Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc 2026: Diện mạo mới sau mốc Di sản thế giới

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc-mùa Thu năm 2026 sẽ mang đến những dấu ấn đổi mới mạnh mẽ trong công tác tổ chức. (Ảnh: TTXVN)

Từ ngày 26/9 đến 4/10, Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc-mùa Thu 2026 diễn ra trong một không gian đặc biệt: Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc vừa được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa thế giới.

Trong vị thế mới, lễ hội tiếp tục giữ gìn hệ thống nghi lễ truyền thống, đồng thời mở rộng không gian trải nghiệm, tăng ứng dụng công nghệ và kết nối di sản với du lịch, văn hóa, sản phẩm địa phương. Đáng chú ý, Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới của cả quần thể sẽ được công bố trong chương trình khai hội.

Giữ hồn lễ hội, mở rộng không gian trải nghiệm

Ngày 12/7/2025 trở thành dấu mốc đặc biệt đối với Côn Sơn-Kiếp Bạc khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản Văn hóa thế giới. Từ đây, những giá trị vốn được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ bước vào một không gian rộng lớn hơn, với sự quan tâm của công chúng trong nước và quốc tế.

Trong tổng thể quần thể di sản, Côn Sơn-Kiếp Bạc là một không gian giàu chiều sâu lịch sử, văn hóa và cảnh quan. Côn Sơn gắn với quá trình hình thành, phát triển và lan tỏa của Phật giáo Trúc Lâm, với Đệ tam tổ Huyền Quang cùng các danh nhân Trần Nguyên Đán, Nguyễn Trãi. Kiếp Bạc lại in đậm dấu ấn nhà Trần, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc. Sự giao hòa ấy tạo nên bản sắc riêng của vùng di sản, nơi tín ngưỡng, lịch sử, tư tưởng, cảnh quan và đời sống cộng đồng đan xen, được trao truyền liên tục qua nhiều thế hệ.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Thành Trung phát biểu khai mạc Họp báo về Lễ hội. (Ảnh: Cổng Thông tin Điện tử TP Hải Phòng)

Lễ hội mùa Thu năm nay vì thế không chỉ là một kỳ lễ hội thường niên mà là mùa hội đầu tiên được tổ chức trong vị thế mới thuộc Di sản Văn hóa thế giới. Theo lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng, lễ hội gắn với các hoạt động tưởng niệm 726 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và 584 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi.

Các nghi lễ truyền thống tiếp tục là phần cốt lõi của mùa hội. Tại Kiếp Bạc, chương trình khai hội, tưởng niệm Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn diễn ra ngày 26/9, cùng các nghi lễ Cáo yết, Khai ấn, Cầu an, Hội hoa đăng trên sông Lục Đầu, rước bộ, lễ tế và lễ giỗ Đức Thánh Trần. Tại Côn Sơn, lễ dâng hương, rước văn tưởng niệm Nguyễn Trãi được tổ chức tại chùa Côn Sơn, đền Nguyễn Trãi và đền Trần Nguyên Đán.

Đêm Khai ấn đền Kiếp Bạc tiếp tục là một trong những thời điểm được chờ đợi của mùa hội. Ban Tổ chức chuẩn bị 30.000 ấn để phát cho người dân và du khách, đáp ứng nhu cầu tham dự, chiêm bái và thực hành tín ngưỡng của cộng đồng.

Trong chín ngày diễn ra lễ hội, Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại được tổ chức với nhiều hoạt động giới thiệu sản phẩm OCOP, nông sản tiêu biểu, làng nghề và sản phẩm văn hóa địa phương. Du khách có thể trải nghiệm làm gốm, viết thư pháp, pha trà, thưởng trà sen, trà cúc, xem múa rối nước và thưởng thức các chương trình nghệ thuật dân gian.

Sơ đồ không gian lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc-mùa thu 2026. (Ảnh: Cổng Thông tin Điện tử TP Hải Phòng)

Từ cách làm này, không gian lễ hội được mở rộng khỏi phạm vi của những nghi lễ chính để trở thành một không gian văn hóa có nhiều lớp trải nghiệm. Di sản không chỉ được nhìn ngắm mà còn có thể được nghe, được thưởng thức, được thực hành và tìm hiểu qua những câu chuyện gắn với cộng đồng địa phương.

Công bố thương hiệu chung của Di sản thế giới

Nếu việc UNESCO ghi danh khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể, thì việc công bố Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới tại lễ khai hội ngày 26/9 được xem là bước đi tiếp theo nhằm đưa những giá trị ấy hiện diện rõ nét hơn trong đời sống đương đại.

Bộ nhận diện chung của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc được xây dựng trên ba giá trị cốt lõi: “Trí tuệ-Hòa hợp-Lan tỏa.” Biểu tượng trung tâm là hình ảnh hoa cúc mang dấu ấn mỹ thuật thời Trần đặt trong lá bồ đề, kết hợp với những dải lá cúc cách điệu. Hoa cúc gợi nhắc mỹ thuật thời Trần và những giá trị văn hóa đã được bồi đắp trong lịch sử; lá bồ đề tượng trưng cho trí tuệ, sự giác ngộ. Những đường nét nối tiếp tạo cảm giác về một dòng chảy liên tục, biểu đạt sự kết nối và lan tỏa của các giá trị di sản qua không gian, thời gian và các thế hệ.

Điều đáng chú ý là bộ nhận diện không chỉ nhằm tạo ra một biểu trưng đẹp mắt cho hoạt động quảng bá. Ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc hình thành một ngôn ngữ chung cho một di sản có tính liên vùng, gồm các thành phần trên địa bàn Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh.

Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc dự kiến được công bố trong đêm khai hội 26/9. (Ảnh: Cổng Thông tin Điện tử TP Hải Phòng)

Từ biển chỉ dẫn, bản đồ, ấn phẩm, không gian đón tiếp đến các nền tảng số, giáo dục, truyền thông và quảng bá du lịch, bộ nhận diện có thể trở thành sợi dây liên kết các điểm di sản. Thay vì được giới thiệu như những điểm đến riêng lẻ, Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Côn Sơn và Kiếp Bạc từng bước được đặt trong một câu chuyện chung.

Trên địa bàn Hải Phòng hiện có 5 di tích thành phần thuộc Di sản thế giới gồm chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ và chùa Nhẫm Dương. Đây là nền tảng để thành phố xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa, mở rộng hành trình trải nghiệm và kết nối những điểm đến có quan hệ lịch sử, văn hóa với nhau.

Cùng với nhận diện thương hiệu, cách tổ chức lễ hội cũng được điều chỉnh theo hướng mở hơn. Khu vực khai hội bố trí khoảng 5.000 chỗ ngồi, trong đó khoảng 2.500 vị trí dành cho người dân và du khách tự do tham dự. Không gian tại các khu di tích được chỉnh trang, bổ sung cảnh quan, tiểu cảnh và điểm check-in nhưng đặt trong yêu cầu hài hòa với kiến trúc, cảnh quan vốn có.

Công nghệ số được đưa trực tiếp vào phục vụ du khách. Thông qua mã QR tích hợp trên nền tảng Smart Hải Phòng, người tham dự có thể tra cứu chương trình, sơ đồ không gian, thông tin phân luồng giao thông, bãi đỗ xe, điểm tham quan, dịch vụ ăn uống, lưu trú và các hoạt động trong lễ hội.Với một lễ hội quy mô lớn, việc cung cấp thông tin theo phương thức này giúp người dân chủ động hơn trong hành trình dự hội, đồng thời giảm áp lực cho các điểm cung cấp thông tin trực tiếp.

Từ chín ngày lễ hội đến hành trình di sản quanh năm

Điểm mới của Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu 2026 còn nằm ở cách mở rộng khái niệm “trải nghiệm di sản.” Trong chín ngày, các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thương mại và du lịch được bố trí để tạo thành một chuỗi trải nghiệm thay vì những sự kiện tách rời.

Tại Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại, du khách không chỉ xem hoặc mua sản phẩm mà còn có thể trực tiếp tìm hiểu quá trình làm ra sản phẩm thông qua hoạt động trình diễn, trải nghiệm nghề truyền thống. Nghệ nhân và người làm nghề trở thành những người kể chuyện về văn hóa địa phương bằng chính sản phẩm và kỹ năng của mình. Cách làm này tạo thêm một lớp ý nghĩa cho lễ hội: di sản không đứng tách khỏi đời sống kinh tế-xã hội mà có thể trở thành nguồn lực để cộng đồng tham gia, sáng tạo và hưởng lợi từ hoạt động du lịch văn hóa.

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc-mùa thu 2026 diễn ra từ ngày 26/9 đến 4/10, với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc.

Cùng với đó, các chương trình nghệ thuật dân gian, múa rối nước và hoạt động quảng diễn được đưa vào không gian lễ hội, góp phần tạo thêm điểm dừng chân cho du khách. Truyền thông số cũng được đẩy mạnh với hình ảnh, video, livestream và sự tham gia của các nhà sáng tạo nội dung, hướng tới những nhóm công chúng trẻ.

Một hướng đi khác được đặt ra là kết nối 5 di tích thành phần của Di sản thế giới trên địa bàn Hải Phòng với các điểm đến thuộc quần thể tại Quảng Ninh và Bắc Ninh. Những tour, tuyến liên kết này nếu được xây dựng bài bản sẽ giúp thay đổi cách du khách tiếp cận di sản: từ một chuyến đi đến một điểm tham quan sang một hành trình khám phá một không gian văn hóa có tính liên kết.

Đây cũng là bài toán dài hạn sau khi lễ hội kết thúc. Giá trị của một Di sản thế giới không thể chỉ được đo bằng lượng khách trong một mùa hội. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để di sản hiện diện thường xuyên trong đời sống, trở thành điểm đến có sức hút quanh năm, đồng thời bảo đảm việc khai thác không làm tổn thương những giá trị đã tạo nên danh hiệu.

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu 2026 có thể xem như một phép thử cho cách Hải Phòng bước vào giai đoạn mới của công tác bảo tồn và phát huy di sản. Những nghi lễ được giữ lại để bảo đảm mạch nguồn văn hóa; công nghệ được sử dụng để việc tiếp cận thuận tiện hơn; các hoạt động du lịch, nghệ thuật và thương mại được mở rộng để cộng đồng có thêm cơ hội tham gia.

Sau mốc UNESCO, diện mạo mới của Côn Sơn-Kiếp Bạc không nhất thiết phải được tạo nên bởi những thay đổi lớn về hình thức. Sự đổi mới quan trọng hơn nằm ở cách kể câu chuyện di sản và cách đưa câu chuyện ấy đến với công chúng.

Giữ được sự trang nghiêm của phần “Lễ,” làm phong phú phần “Hội,” xây dựng một nhận diện chung và kết nối các điểm đến trong cùng một hành trình-đó là hướng đi để Côn Sơn, Kiếp Bạc phát huy vị thế mới mà không đánh mất bản sắc vốn có.

Trong không gian của một Di sản Văn hóa thế giới, mùa Thu 2026 không chỉ mở ra một mùa hội mới, đó còn là bước khởi đầu cho một cách tiếp cận mới: để những giá trị được trao truyền từ quá khứ tiếp tục sống động trong hiện tại, được cộng đồng gìn giữ, được du khách trải nghiệm và được thế hệ trẻ tiếp nhận./.