Latvia: Thất thoát ngân sách do quản trị lỏng lẻo

LVM quản lý khoảng 47% diện tích rừng quốc gia. Ảnh: ST

130 triệu Euro bị thất thoát

LVM là một trong những doanh nghiệp nhà nước quan trọng nhất của Latvia khi quản lý khoảng 47% diện tích rừng quốc gia. Riêng năm 2024, doanh nghiệp này đạt doanh thu thuần 586,1 triệu Euro và đóng góp 141,3 triệu Euro cổ tức vào ngân sách nhà nước, tương đương 37% tổng nguồn thu cổ tức từ các doanh nghiệp nhà nước.

Tuy nhiên, theo SAO, những bất cập trong công tác hoạch định chiến lược, quản trị tài chính và sử dụng nguồn lực đã làm suy giảm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng như ảnh hưởng trực tiếp đến ngân sách quốc gia.

Ông Oskars Erdmanis - thành viên Hội đồng SAO - nhấn mạnh: “Khi thiếu đi các mục tiêu rõ ràng, quản trị minh bạch và quyết định có cơ sở kinh tế, không chỉ ngân sách chịu thiệt hại mà niềm tin của công chúng vào việc quản lý rừng quốc gia cũng bị xói mòn”.

Một trong những nội dung đáng chú ý được SAO chỉ ra là việc Latvia không ban hành các hướng dẫn chiến lược trung hạn cho lĩnh vực này kể từ năm 2021. Mặc dù vậy, trong năm vừa qua, Bộ Nông nghiệp vẫn thúc đẩy sửa đổi luật theo hướng hạ độ tuổi khai thác cây và nâng mức khai thác tối đa, trong khi khoảng 10% hạn ngạch khai thác hiện hành vẫn chưa được sử dụng hết.

Báo cáo kiểm toán cũng cho thấy LVM xây dựng các chỉ tiêu tài chính ở mức thấp, thiếu tham vọng để "làm đẹp" báo cáo. Kết quả thực tế của doanh nghiệp, bao gồm chỉ số EBITDA (lợi nhuận trước thuế, khấu hao và lãi vay), thường xuyên vượt từ 153% đến 329% kế hoạch đề ra nhưng Hội đồng quản trị không điều chỉnh các chỉ tiêu tương ứng. Trong khi đó, những chỉ số cốt lõi liên quan đến bảo tồn tài sản rừng lại không được chú trọng.

Theo đánh giá của SAO, cách thức lập kế hoạch này sẽ khiến khoản cổ tức nộp ngân sách từ năm 2027 dự kiến giảm tới 33,8 triệu Euro. Đáng lưu ý, các dự báo cổ tức của LVM thường được điều chỉnh tăng mạnh từ 21,3% đến 71,6% chỉ trong vài tháng nhưng không có cơ sở tính toán rõ ràng. Bộ Nông nghiệp bị cáo buộc sử dụng phần cổ tức tăng thêm này như một nguồn thu ngoài kế hoạch để chi cho các hoạt động nội bộ của Ngành. Trong tổng số 316,9 triệu Euro được phân bổ trong 6 năm, có tới 91,1% được sử dụng theo cách thức này.

Kiểm toán cũng xác định rằng đến cuối năm 2025, LVM đang nắm giữ 405,3 triệu Euro tài sản thặng dư, trong khi nhu cầu thực tế chỉ khoảng 275 triệu Euro. Khoản chênh lệch 130,3 triệu Euro hoàn toàn có thể được nộp bổ sung vào ngân sách quốc gia. Đây cũng là cơ sở để SAO kết luận: Bộ Nông nghiệp đã giữ lại, không nộp ít nhất 130,3 triệu Euro cổ tức bổ sung cho ngân sách nhà nước.

Sai phạm nhân sự, nghi vấn trục lợi

Bên cạnh các vấn đề tài chính, SAO còn phát hiện nhiều bất cập trong công tác nhân sự tại LVM và hoạt động quản lý của Bộ Nông nghiệp. Theo kết quả kiểm toán, Bộ đã vi phạm quy định pháp luật khi liên tục gia hạn Hội đồng quản trị tạm thời của LVM trong suốt ba năm, từ 2023 đến 2026, mà không tổ chức đấu thầu công khai.

