Lan tỏa tri thức khoa học xã hội

Đây là hoạt động mở đầu chuỗi sự kiện giới thiệu một số thành tựu nổi bật của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chào mừng kỷ niệm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), Ngày Khoa học - công nghệ Việt Nam và Ngày Quốc tế Bảo tàng (18/5/2026).

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, GS. TS. Lê Văn Lợi phát biểu khai mạc trưng bày chuyên đề "Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội". Ảnh: BTC

Bức tranh về lịch sử, văn hóa, con người và xã hội Việt Nam

Trưng bày giới thiệu những thành tựu nghiên cứu tiêu biểu, các công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao, nhằm khẳng định những đóng góp quan trọng của khoa học xã hội Việt Nam đối với việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; góp phần làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản về lịch sử, văn hóa, con người và xã hội Việt Nam.

Điểm nhấn của trưng bày là giới thiệu những phát hiện mới, đồng thời trình bày các luận cứ khoa học của ngành Khảo cổ học và Sử học đã góp phần làm sáng tỏ tiến trình hình thành và phát triển của lịch sử - văn hóa Cội nguồn dân tộc Việt Nam.

Những phát hiện từ các di chỉ khảo cổ học từ thời Tiền sử với các công cụ đá sơ kỳ, Hậu kỳ đá cũ đến giai đoạn Tiền Đông Sơn - Đông Sơn, Tiền Sa Huỳnh - Sa Huỳnh, Tiền Đồng Nai - Đồng Nai đã cung cấp bằng chứng về sự tồn tại của thời đại các vua Hùng trong lịch sử. Những tư liệu này góp phần quan trọng vào việc khẳng định và đưa giai đoạn lịch sử quan trọng này vào chính sử Việt Nam.

Các đại biểu tham quan trưng bày

Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu và khai quật tại Hoàng Thành Thăng Long (Hà Nội), Thành nhà Hồ, Khu di tích Lam Kinh (Thanh Hóa), Đông Triều - Yên Tử (Quảng Ninh)… minh chứng cho sức sống bền bỉ và sự phục hưng rực rỡ của văn hóa Đại Việt, từ đó khẳng định tầm vóc của nền văn hiến Việt Nam, từ quá khứ đến hiện tại.

Một thành tựu nghiên cứu khoa học nổi bật khác, dựa trên các cuộc điều tra dân tộc học quy mô toàn quốc, là việc xác định Danh mục thành phần 54 dân tộc, được Nhà nước chính thức công bố năm 1979. Đến nay, kết quả này vẫn là nền tảng khoa học quan trọng cho công tác điều tra kinh tế - xã hội và nghiên cứu cấu trúc tộc người, phân bố dân cư và bản sắc văn hóa của các cộng đồng dân tộc ở Việt Nam: Thống nhất trong đa dạng bản sắc của quốc gia.

Ngoài các pa nô giới thiệu về thành tựu nghiên cứu khoa học xã hội của các đơn vị trực thuộc Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, trưng bày này còn giới thiệu những nguồn tài liệu khoa học bổ trợ có giá trị. Tiêu biểu là các tư liệu của nhà dân tộc học Từ Chi như bản vẽ sơ đồ Cửa Sót và Cửa Nhượng (Nghệ An), bản thảo viết tay “Ký họa Mường”, sổ ghi chép điền dã tại Hòa Bình, những bức ảnh điền dã, hiện vật gắn với hoạt động nghiên cứu thực địa của các viện trực thuộc Viện hàn lâm...

Những tư liệu và hiện vật này không chỉ phục vụ trưng bày, trình diễn mà còn góp phần phản ánh sinh động bức tranh đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, qua đó khẳng định sự thống nhất trong đa dạng bản sắc của quốc gia.

GS.TS. Lê Văn Lợi - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và PGS.TS. Lâm Bá Nam - Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam trao đổi về trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt tại trưng bày. Ảnh: BTC

Đặc biệt, trưng bày giới thiệu hai bộ trang phục của dân tộc Chứt được xây dựng trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ (cấp Sở) “Nghiên cứu, đề xuất mẫu trang phục của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Bình” năm 2024.

Các nhà nghiên cứu của Viện Dân tộc học và Tôn giáo, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã tiến hành điền dã và phỏng vấn cộng đồng người Chứt tại địa phương. Trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn kết hợp với tham vấn người dân, kết quả của nhiệm vụ đã thiết kế thành cônghai bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng cho nam và nữ người Chứt ở tỉnh Quảng Trị với sự thống nhất cao của người dân cũng như chính quyền địa phương.

Đưa tri thức khoa học xã hội đến gần công chúng

Trưng bày “Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam: Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội” kết nối các kết quả nghiên cứu khoa học xã hội của các viện nghiên cứu trực thuộc Viện hàn lâm để mang đến cái nhìn toàn diện về sự đổi thay của đất nước qua các thời kỳ.

Cùng với phần trưng bày thường xuyên giới thiệu về sự đa dạng văn hóa của các dân tộc Việt Nam, trưng bày này nhấn mạnh sự lan tỏa các kết quả nghiên cứu khoa học xã hội đến mọi lĩnh vực trong đời sống cộng đồng hiện nay.

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam trao đổi cùng sinh viên về các thành tựu và giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng nhà nước của Viện Hàn lâm tại trưng bày. Ảnh: BTC

Qua đó, trưng bày hướng tới khơi dậy trong công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tinh thần say mê nghiên cứu khoa học, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa, lan tỏa tri thức khoa học xã hội và gắn kết với đời sống đương đại trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Phát biểu tại Lễ khai mạc, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, GS. TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh: “Thông qua trưng bày này, chúng tôi mong muốn truyền tải một thông điệp sâu sắc: Khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật, mà còn là nguồn tri thức quan trọng góp phần định hướng sự phát triển bền vững của quốc gia”.

GS. TS. Lê Văn Lợi cho biết, trong định hướng phát triển của mình, Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phấn đấu trở thành một trung tâm nghiên cứu khoa học xã hội hàng đầu của quốc gia, ngang tầm với các tổ chức nghiên cứu tiên tiến trong khu vực và trên thế giới, đồng thời cung cấp ngày càng nhiều luận cứ khoa học có giá trị cho Đảng và Nhà nước.

"Trong tiến trình đó, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam giữ vai trò quan trọng, không chỉ là một thiết chế văn hóa - khoa học đặc sắc của Viện hàn lâm mà còn là cầu nối hiệu quả giữa nghiên cứu khoa học và công chúng, góp phần đưa tri thức khoa học đến gần hơn với công chúng và đời sống xã hội”, GS. TS. Lê Văn Lợi nói.