Sử dụng tiền văn minh, an toàn hơn trong dịp Tết

Từ lì xì truyền thống đến thanh toán số

Mỗi dịp Tết Nguyên đán, dòng tiền trong nền kinh tế lại vận động sôi động hơn bao giờ hết. Từ những khoản chi tiêu quen thuộc cho mua sắm, đi lại, đến các giao dịch chuyển tiền lương - thưởng, lì xì mừng tuổi, thanh toán dịch vụ… hoạt động tài chính của người dân gia tăng cả về tần suất lẫn quy mô. Trong nhịp chảy ấy, đồng tiền không đơn thuần là phương tiện thanh toán, mà còn gắn với những giá trị tinh thần, phong tục và tập quán đã hình thành qua nhiều thế hệ.

Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) ngày càng phổ biến, nhiều thói quen tài chính mới đang dần hình thành, từ chuyển khoản, quét mã QR đến lì xì online. Sự dịch chuyển này mở ra cơ hội giảm áp lực tiền mặt, nâng cao tính minh bạch và an toàn giao dịch, đồng thời đặt ra câu hỏi làm thế nào để các giá trị văn hóa truyền thống của ngày Tết được gìn giữ, song hành với việc sử dụng tiền một cách văn minh, tiết kiệm và phù hợp với xu thế thanh toán hiện đại.

Trong câu chuyện sử dụng tiền dịp Tết, lì xì - mừng tuổi là nét văn hóa tiêu biểu, nơi đồng tiền mang nhiều ý nghĩa tinh thần hơn giá trị vật chất. Những phong bao đỏ với tờ tiền mới từ lâu đã trở thành biểu tượng của lời chúc may mắn, bình an và khởi đầu thuận lợi cho năm mới. Chính vì vậy, mỗi độ xuân về, nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ tăng mạnh, tạo áp lực lên công tác cung ứng tiền mặt và hạ tầng giao dịch ngân hàng.

Cùng với sự phát triển của công nghệ số, phong tục này đang dần có thêm một “phiên bản” mới - lì xì online qua ứng dụng ngân hàng và ví điện tử. Dù hình thức thay đổi, giá trị tinh thần vẫn được giữ nguyên, trong khi cách thức trao gửi trở nên thuận tiện, linh hoạt hơn để giảm tải áp lực cung ứng tiền mặt.

Chị Lan (Đống Đa, Hà Nội) chia sẻ, từ ngày có lì xì online thay vì tất bật đi đổi tiền mới. Chỉ với vài thao tác trên ứng dụng ngân hàng, những phong bao lì xì điện tử kèm lời chúc năm mới đã được gửi đúng thời khắc giao thừa, sáng mùng 1 các cháu mở điện thoại là thấy “lộc xuân” hiện lên. “Không cần tiền lẻ, không lo thiếu phong bao, mà vẫn giữ trọn niềm vui đầu năm”, chị Lan chia sẻ. Đang sinh sống tại châu Âu, anh Minh (Cầu Giấy, Hà Nội) vẫn duy trì thói quen mừng tuổi bố mẹ và các cháu ở quê nhà bằng hình thức lì xì online. Nhờ chuyển khoản tức thời, anh có thể chọn số tiền đẹp theo tuổi, theo năm mới, kèm lời chúc cá nhân hóa dù ở cách nửa vòng trái đất. “Cảm giác được trao lộc đầu năm cho người thân vẫn rất trọn vẹn, dù không có mặt trực tiếp”, anh Minh nói.

Sự song hành giữa lì xì truyền thống và lì xì số cho thấy xu hướng dịch chuyển trong hành vi sử dụng tiền của người dân, từ tiền mặt sang các phương thức thanh toán an toàn, văn minh và hiện đại.

Thực tế những năm gần đây cho thấy xu hướng này được củng cố rõ nét hơn qua các số liệu về TTKDTM. Theo thống kê, hiện khoảng 87% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản ngân hàng; nhiều nghiệp vụ cơ bản được số hóa hoàn toàn, thậm chí tại một số tổ chức tín dụng, trên 95% giao dịch được thực hiện trên kênh số.

