người dân trong bản phụ thuộc nhiều vào rừng. Năm 2020, gia đình anh được Vườn Quốc gia Hoàng Liên hỗ trợ ong giống, thùng nuôi, dụng cụ khai thác mật và chuyển giao kỹ thuật chăm sóc, nhân đàn.
Quay mật ong tại nhóm ong Tả Van Giáy 2 (xã Tả Van) thuộc Dự án IDEAS về "Nâng cao thu nhập cho người dân tộc thiểu số sống trong vùng lõi và vùng đệm của Vườn quốc gia Hoàng Liên dựa trên nông nghiệp bền vững". Ảnh: Hương Thu - TTXVN
Anh cho biết: Từ 3 thùng ong giống ban đầu, gia đình từng bước mở rộng quy mô lên 11 thùng. Mỗi năm thu khoảng 4 - 5 đợt, bình quân khoảng 14 lít mật/đợt, thu về hàng chục triệu đồng/năm. "Nuôi ong mới thấy giữ được rừng cũng là giữ sinh kế của chính mình", anh Lồ Văn Cường bày tỏ.
Bên cạnh mô hình nuôi ong mật, mô hình trồng nấm linh chi Ga-2 của Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế, Vườn quốc gia Hoàng Liên được thực hiện thành công đã tạo ra một sản phẩm mới phục vụ cho tiêu dùng và du lịch trên địa bàn. Mô hình thuộc dự án "Hỗ trợ phục hồi sinh kế sau bão Yagi thông qua phát triển Sâm Việt Nam và Nấm Linh chi tại Vườn quốc gia Hoàng Liên".
Thu hái nấm linh chi GA-2 tại Vườn quốc gia Hoàng Liên. Ảnh: Hương Thu - TTXVN
Theo bà Nguyễn Thị Hồng Thắm, chuyên viên Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế, giống nấm linh chi Ga-2 đã được các nhà khoa học tại Viện Nghiên cứu và Phát triển nấm ăn, nấm dược liệu - Học viện Nông nghiệp Việt Nam chọn tạo thành công; có giá trị dược liệu cao, phù hợp với nhiều điều kiện thời tiết mát mẻ của Sa Pa, thị trường tiêu thụ ổn định, đem lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ nông dân.
Từ tháng 5/2025, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã thực hiện tiếp nhận chuyển giao công nghệ nuôi trồng nấm Linh chi Ga-2. Năm 2026, vườn triển khai lựa chọn 90 hộ trồng nấm ở xã Tả Van và xã Bản Hồ. Mỗi hộ được hỗ trợ 200 phôi bịch nấm, chuyển giao kỹ thuật, dây buộc, công cụ chăm sóc, thu hoạch sản phẩm; đồng thời Vườn phối hợp thu mùa toàn bộ sản phẩm nấm cho bà con.
Trồng thành công nấm linh chi GA-2 tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, tạo ra sản phẩm mới phục vụ cho tiêu dùng và du lịch trên địa bàn Ảnh: Hương Thu - TTXVN
Hộ anh Lồ Văn Tuấn, thôn Tả Van Giáy bắt tay vào trồng nấm từ cuối tháng 5/2026 với 200 bịch phôi và chuẩn bị cho thu đợt 2. Trong đợt 1 thu hoạch vào tháng 7/2026 gia đình anh thu được 9,7kg nấm tươi. Sản phẩm được đơn vị liên kết tiêu thụ của Vườn Quốc gia Hoàng Liên thu mua tại chỗ với giá 300.000 đồng/kg.
Anh Lồ Văn Tuấn cho biết, gia đình phấn khởi khi mô hình bước đầu tạo thu nhập sau thời gian ngắn, sản phẩm được thu mua tại chỗ nên không phải lo đầu ra. Số bịch phôi này dự kiến còn cho thu hoạch thêm hai đợt.
*Giảm áp lực lên tài nguyên rừng
Đến nay, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã hỗ trợ hơn 2.000 hộ dân vùng lõi và vùng đệm phát triển các mô hình kinh tế phù hợp. Nhiều mô hình sau khi kết thúc hỗ trợ tiếp tục được người dân mở rộng quy mô, tạo nguồn thu nhập ổn định và từng bước hình thành các sản phẩm gắn với lợi thế của địa phương. Mỗi mô hình đều hướng đến mục tiêu khai thác hợp lý tiềm năng bản địa và giảm áp lực lên tài nguyên rừng.
