Lễ hội chùa Thanh Mai: Tưởng nhớ Đệ Nhị Tổ Trúc Lâm Pháp Loa tôn giả

Thông qua lễ hội, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ, nhân dân trong việc thực hiện, giữ gìn phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc; đồng thời, duy trì và phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của các tầng lớp nhân dân và du khách…

Theo kế hoạch, lễ hội truyền thống Di sản thế giới chùa Thanh Mai năm nay được Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng) phối hợp cùng UBND phường Nguyễn Trãi tổ chức từ ngày 17 - 19/4 (1 - 3/3 âm lịch).

Trong đó, điểm nhấn là lễ tưởng niệm 696 năm ngày viên tịch của Đệ Nhị Tổ Trúc Lâm Pháp Loa tôn giả (1330 - 2026) và khai hội truyền thống chùa Thanh Mai năm 2026, từ 9 - 10h ngày 17/4 (1/3 âm lịch), tại sân chùa Thanh Mai, phường Nguyễn Trãi, thành phố Hải Phòng.

Chùa Thanh Mai tọa lạc trên sườn núi Phật Tích ở phường Nguyễn Trãi, thành phố Hải Phòng. Đây là một trong những di tích tiêu biểu trong Quần thể Di sản văn hóa thế giới di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Ảnh: Xứ Đông.

Trong những ngày diễn ra lễ hội còn diễn ra nhiều nghi lễ, nghi thức và các hoạt động phong phú như lễ cúng Phật, cúng Tổ xin phép mở hội; lễ rước bộ, diễn ra lúc 6h30 - 8h30 (ngày 17/4), từ chùa Côn Sơn đến chùa Thanh Mai (điểm tập kết đoàn rước tại Bãi xe Thanh Mai); khai mạc trưng bày “Di sản thế giới Thanh Mai - Những giá trị nổi bật toàn cầu”; giới thiệu Tour du lịch “Khám phá Di sản thế giới Thanh Mai”.

Bên cạnh đó là giải leo núi “Chinh phục đỉnh Tam Ban”, diễn ra hồi 7h30 - 10h30, ngày 18/4, từ sân chùa Thanh Mai (sân trước nhà Mẫu) đến Thung lũng cỏ lau núi Tam Ban; công bố quyết định thành lập Câu lạc bộ Sen Kiếp Bạc, tại sân chùa Thanh Mai, từ 8h30 - 9h30, ngày 18/4; một số hoạt động trải nghiệm về thư pháp, in Mộc bản, làm bánh, quay mật ong; các trò chơi dân gian như kéo co, nhảy bao bố…; lễ cúng giỗ Đệ Nhị Tổ Trúc Lâm Pháp Loa tôn giả; lễ Mông Sơn thí thực.

Đây cũng là dịp tuyên truyền, quảng bá các giá trị nổi bật toàn cầu của thành phần Di sản thế giới chùa Thanh Mai đến người dân và du khách thập phương.

Bia Thanh Mai Viên Thông tháp bi được công nhận bảo vật quốc gia năm 2016. Ảnh: Côn Sơn.

Chùa Thanh Mai nằm trên sườn núi Phật Tích (thuộc phường Nguyễn Trãi, thành phố Hải Phòng), là một trong những di tích tiêu biểu trong Quần thể Di sản văn hóa thế giới di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Chùa được xây dựng từ thời Trần (thế kỷ thứ 14), được Đệ nhị Tổ Thiền phái Trúc Lâm - Pháp Loa mở rộng vào năm 1329,

Theo văn bia trùng tu Phật Tích sơn Thanh Mai tự bi ký, chùa Thanh Mai được xây dựng và mở rộng quy mô vào thế kỷ 17 và 18. Năm 2005, chùa được trùng tu tôn tạo tam quan, phật điện, tổ đường, nhà mẫu và đường lên di tích.

Chùa Thanh Mai hiện nằm trên diện tích 5 ha, gồm có năm đơn nguyên kiến trúc, bố trí theo trục dọc, lần lượt là tam quan, nhà bia, phật điện, nhà tổ và tháp tổ.

