LHP Berlin 2026: Sức nặng chính trị phủ bóng mùa giải

Các tác phẩm thắng lớn

Là một trong những LHP quốc tế thu hút lượng đồ sộ tác phẩm gửi về, vượt qua hơn 300 cái tên, phim chính kịch “Yellow Letters” (tạm dịch: “Những tờ phiếu vàng”) đã giành giải Gấu vàng cao nhất cho Phim xuất sắc nhất. Tác phẩm do đạo diễn Ilker Catak sinh ra ở Berlin trong một gia đình nhập cư gốc Thổ Nhĩ Kỳ cầm trịch, xoay quanh một cặp vợ chồng là diễn viên kịch và nhà biên kịch có cuộc sống bị xáo trộn sau khi dính líu đến các vấn đề chính trị.

Nhà làm phim Ilker Catak nhận giải Gấu vàng cho Yellow Letters.

Bộ phim được quay hoàn toàn ở Đức để tạo ra tính phổ quát, giảm tính cục bộ, địa phương, được Chủ tịch ban giám khảo là nhà làm phim “Perfect Days” (Những ngày hoàn hảo) Wim Wenders đánh giá là gây “rùng mình”, cảnh báo về sức ảnh hưởng của “chế độ chuyên chế” và khả năng đàn áp của nó. Ông cũng dự đoán khi được trình chiếu “tác phẩm sẽ được thấu hiểu trên toàn thế giới”. Trước đây, Catak từng gây ấn tượng với “The Teachers' Lounge” (Phòng giáo viên) được đề cử tại giải Oscar 2024 cho Phim quốc tế hay nhất.

Về thứ hai và đoạt giải Gấu bạc của ban giám khảo là “Salvation” (Sự cứu rỗi) cũng lấy bối cảnh Thổ Nhĩ Kỳ của nhà làm phim Emin Alper, xoay quanh một cuộc tranh chấp đất kéo dài hàng thập kỷ của nhiều gia tộc.

Được lấy cảm hứng từ vụ thảm sát có thật ở Mardin (Thổ Nhĩ Kỳ) vào năm 2009, tác phẩm được đánh giá cao về mặt hình ảnh và cách Alper khắc họa tâm lý nhân vật giữa hai bờ thực - ảo. Các nhà phê bình cho biết bộ phim gây ấn tượng mạnh bởi tạo ra các dấu hiệu, điềm báo, điềm gở dồn dập, kết hợp với bầu không khí thường trực bất an, gây cảm giác nghẹt thở kỳ lạ.

Cũng như Catak, Alper không phải cái tên xa lạ với những ai yêu điện ảnh art-house khi vào năm 2022, ông đã góp mặt để tranh giải Un Certain Regard tại LHP Cannes với “Burning Days” (Những ngày cháy bỏng). Những năm gần đây nhà làm phim này được đánh giá là một trong những tên tuổi có nhãn quan đặc biệt độc đáo.

Xếp ngay sau đó là tác phẩm của nhà làm phim Mỹ Lance Hammer mang tên “Queen at Sea” (Nữ hoàng biển cả), xoay quanh một cặp vợ chồng già đang phải đối mặt với chứng mất trí nhớ nghiêm trọng của người vợ. Tác phẩm gây ấn tượng với dàn diễn viên gạo cội, trong đó không thể không kể đến sự tham gia của nữ diễn viên “Muôn vị nhân gian” là Juliette Binoche trong vai con gái, dự kiến sẽ khuấy đảo mùa giải thưởng điện ảnh năm nay.

Nhiều chuyên trang đánh giá sau gần hai thập niên mới xuất hiện trở lại từ “Ballast” (Trưởng thành) đoạt giải tại LHP Sundance năm 2008, Hammer đã cho thấy sự lên tay ấn tượng và nhãn quan đậm dấu ấn.

Những tên tuổi diễn xuất nổi bật

Ở hạng mục đạo diễn, nhà làm phim người Anh Grant Gee đã giành giải Gấu bạc cho Đạo diễn xuất sắc nhất với tác phẩm “Everybody Digs Bill Evans” (Ai cũng thích Bill Evans), xoay quanh cuộc đấu tranh chống lại chứng nghiện của nghệ sĩ piano nhạc jazz huyền thoại Bill Evans. Trong khi đó Gấu bạc cho Diễn viên phụ xuất sắc nhất đã gọi tên cặp đôi Anna Calder-Marshall và Tom Courtenay trong “Queen at Sea” bởi khả năng thấu cảm tâm lý nhân vật đặc biệt.

Trên sân khấu nhận giải, Courtenay đã ca ngợi sự đa dạng khi tác phẩm mình góp mặt quy tụ dàn diễn viên và ê-kíp đa quốc tịch. Thông điệp này cũng được tiếp nối sau đó bởi nữ đạo diễn kiêm biên kịch Canada Genevìeve Dulude-De Celles, khi bà chia sẻ mình đang cố gắng giữ lại bản sắc địa phương trước sự “xâm lấn dữ dội của văn hóa Mỹ”. Bà được gọi tên ở hạng mục Kịch bản xuất sắc nhất cho “Nina Roza” xoay quanh đề tài nhập cư.

Sandra Hüller nữ diễn viên thứ hai hai lần nhận được Gấu bạc cho diễn xuất tại LHP Berlin.

Năm nay cũng không quá bất ngờ khi Sandra Hüller được gọi tên ở “Màn thể hiện xuất sắc nhất”, trở thành tên tuổi thứ 2 sau Shirley MacLaine mang về 2 tượng Gấu bạc. Tại lần tổ chức thứ 76, cô góp mặt với phim “Rose” đen trắng, đảm nhận vai diễn đầy tiết chế, giàu nội tâm về một người chuyển giới sống trong thế kỷ 17 với khát khao khẳng định mình.

