Lênh đênh theo sóng nước đi tìm con chữ

Một góc làng chài hồ Trị An. Ảnh: Phương Thy.

Mỗi ngày đến lớp của những đứa trẻ ấy không bắt đầu bằng con đường bê tông hay tiếng trống trường quen thuộc, mà bằng những nhịp chèo rẽ sóng giữa mênh mông nước.

Con đường đến lớp trôi theo con nước

Làng vạn chài tại khu vực lòng hồ Trị An, thuộc xã Thanh Sơn (Đồng Nai), hiện là nơi sinh sống của hơn 40 hộ dân với gần 170 nhân khẩu.

Người dân nơi đây từng sinh sống ở Biển Hồ (Campuchia), sau đó trở về dựng nhà trên những bè nổi, mưu sinh bấp bênh bằng nghề đánh cá, giăng lưới, cào hến.

Sau nhiều năm lênh đênh, nhiều hộ dân không còn đầy đủ giấy tờ tùy thân, khiến những đứa trẻ sinh ra tại làng bè cũng gặp khó khăn trong việc làm thủ tục đến trường.

Từ năm 2017, sau nhiều lần chứng kiến những đứa trẻ vạn chài quanh quẩn trên bè mà không biết mặt chữ, Đại đức Thích Chơn Nguyên (47 tuổi) quyết định mua lại một căn nhà bè cũ để mở lớp học tình thương.

Ban đầu, lớp học hướng đến việc xóa mù chữ cho cả người lớn trong làng bè. Khi việc học đi vào ổn định, lớp tập trung phổ cập kiến thức cho trẻ em từ 5, 6 tuổi trở lên.

Để thuận tiện cho học sinh, căn nhà bè gieo chữ này dịch chuyển linh hoạt theo con nước.

Các em thay nhau chèo xuồng tới lớp mỗi sáng. Ảnh: Phương Thy.

Mùa nước dâng, cả làng kéo bè vào gần bờ; mùa nước rút, nhà bè lại được dịch chuyển ra xa để tránh mắc cạn.

Nhờ vậy, khoảng cách từ các căn bè của dân chài đến lớp học chỉ còn vài trăm mét, vừa đủ để những cánh tay nhỏ có thể tự chèo xuồng đến lớp mỗi sáng.

Khoảng 7 giờ sáng mỗi ngày, sương mỏng còn phủ trên mặt hồ, những chiếc xuồng nhựa nhỏ bắt đầu rời bè hướng về phía lớp học nổi.

Em Nguyễn Văn Trọng (13 tuổi, ngụ Tổ 13, ấp 5, xã Thanh Sơn) cẩn thận đặt chiếc cặp sách lên mũi xuồng rồi tự mình chèo lái. Đã 7 năm gắn bó với lớp học tình thương, con đường đi tìm con chữ của Trọng chưa từng có bóng dáng mặt đường bê tông.

Biết bơi và chèo xuồng từ năm 5 tuổi, Trọng quen thuộc từng nhịp sóng nhưng vẫn không khỏi lo sợ những ngày thời tiết thất thường.

"Em sợ nhất là những ngày hồ nổi gió lớn vì sóng mạnh có thể làm lật xuồng. Lúc trời mưa to thì nước tạt ướt hết tập sách", Trọng bộc bạch.

Những chiếc xuồng nhựa nhỏ xếp ngay ngắn trước cửa lớp. Ảnh: Phương Thy.

Ở phía bên kia làng bè, em Trần Thị Kim Diệu (13 tuổi, ngụ Tổ 13, ấp 5, xã Thanh Sơn) cũng tự tay chèo xuồng chở em trai cùng tới lớp. Được cha mẹ dạy bơi từ lúc 4 tuổi, Diệu chèo xuồng thành thạo qua những khoảng hồ sâu.

Vào những tháng mùa khô, khi nước hồ Trị An rút mạnh, xuồng không thể di chuyển, hai chị em buộc xuồng vào gốc cây rồi xắn quần, lội qua những bãi bùn lầy và lùm lau sậy đến lớp học.

Đến mùa mưa, nước dâng ngập bãi sình, chiếc xuồng nhỏ lại trở thành phương tiện duy nhất đưa các em đến lớp.

Đến 7 giờ 30, các em cập bè nổi. Đứa lớn buộc dây giúp đứa nhỏ, các em ôm cặp chạy vào lớp. Có em vẫn còn dụi mắt vì tối qua theo cha mẹ giăng lưới đến khuya.

Có đôi chút mệt thì gục xuống bàn ngủ một lúc, tỉnh dậy lại cầm bút viết tiếp những con chữ còn dang dở.