Chùa có kiến trúc hình chữ Đinh (J) gồm 7 gian tiền đường, 3 gian thập điện; phía sau chùa là nhà thờ Tổ, kiến trúc hình chữ Nhị (二) thờ Tam Tổ Trúc Lâm gồm Đệ Nhất Tổ Trần Nhân Tông, Đệ Nhị tổ Pháp Loa và Đệ Tam Tổ Huyền Quang; phía sau nhà Tổ là là Viên Thông bảo tháp…

Chùa Thanh Mai gắn liền với hành trạng và sự nghiệp hoằng dương Phật pháp của Đệ Nhị Tổ Pháp Loa - vị Tổ thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm.

Theo văn bia Thanh Mai Viên Thông tháp bi niên đại năm 1362, Pháp Loa sinh năm 1284 tại huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương (trước đây), hiện nay là phường Nam Đồng, thành phố Hải Phòng.

Năm 1304, Pháp Loa được Đệ Nhất Tổ Trần Nhân Tông cho theo làm đệ tử, xuất gia tu hành tại chùa Côn Sơn; năm 1308, khi 24 tuổi, ông được trao y bát và tâm kệ, trở thành vị Tổ thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm, mở ra thời kỳ phát triển rực rỡ cho Phật giáo Đại Việt.

Trong hơn 20 năm trụ trì thiền phái, Pháp Loa đã hoàn thành một sự nghiệp to lớn và toàn diện, ông cho đúc tượng Phật lớn nhỏ hơn 1.300 pho tượng, lập tăng đường hơn 200 sở, đào tạo tăng ni hơn 15.000 người, xây dựng hàng trăm các chùa tháp, tiêu biểu là các trung tâm tôn giáo như Yên Tử, Côn Sơn, Thanh Mai, Quỳnh Lâm…, những công trình này đều trở thành di sản văn hóa quý báu của dân tộc.

Bên cạnh đó, Pháp Loa đã cho vẽ nhiều bộ tranh tượng, in khắc kinh, bộ đại tạng kinh và dành nhiều thời gian để giảng kinh, thuyết pháp.

Phía sau nhà Tổ chùa Thanh Mai là Viên Thông bảo tháp, nơi lưu giữ xá lị của Thiền sư Pháp Loa. Ảnh: Côn Sơn.

Ngày 3/3/1330, Thiền sư Pháp Loa viên tịch, vua Trần ban pháp hiệu là Tịnh Trí tôn giả, triều đình xuất nguyên khối 10 lạng vàng để xây Viên Thông bảo tháp tại chùa Thanh Mai.

Hiện nay hệ thống di vật hiện còn tại chùa Thanh Mai gồm văn bia, gồm 7 tấm bia đá niên đại từ thế kỷ thứ 14 đến thế kỷ thứ 18, trong đó đáng chú ý là tấm bia Thanh Mai Viên Thông tháp bi niên đại 1362, hai mặt bia khắc khoảng 5.000 chữ nói về thân thế và sự nghiệp của Đệ Nhị Tổ Pháp Loa, của Thiền phái Trúc Lâm.

Bia Thanh Mai Viên Thông tháp bi còn cho biết năm tháng xây dựng một số công trình lớn, địa danh và hành trạng của nhiều nhân vật đương thời. Văn bia được công nhận là Bảo vật quốc gia vào năm 2016.

Về tháp mộ, hiện chùa Thanh Mai còn lưu giữ 8 ngôi tháp cổ xây dựng từ thế kỷ thứ 14 đến thế kỷ thứ 18, trong đó, bảo tháp Viên Thông chứa xá lị của Đệ Nhị Tổ Pháp Loa, được xây dựng từ thời Trần, sửa chữa năm 1714, phía sau tháp có tấm bia Trúc Lâm Đệ Nhị Tổ tháp, niên đại 1718 ghi chép về quá trình trùng tu tháp thời Lê…

Không chỉ mang chiều sâu về những giá trị văn hóa, lịch sử, khảo cổ học mà Thanh Mai còn sở hữu hơn 100 ha rừng phong bản địa trải dài từ chân núi tới khu vực khảo cổ học Thanh Mai 2 giữa rừng nguyên sinh với những cây gỗ quý như lim, sến, táu đan xen cùng những cây phong cổ nổi bật, những tán lá chuyển sắc xanh, vàng, đỏ… theo mùa trong năm.