Năm 2024 Hüller từng gây ấn tượng khi xuất hiện tại cả 2 tác phẩm được đề cử Oscar là “Anatomy of a Fall” (Kỳ án trên đồi tuyết) và “The Zone of Interest” (Vùng cực lạc). Với chiến thắng này, cô tiếp tục khẳng định tên tuổi khi là nữ diễn viên nói tiếng Đức nói riêng, châu Âu nói chung được chú ý đặc biệt khi vào tháng 3 tới sẽ góp mặt vào tác phẩm lấy đề tài vũ trụ là “Hail Mary Project” (Thoát khỏi tận thế) của Hollywood, bên cạnh nam tài tử Ryan Gosling.

LHP Berlin năm nay cũng chứng kiến sự xuất hiện của Dương Tử Quỳnh khi nữ diễn viên gốc Malaysia được trao tượng Gấu vàng cho “Thành tựu trọn đời”. Nữ minh tinh “Ngọa hổ tàng long” cho biết: “Thành tựu trọn đời là một cụm từ rất lớn. Nghe có vẻ như một lời tạ từ, nhưng tôi thích nghĩ về nó như một khoảng lặng, một khoảnh khắc để hít thở, để nhìn lại, và sau đó tiếp tục bước về phía trước hơn. Hẳn nhiên là phải cẩn thận, để không ai lấy lại được con gấu này!”.

Chia sẻ về thương hiệu đã hơn 7 thập kỷ này, bà nói thêm: “LHP Berlin đã chào đón tôi khi tôi vẫn đang tìm kiếm nơi mình thuộc về. Điều này cho thấy luôn có chỗ cho những tiếng nói đến từ bên lề, cho những nghệ sĩ vẫn đang tự hoàn thiện mình. Tôi biết ơn vì có thể nói vẫn đang hoàn thiện bản thân, có lẽ chậm hơn một chút, nhưng vẫn kiên định như xưa”.

Tính chính trị áp đảo

Tuy được đánh giá là đã chọn ra những tác phẩm xứng tầm, nhưng mùa giải năm nay cũng được đánh giá là một trong những sự kiện nặng tính chính trị nhất trong hơn 7 thập niên tổ chức. Mọi thứ bắt đầu với việc Chủ tịch ban giám khảo Wim Wenders nhấn mạnh các nhà làm phim “phải tránh xa chính trị bởi nếu làm những bộ phim mang tính chính trị rõ rệt, chúng ta sẽ bước vào lĩnh vực chính trị”.

Những tác phẩm nổi bật tại Liên hoan phim Berlin năm nay.

Ngoài ra ông cũng nói thêm “phim ảnh có thể thay đổi thế giới” nhưng không phải bằng cách định hình chính sách. Và dù mạnh mẽ trao giải quan trọng nhất cho “Yellow Letters” nặng tính chính trị, thì phát ngôn này vẫn gây ra những làn sóng chỉ trích dữ dội.

Cụ thể, nhà văn Ấn Độ đoạt giải Booker cho “Chúa của những điều vụn vặt” là Arundhati Roy đã từ chối góp mặt để giới thiệu bản sao phục chế của bộ phim năm 1989 “In Which Annie Gives it Those Ones” do bà viết kịch bản.

Nữ văn sĩ cho biết phát ngôn nói trên là không thể chấp nhận được và khẳng định: “Quan điểm nghệ thuật không nên mang tính chính trị thật khó tin. Đó là cách để dập tắt cuộc thảo luận về tội ác chống lại loài người ngay cả khi nó đang diễn ra trước mắt chúng ta, trong lúc các nghệ sĩ, nhà văn và nhà làm phim nên làm mọi thứ trong khả năng để ngăn chặn nó”.

Vài ngày sau, hàng chục cá nhân nổi tiếng trong ngành điện ảnh như Javier Bardem, Tilda Swinton, Mark Ruffalo và Adam McKay cũng đã ký vào một bức thư ngỏ lên án sự im lặng của Liên hoan phim Berlin năm nay về vấn đề Gaza.

Nữ đạo diễn Kaouther Ben Hania đoạt giải Sư tử bạc năm ngoái ở LHP Venice với “The Voice of Hind Rajab” (Tiếng kêu của Hind Rajab) cũng từ chối nhận giải tại buổi gala Điện ảnh vì Hòa bình tổ chức ở thủ đô nước Đức, coi đây như tiếng nói phản kháng trước sự xem nhẹ vấn đề này.

Về phía mình, giám đốc LHP là Tricia Tuttle cho biết bản thân vô cùng đồng cảm với cảm xúc đau buồn, giận dữ và bi quan về tương lai của những người làm nghề. Qua đó bà cũng phủ nhận cáo buộc cho rằng LHP đã kiểm duyệt các tác phẩm xoay quanh chủ đề này, đồng thời khẳng định năm nay là một mùa giải thành công vì Berlin đang làm tốt nhiệm vụ của mình, cho thấy điện ảnh có thể tạo ra tiếng nói vang dội.

Nhận xét về mùa giải, nhiều tờ báo cho biết LHP Berlin lần thứ 76 cho thấy sự mạnh mẽ của những người đứng đầu trong việc đề cập đến các chủ đề địa-chính trị gai góc. Giới chuyên môn cũng đánh giá đây là một trong những kỳ LHP mạnh mẽ nhất trong các năm qua. Về mặt đa dạng, năm nay cũng cho thấy sự sẵn sàng hướng đến các tiếng nói độc lập, giàu sáng tạo của thương hiệu nổi tiếng này.

Đoàn Tuấn Anh