Lấp đầy khoảng trống trong thế giới cảm xúc 'tuổi teen'

Đằng sau những câu chuyện tưởng như chỉ là rung động tuổi học trò là khoảng trống về sự đồng hành, thấu hiểu và hỗ trợ cảm xúc, mà không ít người trẻ đang phải đối mặt trong quá trình trưởng thành.

Tuyên truyền nâng cao nhận thức và trang bị kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho học sinh Trường Trung học phổ thông Ngô Quyền - Ba Vì (xã Cổ Đô). Ảnh: Thắng Đạt

Khi trẻ thiếu sự đồng hành về tâm lý

Trong tháng 4-2026, Tổng đài 111 đã tiếp nhận 46.111 cuộc gọi, tăng hơn 9.500 cuộc so với tháng trước. Bên cạnh các vụ việc liên quan đến bạo lực, xâm hại hay mâu thuẫn gia đình, Tổng đài 111 ghi nhận nhiều cuộc gọi từ trẻ 15-18 tuổi chia sẻ về những rắc rối trong chuyện tình cảm, cảm giác bị bỏ rơi hoặc tổn thương sau chia tay bạn khác giới. Sự gia tăng của những cuộc gọi này phản ánh một thực tế, đời sống cảm xúc của thanh thiếu niên đang trở nên phức tạp hơn rất nhiều so với những gì người lớn hình dung.

Phó Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam Nguyễn Tùng Lâm cho rằng, đằng sau những khủng hoảng cảm xúc của thanh thiếu niên hiện nay là khoảng trống trong giáo dục gia đình và kỹ năng sống. Nhiều trẻ em lớn lên trong điều kiện vật chất đầy đủ nhưng lại thiếu sự đồng hành về mặt tâm lý. Không ít cha mẹ dành phần lớn sự quan tâm cho thành tích học tập nhưng lại thiếu quan tâm, hướng dẫn con cách nhận diện, quản lý cảm xúc. Điều này dễ dẫn đến việc các em bị rơi vào trạng thái mất cân bằng vì không có đủ kỹ năng ứng phó và cũng không tìm thấy một nơi an toàn để giãi bày khi gặp thất vọng hay đổ vỡ trong các mối quan hệ tình cảm đầu đời.

Từ phân tích trên, những cuộc gọi đến Tổng đài 111 không đơn thuần là lời tâm sự về chuyện yêu đương tuổi học trò mà còn phản ánh nhu cầu được hỗ trợ tinh thần ngày càng lớn của người trẻ. TS Vũ Thu Hương, nguyên giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng, việc nhiều thanh thiếu niên tìm đến các kênh tư vấn cho thấy, các em đang cần một nơi đủ an toàn để được nói lên nỗi lòng mà không sợ bị trách móc hay xem nhẹ. Đây cũng là nghịch lý của thời đại số. Người trẻ có thể kết nối với hàng trăm người trên mạng xã hội nhưng lại khó mở lời với chính cha mẹ hoặc thầy cô về những tổn thương riêng tư nhất.

Thanh thiếu niên hiện nay không chỉ đối mặt với vấn đề tâm lý mà còn đứng trước những thách thức về sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục. Tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, các bác sĩ thường gặp trường hợp phụ huynh phản ứng gay gắt khi phát hiện con mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục, do không tin con mình đã có quan hệ tình dục khi còn trên ghế nhà trường. Trong khi đó, thông tin từ Bộ Y tế, độ tuổi quan hệ tình dục lần đầu trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam là 18,7 tuổi. Đáng lo ngại hơn, mức độ an toàn còn thấp khi chỉ khoảng 54% sử dụng biện pháp tránh thai, làm gia tăng nguy cơ mang thai ngoài ý muốn và mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Để tuổi vị thành niên không đơn độc

Để trẻ không phải một mình đối diện với những khủng hoảng đầu đời, theo các chuyên gia tâm lý, gia đình cần trở thành nơi các em có thể tìm đến lúc gặp khó khăn. Khi một đứa trẻ đủ tin tưởng để kể cho cha mẹ nghe về mối quan hệ đầu đời, những cảm xúc thất vọng hay những sai lầm của bản thân, đó không phải là điều đáng lo ngại mà là cơ hội để cha mẹ đồng hành, định hướng và bảo vệ con.

TS Vũ Thu Hương cho rằng, người lớn cần học cách lắng nghe nhiều hơn. Đôi khi một cuộc trò chuyện không phán xét, một sự thấu hiểu chân thành hay đơn giản là việc công nhận cảm xúc của con cũng có thể giúp trẻ vượt qua khủng hoảng. Điều quan trọng không phải là phủ nhận nỗi buồn hay xem nhẹ những rung động tuổi mới lớn mà là giúp các em hiểu cách đối diện, vượt qua và trưởng thành từ những trải nghiệm ấy.

Bên cạnh vai trò của gia đình, nhà trường cũng cần tăng cường giáo dục cảm xúc và kỹ năng sống cho học sinh. Thanh thiếu niên cần được trang bị kỹ năng nhận diện cảm xúc, ứng phó với thất vọng, giải quyết xung đột và xây dựng các mối quan hệ lành mạnh. Đây là những kỹ năng quan trọng giúp các em tự bảo vệ mình trước những biến động tâm lý trong quá trình trưởng thành.

Không chỉ đối mặt với những thách thức về tâm lý, thanh thiếu niên hiện nay còn cần được trang bị kiến thức đầy đủ về sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục. Theo định hướng của Bộ Y tế, trong giai đoạn 2026-2030, việc mở rộng giáo dục giới tính trong trường học và phát triển các nền tảng tư vấn thân thiện với giới trẻ sẽ là những giải pháp quan trọng nhằm giúp thanh thiếu niên tiếp cận thông tin chính xác, an toàn và phù hợp với lứa tuổi.

Những cuộc gọi đến Tổng đài 111 đang gửi đi một thông điệp rõ ràng, thanh thiếu niên hôm nay không chỉ cần được bảo vệ khỏi những nguy cơ hữu hình mà còn cần được nâng đỡ trong thế giới cảm xúc đầy biến động của tuổi trưởng thành. Khi gia đình, nhà trường và xã hội cùng chung tay đồng hành, trẻ sẽ có thêm điểm tựa để vượt qua khủng hoảng đầu đời, trưởng thành lành mạnh và tự tin hơn.