Lớp học tổ chức theo mô hình bán trú: buổi sáng học kiến thức, đến 11 giờ 30 các em được ăn cơm trưa, nghỉ trưa tại chỗ, sau đó tiếp tục học từ 14 giờ đến 16 giờ trước khi chèo xuồng trở về nhà.

Mọi sinh hoạt của các học sinh đều diễn ra ngay giữa lòng hồ. Ảnh: Phương Thy.

Người mang con chữ vượt 120 km

Tám giờ sáng, căn bè nổi chỉ vỏn vẹn vài chục mét vuông đã đầy tiếng đánh vần. Sĩ số lớp hiện duy trì khoảng 20 học sinh với nhiều độ tuổi khác nhau, chủ yếu từ 6 đến 15 tuổi, đặc biệt có trường hợp học viên 30 tuổi vẫn kiên trì đến lớp học.

Học sinh được chia thành các nhóm trình độ tương đương từ lớp 1 đến lớp 5, cùng học các nội dung Toán và Tiếng Việt.

Phụ trách chính việc giảng dạy tại đây là cô Nguyễn Thị Kim Lan, giáo viên Trường Mầm non Họa Mi 3 (phường Tam Bình, TPHCM).

Gắn bó với lớp học tình thương lòng hồ Trị An trong suốt 8 năm, cô Lan gần như không đứng yên trong suốt giờ học. Bằng kỹ năng sư phạm, cô vừa cầm tay nắn từng nét chữ cho học sinh lớp 1, vừa quay sang hướng dẫn bài toán cho học sinh lớp 4, lớp 5.

Lớp học với đủ mọi lứa tuổi của cô Kim Lan. Ảnh: Phương Thy.

Ít ai biết, suốt nhiều năm qua, đều đặn mỗi chiều thứ Sáu, sau khi hoàn tất công việc ở trường mầm non tại TPHCM vào lúc 16 giờ 30 phút, cô Lan lại tự lái xe máy vượt chặng đường hơn 120 km để về xã Thanh Sơn.

Sau một đêm nghỉ lại ký túc xá của chùa Liêm Sơn, 6 giờ sáng thứ Bảy cô lại chuẩn bị hành trang, di chuyển bằng xe máy hoặc tự chèo xuồng ra bè nổi để kịp giờ đứng lớp.

Điều níu chân cô bắt đầu từ một chuyến thiện nguyện. Nhìn những đứa trẻ ngày ngày lênh đênh trên bè mà không biết đọc, biết viết, cô quyết định đồng hành cùng lớp học.

"Hành trình di chuyển gian nan nhất là vào mùa nước cạn. Đường ra lớp đầy bùn lầy, cỏ mắt mèo và gập ghềnh gốc cây ẩn. Có những lần tay lái không vững, xe đâm vào gốc cây té lật ngửa, tôi lại tự dựng xe đứng dậy đi tiếp.

Những lúc mệt mỏi hay sức khỏe giảm sút, nghĩ đến cảnh các con đang ngồi trên bè đợi mình ra lớp là tôi lại có thêm động lực để vượt qua", cô Lan xúc động chia sẻ.

Dù có đi làm cùng mẹ tới khuya, hôm sau các em vẫn cố gắng làm bài tập đầy đủ. Ảnh: Phương Thy.

Không chỉ dạy chữ, cô còn cùng các em ăn cơm, ngủ trưa, tập vẽ, làm quen với máy tính, internet.

Có thiết bị hỏng, cô tự mày mò sửa. Điều gì chưa biết thì học, miễn sao lũ trẻ có thêm cơ hội tiếp cận kiến thức.

Chiều xuống, những chiếc xuồng lại rời bè học, mang theo những quyển tập vừa kín thêm vài trang chữ.

Hỏi về ước mơ, Trọng không nói đến bác sĩ hay kỹ sư, mà chỉ bộc bạch: "Em muốn sửa lại cái bè cho bà nội".

Còn Diệu mỉm cười bảo rằng, em muốn trở thành thợ làm tóc để cắt tóc cho mọi người. Những ước mơ giản dị ấy cũng chính là điều khiến cô Lan tiếp tục vượt hơn 120 km mỗi cuối tuần.

Bởi ở giữa lòng hồ Trị An, lớp học nhỏ ấy không chỉ dạy trẻ em biết đọc, biết viết. Lớp học đang âm thầm trao cho những đứa trẻ có hoàn cảnh đặc biệt một điều tưởng chừng rất bình thường, nhưng với các em lại là cả một hành trình dài: quyền được đến trường và quyền được mơ về một tương lai khác.

Kết thúc ngày học, có em đợi ba mẹ đón, có em tự chèo xuồng về nhà tiếp tục phụ gia đình. Ảnh: Phương Thy.