Sau khi giảm số lượng thành viên Hội đồng quản trị từ 5 xuống còn 3 với mục tiêu nâng cao hiệu quả quản trị, LVM lại bổ sung vị trí “Cố vấn Chủ tịch Hội đồng quản trị", gây lãng phí khoảng 48.059 Euro tiền lương trong vòng 15 tháng. Đáng chú ý, cựu Cố vấn Chủ tịch Hội đồng quản trị LVM Valdis Lūks hiện là một trong những cá nhân bị khởi tố hình sự và đã bị khám xét nơi ở, trong ngày 14/5.

Tương tự, việc cắt giảm quy mô Ban điều hành vào đầu năm 2026 cũng bị đánh giá chỉ mang tính hình thức khi hai cựu thành viên ngay sau đó được tuyển dụng vào các vị trí mới được thành lập. Ngoài ra, công ty còn chi trả khoản trợ cấp thôi việc trị giá 27.470 Euro cho cựu Chủ tịch Ban điều hành mà SAO cho rằng không có căn cứ.

Một nội dung khác được SAO đặc biệt nhấn mạnh là chính sách giảm giá gỗ tròn trong giai đoạn 2024-2026. Kết quả kiểm toán cho thấy, việc Bộ Nông nghiệp và Chính phủ yêu cầu LVM giảm giá bán gỗ tròn loại hai, gồm gỗ thông và gỗ vân sam, là trái quy định pháp luật và vi phạm nguyên tắc tài sản công phải được bán với mức giá cao nhất có thể. Chính sách này đã làm giảm 49,4 triệu Euro doanh thu của LVM.

SAO đồng thời chỉ trích báo cáo tham mưu của Bộ Nông nghiệp là phiến diện và sử dụng số liệu không đầy đủ khi cho rằng giá gỗ Latvia cao hơn 40%. Trên thực tế, mức chênh lệch này chỉ đúng khi so sánh với Thụy Điển, còn với các quốc gia Baltic khác, mức chênh lệch dưới 20%.

Theo SAO, cơ chế giảm giá được áp dụng vô căn cứ đã khiến giá trong các hợp đồng dài hạn thấp hơn cả giá thị trường ngắn hạn. Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và LVM cũng chậm trễ trong việc giải quyết các tranh chấp tồn đọng liên quan đến hợp đồng khai thác dài hạn - nội dung này hiện đang được Hội đồng Cạnh tranh điều tra.

Để khắc phục những tồn tại được phát hiện, SAO đã đưa ra 8 khuyến nghị đối với Bộ Nông nghiệp và LVM, bao gồm cập nhật mục tiêu chiến lược, thực hiện đấu thầu công khai đối với các vị trí quản lý và tăng cường quản lý nguồn vốn thặng dư.

Trong khi đó, diễn biến pháp lý của vụ việc đang tiếp tục được mở rộng. Trước thời điểm công bố kết quả kiểm toán, Bộ Nông nghiệp bị cho là đã trì hoãn việc công khai báo cáo. Cựu Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Armands Krauze cũng nhiều lần khẳng định cuộc điều tra nội bộ không phát hiện bằng chứng cho thấy nhà nước bị thiệt hại từ chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp gỗ năm 2023.

Tuy nhiên, Văn phòng Tổng Chưởng lý Latvia hiện đã phê chuẩn khởi tố vụ án hình sự liên quan đến hành vi lạm dụng chức vụ và trục lợi từ chính sách. Danh sách 10 cá nhân bị khởi tố gồm nhiều cựu và đương kim quan chức cấp cao, lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước và đại diện doanh nghiệp trong ngành chế biến gỗ. Vụ án hiện đang được Văn phòng Tổng Chưởng lý và SAO tiếp tục phối hợp mở rộng điều tra nhằm làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan./.