Lễ hội vía Bà Ngũ Hành - dòng chảy văn hóa Nam Bộ

Không chỉ là một sinh hoạt tín ngưỡng dân gian lâu đời, lễ hội còn là dịp để cộng đồng tưởng nhớ tiền nhân khai khẩn đất đai, gìn giữ mạch nguồn văn hóa truyền thống và lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc của vùng đất phương Nam.

Miếu Bà Ngũ Hành là một trong những sinh hoạt văn hóa tâm linh tiêu biểu của vùng Nam Bộ.

Buổi lễ khai mạc diễn ra trong không khí trang nghiêm. Sau nghi thức đánh trống khai hội, các đại biểu cùng nhân dân đã dâng hương tại Miếu Bà Ngũ Hành, thành kính tưởng nhớ các vị thần linh và tiền nhân đã có công khai phá, dựng làng trên vùng đất này.

Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Lý, tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Tâm, nhấn mạnh: Miếu Bà Ngũ Hành Long Thượng là một thiết chế tín ngưỡng gắn liền với lịch sử khai phá vùng đất Nam Bộ. Trải qua nhiều thế hệ gìn giữ, lễ hội đã trở thành sinh hoạt văn hóa tâm linh tiêu biểu của địa phương, góp phần bảo tồn di sản văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết cộng đồng.

Múa lân khai mạc lễ hội.

Việc tổ chức lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân mà còn là dịp để quảng bá những giá trị văn hóa truyền thống, khơi dậy niềm tự hào về cội nguồn và lịch sử của vùng đất Cần Giuộc xưa.

Ngôi miếu thờ Ngũ Hành Nương Nương, năm vị phúc thần được triều đình sắc phong vào năm Duy Tân thứ 8 (1914), gồm Kim Đức Thánh Phi, Mộc Đức Thánh Phi, Thủy Đức Thánh Phi, Hỏa Đức Thánh Phi và Thổ Đức Thánh Phi.

Trong quan niệm cổ truyền phương Đông, kim, mộc, thủy, hỏa, thổ là năm yếu tố cơ bản cấu thành vũ trụ. Theo thuyết âm dương - ngũ hành, năm yếu tố này mang tính âm nên trong dân gian được gọi chung là “Bà”.

Tín ngưỡng thờ Ngũ Hành vì thế mang đậm dấu ấn của nền văn minh lúa nước. Người Việt xưa tin rằng, đất, nước, lúa, những yếu tố nuôi dưỡng sự sống, đều mang tính âm, gắn với hình tượng người mẹ. Hình tượng ấy tượng trưng cho sự sinh thành, bao bọc và che chở của thiên nhiên đối với con người.

Người dân và du khách từ khắp nơi tìm về Miếu Bà tham gia lễ hội, chiêm bái, cầu bình an.

Trong bốn ngày diễn ra lễ hội, nhiều nghi thức truyền thống được tổ chức như lễ cầu an, nhạc lễ, chầu mời, thỉnh Bà, múa lân, múa bóng rỗi, dâng bông và hát chặp Địa nàng. Ngày 18 tháng Giêng là lễ khai mạc và dâng hương; ngày 19 tháng Giêng tổ chức lễ cầu an và múa bóng rỗi; ngày 20 tháng Giêng diễn ra lễ dâng bông, hát Địa nàng; ngày 21 tháng Giêng kết thúc bằng lễ cúng bế cả.

Sau đó, các nghi lễ truyền thống như túc yết, đoàn cả và lễ tạ thần tiếp tục được thực hiện. Những nghi thức ấy không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là nơi lưu giữ nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của Nam Bộ.

Theo Trưởng Ban hội hương Miếu Bà Ngũ Hành Long Thượng Nguyễn Văn Công, năm 1997, Miếu Bà Ngũ Hành Long Thượng được xếp hạng di tích cấp tỉnh. Đến năm 2014, lễ hội vía Bà Ngũ Hành Long Thượng chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Miếu Bà Ngũ Hành Long Thượng vào những ngày bình thường trong năm.

Sự ghi nhận ấy không chỉ khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa của di tích, mà còn đặt ra trách nhiệm cho cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy di sản.

Mỗi mùa lễ hội, khi tiếng trống khai hội vang lên và dòng người thành kính dâng hương trước điện thờ Ngũ Hành Nương Nương, những giá trị văn hóa truyền thống lại được tiếp nối.

Đó không chỉ là niềm tin tâm linh, mà còn là sự tri ân đối với tiền nhân, những người đã mở đất, dựng làng, để hôm nay trên vùng đất ấy hình thành một cộng đồng trù phú, gắn bó và đậm đà bản sắc.

Bạch Dương