Kiểm tra chất lượng vườn nhân giống sâm triển khai Dự án “Hỗ trợ phục hồi sinh kế sau bão Yagi thông qua phát triển cây sâm Việt Nam và nấm Linh chi tại Vườn quốc gia Hoàng Liên”. Ảnh: Hương Thu - TTXVN
Theo Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên Nguyễn Hữu Hạnh, các mô hình kinh tế dưới tán rừng mang lại giá trị kinh tế cao và ổn định, giúp bà con có nguồn thu vững chắc từ đó ngày càng thêm gắn bó và bảo vệ rừng tốt hơn; thúc đẩy sự chung tay của cộng đồng trong công tác quản lý bảo vệ rừng. Đây có thể coi là chìa khóa để giải quyết bài toán khó giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao.
Để đa dạng hóa nguồn sinh kế, dự kiến năm 2027, Vườn quốc gia Hoàng Liên sẽ tiếp tục chuyển giao 18.000 cây giống Sâm Việt Nam cho người dân tại hai xã Tả Van, Bản Hồ. Đây là mô hình thuộc dự án "Hỗ trợ phục hồi sinh kế sau bão Yagi thông qua phát triển Sâm Việt Nam và Nấm Linh chi tại Vườn quốc gia Hoàng Liên" do tổ chức Aide et Action (AEA) tài trợ, nằm trong khuôn khổ chương trình hợp tác giữa tỉnh Lào Cai và vùng Nouvelle Aquitaine (cộng hoà Pháp).
Sâm Việt Nam là dược liệu quý hiếm, có giá trị cao và chỉ có ở Việt Nam. Hai loài quan trọng nhất hiện nay là Sâm Ngọc Linh và Sâm Lai Châu. Đây là những cây thuốc có hàm lượng saponin rất cao, đặc biệt là Majonoside-R2, mang lại nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe con người.
Người dân thôn Tả Van Giáy 2, xã Tả Van kiểm tra chất lượng nấm linh chi thuộc Dự án “Hỗ trợ phục hồi sinh kế sau bão Yagi thông qua phát triển cây sâm Việt Nam và nấm Linh chi GA - 2 tại Vườn quốc gia Hoàng Liên”. Ảnh: Hương Thu - TTXVN
Anh Nguyễn Văn Sang, chuyên viên Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế cho biết, đặc tính sinh học rất khắt khe (ưa bóng, ưa ẩm, sinh trưởng chậm) khiến Sa Pa trở thành nơi rất phù hợp để trồng sâm. Đây là loại cây có giá trị kinh tế cao.
Dự kiến, một hộ trung bình có thể trồng tới 2.000 cây trên diện tích chỉ 20m2, cho thu hoạch khoảng 4kg củ với giá thị trường 10 triệu đồng/kg. Trong thời gian chờ thu hoạch củ, người dân có thể thu hoạch hạt và tiếp tục nhân giống hoặc bán ra thị trường lấy ngắn nuôi dài.
Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên cho biết, trên cơ sở những kết quả đã đạt được, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đang tiếp tục đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật với sự tham gia của các tổ chức, cá nhân tiên phong trong chế biến sâu các sản phẩm nông nghiệp và sự tham gia của các nhà khoa học, các trường đại học tạo ra sản phẩm mới, chất lượng cao.
Các mô hình gắn chặt với việc xây dựng sản phẩm OCOP cho địa phương, tạo ra các tổ hợp tác xã sản xuất để phát triển mở rộng các ngành hàng có triển vọng phục vụ cho phát triển nông nghiệp gắn với du lịch Sa Pa. Vườn sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ và mở rộng liên kết tiêu thụ, tạo động lực để các mô hình phát huy hiệu quả, góp phần gìn giữ hệ sinh thái Hoàng Liên và nâng cao đời sống người dân dưới tán rừng Hoàng Liên.
