Lễ hội Đền Sái – Dấu tích huyền sử và nghi lễ rước vua độc đáo của đất Thăng Long

Huyền tích dựng nước từ thời Âu Lạc

Theo truyền thuyết, vào khoảng năm 258 trước Công nguyên, sau khi đánh bại quân Tần, An Dương Vương lên ngôi Hoàng đế, đóng đô tại Cổ Loa, đặt quốc hiệu Âu Lạc. Để củng cố quốc gia non trẻ, nhà vua cho xây thành đắp lũy làm trung tâm phòng thủ.

Vẻ đẹp của Đền Sái

Tuy nhiên, điều kỳ lạ xảy ra: thành xây xong lại đổ, lũy đào xong lại lấp, khiến triều đình nhiều phen lúng túng.

Sau khi lập đàn tế trời đất cầu xin linh ứng, nhà vua được thần Kim Quy (Thanh Giang sứ – rùa vàng) báo mộng rằng tại núi Thất Diệu Sơn, nay là núi Sái, có Bạch Kê Tinh ẩn náu, ngày ngủ trong núi, đêm kéo yêu quái đến phá thành.

Theo lời chỉ dẫn, nhà vua cùng bá quan văn võ đến đây hành lễ cầu thần linh trợ giúp.

Tại vùng núi linh thiêng ấy, nhà vua được Huyền Thiên Trấn Vũ hiển linh trợ giúp, sai thần Kim Quy tiêu diệt yêu quái. Sau khi Bạch Kê Tinh bị trừ diệt, thành Cổ Loa nhanh chóng được xây dựng hoàn chỉnh, trở thành biểu tượng quân sự kiên cố của thời kỳ Âu Lạc.

Nghi thức làm nghi lễ rước vua tại Lễ hội đền Sái

Để tạ ơn thần linh, An Dương Vương cho lập đền thờ trên núi Sái, hình thành nên Đền Sái ngày nay - nơi lưu giữ dấu tích linh thiêng gắn với buổi đầu dựng nước.

Từ nghi lễ cung đình đến lễ hội dân gian

Ban đầu, mỗi độ xuân về, chính nhà vua cùng triều thần đều thân chinh đến núi Sái làm lễ bái yết, tưởng nhớ công đức của Đức Thánh Huyền Thiên.

Tuy nhiên, việc di chuyển xa xôi khiến nhân dân phải tốn nhiều công sức phục dịch. Vì vậy, nhà vua đã ban chiếu cho dân làng Thụy Lôi thay vua thực hiện nghi lễ thiên tử.

Lễ rước vua giả, chúa giả độc đáo duy nhất trên cả nước

Từ đây hình thành tục “rước vua giả” – nét độc đáo hiếm thấy trong hệ thống lễ hội truyền thống Việt Nam. Người được chọn đóng vai vua phải là bậc cao niên, đức độ, gia đình hòa thuận, được dân làng tín nhiệm.

Trong ngày hội, dân làng xưng quan tước, tổ chức nghi lễ theo nghi thức triều đình cổ, tái hiện cảnh vua cùng đoàn tùy tùng về tế lễ.

Lễ hội không chỉ là nghi thức tín ngưỡng mà còn phản ánh tư duy cộng đồng sâu sắc: nhân dân vừa là chủ thể bảo tồn truyền thống, vừa thay mặt nhà vua gìn giữ đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Điểm đặc sắc nhất của lễ hội là nghi lễ rước vua giả diễn ra vào ngày 11 tháng Giêng hàng năm. Toàn bộ nghi trình đều nhằm tái hiện chuyến bái yết năm xưa của An Dương Vương.

Đoàn rước được tổ chức trang nghiêm với cờ, lọng, kiệu, nhạc lễ mang phong cách cung đình cổ. Khi kiệu chúa đến Đền Thượng, người đóng vai chúa thực hiện nghi thức “ướm gươm”, chém ba nhát kiếm vào tảng đá cổ.

Độc đáo nghi lễ rước vua giả

Theo truyền tụng dân gian, đây là động tác tượng trưng cho việc chém đầu Bạch Kê Tinh, tái hiện chiến công trừ yêu giúp xây thành Cổ Loa.

Sau nghi thức này, đoàn rước trở về đình làng làm lễ bái vọng, hoàn tất nghi lễ thiêng liêng. Những động tác, trang phục và thứ bậc trong đoàn rước đều được giữ gìn nghiêm cẩn theo cổ lệ, tạo nên không gian lễ hội vừa trang trọng vừa giàu tính biểu tượng.

Di sản văn hóa sống giữa lòng Thủ đô

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, lễ hội vẫn được cộng đồng gìn giữ bền bỉ. Năm 1986, di tích Đền Sái được Nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt về lịch sử và tín ngưỡng.

Lễ hội diễn ra thường niên từ ngày 30 tháng Chạp đến rằm tháng Giêng, với nhiều hoạt động phong phú như dâng hương, tế lễ, rước vua giả, biểu diễn nghệ thuật dân gian và thi đấu thể thao truyền thống.

Không gian lễ hội trở thành dịp hội tụ cộng đồng, nơi người dân cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, gia đình bình an, đất nước phồn vinh.

Năm 2026, lễ hội được tổ chức quy mô lớn gắn với lễ công bố Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khánh thành di tích Đình Thụy Lôi và khai mạc mùa lễ hội mới.

Sự kiện diễn ra tại xã Thụy Lâm, thuộc huyện Đông Anh, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa của người dân khu vực phía Bắc Hà Nội.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội của Đền Sái mang đậm sắc màu dân gian. Nổi bật là giải vật truyền thống tổ chức vào ngày 24 - 25.2.2026 tức mùng 8 và mùng 9 tháng Giêng, thu hút đông đảo đô vật và khán giả.

Ngoài ra còn có các chương trình văn nghệ, trò chơi dân gian, giao lưu thể thao, tạo nên bầu không khí xuân rộn ràng.

Những hoạt động này không chỉ mang tính giải trí mà còn góp phần gắn kết cộng đồng, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về nguồn cội. Người dân địa phương coi lễ hội như dịp sum họp lớn của làng, nơi ký ức lịch sử được kể lại qua từng nghi thức, từng tiếng trống, nhịp chiêng.

Điều làm nên sức sống lâu bền của Lễ hội Đền Sái chính là chiều sâu văn hóa và thông điệp nhân văn

Điều làm nên sức sống lâu bền của Lễ hội Đền Sái chính là chiều sâu văn hóa và thông điệp nhân văn. Lễ hội nhắc nhớ về công lao dựng nước, khẳng định niềm tin vào chính nghĩa, đồng thời thể hiện khát vọng hòa bình và cuộc sống no ấm của người Việt từ ngàn xưa.

Ngày nay, việc phục dựng và tổ chức lễ hội không chỉ nhằm bảo tồn di sản vật thể và phi vật thể mà còn hướng tới phát triển du lịch văn hóa.

Đền Sái đang từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi du khách có thể trải nghiệm không gian lễ hội cổ truyền ngay giữa vùng đất Thăng Long nghìn năm văn hiến.

Từ một huyền tích dựng thành thời cổ đại, lễ hội đã vượt qua thời gian để trở thành biểu tượng văn hóa đặc sắc của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

AN AN