Lấy khoa học - công nghệ làm bệ phóng cho tăng trưởng

Trình bày Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh những cốt lõi trong công tác xây dựng Văn kiện Đại hội XIV là tinh thần cầu thị, khoa học và hành động, lấy hiệu quả thực chất và tính khả thi làm thước đo xuyên suốt. Văn kiện không chỉ là định hướng chiến lược, mà là cam kết hành động, phản ánh trung thực khát vọng phát triển của đất nước và mong muốn, nguyện vọng của nhân dân.

Theo Tổng Bí thư, Văn kiện Đại hội XIV được xây dựng trên cơ sở bám sát thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan, kết tinh trí tuệ tập thể của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân. Điểm nổi bật là tư duy phát triển được đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, xác định rõ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm của tăng trưởng; thể chế hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao là nền tảng; phát triển xanh, bền vững, kinh tế tuần hoàn, thích ứng biến đổi khí hậu là yêu cầu bắt buộc; năng suất lao động và hiệu quả sử dụng nguồn lực là thước đo chất lượng tăng trưởng.

Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV.

Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số phải thực sự trở thành động lực then chốt nhằm nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, hiệu quả quản trị và năng lực tự chủ của nền kinh tế; đồng thời tạo ra các mô hình kinh doanh mới, việc làm mới và giá trị gia tăng mới.

Để tạo đột phá, Văn kiện Đại hội XIV xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm: phát triển các công nghệ chiến lược; thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia toàn diện; hoàn thiện hạ tầng số, dữ liệu số; xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; bảo đảm an ninh mạng, an toàn dữ liệu; đồng thời hình thành và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp - viện nghiên cứu - trường đại học.

Cùng với đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh vai trò quyết định của con người và cơ chế đối với đột phá khoa học - công nghệ. Việc trọng dụng nhân tài, đổi mới cơ chế tài chính, đánh giá theo sản phẩm và hiệu quả đầu ra, cùng với đột phá nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với đổi mới căn bản giáo dục - đào tạo được xác định là yêu cầu cấp thiết để đáp ứng mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.

Tầm nhìn đột phá trong quản trị quốc gia

Nhiều chuyên gia đánh giá, Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV thể hiện tầm nhìn đột phá trong quản trị quốc gia, khi khoa học - công nghệ không còn được xem là yếu tố hỗ trợ, mà được đặt ở vị trí “bệ phóng” chiến lược cho sự phát triển. Việc nhấn mạnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo cho thấy sự nhận diện đúng đắn của Đảng đối với các công nghệ nền tảng mang tính thời đại, có khả năng tạo ra sức bật cho năng lực tự chủ chiến lược của đất nước.

PGS.TS Phan Minh Đức, Phó Trưởng ban Quản lý Khoa học và Hợp tác quốc tế, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, cách tiếp cận này mở ra cơ hội để Việt Nam trở thành điểm đến công nghệ hàng đầu, nơi hội tụ và phát triển các ngành khoa học mũi nhọn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo ứng dụng, công nghệ sinh học và năng lượng sạch. Đây không chỉ là tư duy quản trị hiện đại mà còn khẳng định quyết tâm xây dựng nền tảng tri thức - công nghệ làm động lực cho phát triển bền vững và nâng cao vị thế quốc gia.

Lý giải việc Văn kiện Đại hội XIV xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “động lực trung tâm”, PGS.TS Phan Minh Đức cho rằng dư địa tăng trưởng theo chiều rộng, dựa vào vốn và lao động giá rẻ, đã gần như cạn kiệt và không còn bền vững. Trong mô hình phát triển mới, đây là chìa khóa duy nhất để nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), với mục tiêu đóng góp trên 55% vào tăng trưởng.

Khi tri thức và dữ liệu trở thành nền tảng, Việt Nam có thể tạo ra giá trị gia tăng đột phá, vượt qua giới hạn của mô hình gia công, tiến tới vị thế chủ động trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tính “trung tâm” của động lực này còn thể hiện ở khả năng tạo ra tăng trưởng kép: vừa nâng cao hiệu quả kinh tế thông qua năng suất, vừa mở rộng không gian phát triển bằng các ngành công nghệ mới.

PGS.TS Phan Minh Đức, Phó Trưởng ban Quản lý Khoa học và Hợp tác quốc tế, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

Từ tư duy định hướng sang tư duy thực thi

Một điểm mới quan trọng của Văn kiện Đại hội XIV là sự dịch chuyển rõ nét từ tư duy định hướng sang tư duy thực thi, với tinh thần “lấy thực thi làm thước đo”. Theo PGS.TS Phan Minh Đức, Văn kiện đã thiết kế cơ chế “đặt hàng nhiệm vụ” gắn trực tiếp với nhu cầu thực tiễn của từng ngành, từng doanh nghiệp; kết quả đầu ra trở thành tiêu chí phân bổ nguồn lực và ưu đãi.

“Đặc biệt, việc xây dựng các khung thể chế thí điểm (sandbox) cùng với Luật Trí tuệ nhân tạo cho phép thử nghiệm, giả lập và hiệu chỉnh chính sách ngay trong quá trình triển khai, giúp biến công nghệ thành “năng suất thực”, chuyển quản trị khoa học - công nghệ từ mô hình khuyến khích chung sang quản trị dựa trên kết quả”, PGS.TS Phan Minh Đức phân tích.

Các chuyên gia cũng nhận định, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu nhân lực mà ở thể chế. Nếu thiếu hành lang pháp lý thông suốt cho kinh tế số, tài sản số và trí tuệ nhân tạo, thì nguồn nhân lực chất lượng cao cũng không có không gian phát huy. Vì vậy, thể chế cần được thiết kế theo tinh thần sáng tạo, linh hoạt, cởi mở, vừa khuyến khích đổi mới, vừa bảo đảm minh bạch và khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ.

PGS.TS Phan Minh Đức kiến nghị, để đổi mới sáng tạo trở thành động lực thực sự, cần có sự bảo vệ và dẫn dắt từ cấp lãnh đạo cao nhất đối với những người dám nghĩ, dám làm. Khi lãnh đạo thể hiện tinh thần tiên phong, chấp nhận rủi ro và đổi mới, sẽ tạo niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp, giới khoa học và khơi dậy sự cộng hưởng trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Theo đánh giá của chuyên gia, chuyển đổi số trong nhiệm kỳ tới sẽ tạo ra năng lực số xuyên suốt, kết nối ba trục: quốc gia - doanh nghiệp - người dân. Chính phủ số, với “bộ não” là Trung tâm Dữ liệu quốc gia, cho phép ra quyết định theo thời gian thực; doanh nghiệp chuyển dịch sang mô hình phát triển dựa trên tri thức; người dân trở thành “công dân số” với cơ hội tiếp cận dịch vụ công minh bạch, thuận tiện và công bằng.

Đánh giá tổng thể, tinh thần khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số xuyên suốt Văn kiện Đại hội XIV của Đảng được xem là một bước phát triển chưa từng có tiền lệ, không chỉ thay đổi mục tiêu phát triển mà còn tái thiết kế cơ chế tổ chức và quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu và tri thức. Đây chính là nền tảng quan trọng để Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển bứt phá, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế quốc gia trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển mạnh sang nền kinh tế tri thức.

Cao Thắng/VOV.VN