Riêng năm 2025, TTKDTM tiếp tục tăng trưởng khá: Giao dịch TTKDTM tăng 42,21% về số lượng và 22,65% về giá trị; cho thấy mức độ lan tỏa ngày càng rộng của các phương thức thanh toán hiện đại trong đời sống kinh tế - xã hội. Đáng chú ý, các kênh thanh toán điện tử tiếp tục ghi nhận sự bứt tốc, đặc biệt là giao dịch qua Internet, điện thoại di động và QR Code, trong khi giao dịch rút tiền mặt tại ATM có xu hướng giảm mạnh. Điều này phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt trong hành vi của người dùng, nhất là trong các dịp cao điểm như Tết Nguyên đán, khi yếu tố tiện lợi, nhanh chóng và an toàn được đặt lên hàng đầu.

Rủi ro lừa đảo tài chính tăng trong dịp Tết

Khi dòng tiền và tần suất giao dịch tăng cao trong thời gian ngắn, áp lực đối với hệ thống ngân hàng và hạ tầng thanh toán quốc gia là điều khó tránh khỏi. Dịp Tết Nguyên đán thường ghi nhận lượng giao dịch dồn mạnh vào một số khung giờ cao điểm, đặc biệt là các ngày cận Tết và những ngày đầu năm mới. Tình trạng quá tải cục bộ tại ATM, điểm giao dịch, hay hiện tượng nghẽn mạch thanh toán trong những thời điểm nhất định không chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác điều phối, giám sát và bảo đảm an toàn hệ thống.

Cùng với áp lực vận hành, rủi ro gian lận và lừa đảo tài chính trong dịp Tết cũng gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ tinh vi. Lợi dụng tâm lý bận rộn, chủ quan và thói quen chuyển tiền nhanh trong những ngày lễ, các đối tượng xấu thường giả danh người thân, bạn bè hoặc đối tác quen biết, viện lý do “việc gấp”, “chuyển tiền hộ” để thúc giục nạn nhân thực hiện giao dịch. Không ít trường hợp còn bị dụ bấm vào các đường link với nội dung “nhận lì xì”, “nhận quà Tết”, từ đó bị đánh cắp thông tin đăng nhập, mã xác thực và chiếm đoạt tiền chỉ trong thời gian ngắn.

Đáng chú ý, một số đối tượng dễ trở thành nạn nhân trong dịp này là người cao tuổi và trẻ em - những nhóm đang ngày càng tiếp cận nhiều hơn với các dịch vụ tài chính số nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng bảo mật. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp mất tiền xuất phát từ những thao tác tưởng chừng rất đơn giản, như chia sẻ mã OTP, đăng nhập vào đường link lạ hoặc tin tưởng các yêu cầu chuyển tiền “khẩn cấp” mà không kiểm chứng. Điều này đặt ra yêu cầu song hành giữa việc mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt với tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức và kỹ năng tự bảo vệ tài sản cho người dân trong môi trường số.

Trước những biến chuyển nhanh chóng trong hành vi sử dụng tiền và bối cảnh giao dịch cao điểm dịp Tết, việc nhìn nhận một cách toàn diện câu chuyện sử dụng tiền văn minh và thanh toán an toàn trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật của hệ thống ngân hàng, mà còn là câu chuyện về thói quen tiêu dùng, trách nhiệm xã hội và cách mỗi cá nhân lựa chọn phương thức giao dịch phù hợp trong đời sống hiện đại.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Tọa đàm “Sử dụng tiền văn minh và thanh toán an toàn trong dịp Tết” do Thời báo Ngân hàng tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi đa chiều giữa cơ quan quản lý, các tổ chức trung gian thanh toán, ngân hàng thương mại và chuyên gia văn hóa - xã hội. Thông qua đối thoại và phân tích, tọa đàm tập trung làm rõ những vấn đề đặt ra quanh việc sử dụng tiền mặt, đổi tiền lẻ, tiền mới; nhận diện các rủi ro gian lận, lừa đảo trong môi trường số; đồng thời chia sẻ các giải pháp thực tiễn nhằm bảo đảm giao dịch thông suốt, an toàn và nâng cao trải nghiệm của người dân trong dịp cao điểm Tết Nguyên đán.

Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, tọa đàm cũng hướng tới mục tiêu nâng cao nhận thức xã hội về việc sử dụng tiền theo hướng văn minh, tiết kiệm và có trách nhiệm, góp phần định hình thói quen tài chính hiện đại, hài hòa giữa việc gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống và thích ứng với xu thế phát triển của nền kinh tế số.

Quỳnh Trang