Liên đoàn Luật sư Việt Nam: 'Bản chất của nghề luật sư là nghề phải dạy nghề'

Sau gần 20 năm thi hành Luật Luật sư, đội ngũ luật sư (LS) Việt Nam đã có bước phát triển mạnh về số lượng. Tuy nhiên, theo đánh giá của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, đây mới chỉ là một nửa chặng đường của quá trình phát triển nghề LS.

Trong văn bản góp ý gửi Bộ Tư pháp về Hồ sơ Dự án Luật Luật sư (sửa đổi) mới đây, Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam nhiều lần nhấn mạnh rằng việc sửa luật lần này phải tạo ra những đột phá về thể chế để phát triển nghề LS trong giai đoạn mới, thay vì chỉ dừng lại ở các điều chỉnh mang tính kỹ thuật.

Các luật sư trong một phiên tòa tại TAND TP.HCM. Ảnh minh họa: HUỲNH THƠ

Việt Nam vẫn thiếu những luật sư đủ sức cạnh tranh quốc tế

Theo Liên đoàn Luật sư Việt Nam, khi tổ chức này được thành lập vào năm 2009, cả nước chỉ có khoảng 5.300 LS. Đến ngày 31-12-2025, con số này đã tăng lên 21.746 LS.

Sự gia tăng nhanh chóng về số lượng đã góp phần đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý của người dân, doanh nghiệp và xã hội. Tuy nhiên, Liên đoàn cho rằng chất lượng LS hiện vẫn chưa đồng đều giữa các lĩnh vực và các vùng miền.

Đặc biệt, Việt Nam chưa hình thành được đội ngũ LS thật sự giỏi, có khả năng làm đầu tàu dẫn dắt nghề LS trong các lĩnh vực tranh tụng hình sự, dân sự, kinh tế, lao động và hành chính.

Ở lĩnh vực tư vấn đầu tư, thương mại quốc tế, thực trạng cũng không khả quan hơn.

Theo đánh giá của Liên đoàn, Việt Nam hiện chưa có nhiều LS và tổ chức hành nghề LS đủ mạnh để cạnh tranh với các tổ chức hành nghề LS nước ngoài trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế có yếu tố nước ngoài, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho Nhà nước, doanh nghiệp Việt Nam cũng như các chủ thể khác trong xã hội.

Trong hơn 20 năm qua, Việt Nam hầu như không có các tổ chức hành nghề LS và các LS có tầm cỡ khu vực và quốc tế. Trong nhiều vụ tranh chấp có yếu tố nước ngoài, Nhà nước và doanh nghiệp Việt Nam phải thuê các tổ chức hành nghề LS nước ngoài để bảo vệ quyền lợi hợp pháp nhưng phần thắng rất ít thuộc về phía Việt Nam.

Từ thực tế đó, Liên đoàn cho rằng việc sửa đổi Luật Luật sư lần này cần được đặt trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ LS có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, giỏi kỹ năng hành nghề và ngoại ngữ, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Theo Liên đoàn, mục tiêu của luật sửa đổi không chỉ là tiếp tục phát triển số lượng LS mà phải hình thành được đội ngũ LS tinh hoa làm đầu tàu dẫn dắt nghề LS Việt Nam.

Muốn có luật sư giỏi phải thay đổi cách đào tạo

Một trong những nội dung được Liên đoàn Luật sư Việt Nam dành nhiều dung lượng phân tích nhất là câu chuyện đào tạo LS.

Theo Liên đoàn, năng lực chuyên môn của LS cần được thể chế hóa rõ ràng, sâu sắc và cụ thể hơn trong lần sửa luật này. Liên đoàn cho rằng trước tiên cần thay đổi mô hình đào tạo LS đang được áp dụng trong nhiều năm qua.

“Nếu Bộ Tư pháp vẫn giữ mô hình đào tạo này thì số lượng LS có thể vẫn tăng lên nhưng không thể có được luật sư giỏi, có năng lực chuyên môn cao”, văn bản nêu.

Theo quan điểm của Liên đoàn, muốn đào tạo được đội ngũ LS có khả năng cạnh tranh quốc tế cần có sự tham gia trực tiếp của chính giới LS và các tổ chức hành nghề LS giàu kinh nghiệm thực tiễn.

Liên đoàn đề nghị nghiên cứu giao cho tổ chức này cùng một số tổ chức hành nghề LS có uy tín tham gia đề xuất giải pháp đào tạo luật sư, có tiếp thu kinh nghiệm quốc tế để hình thành đội ngũ LS giỏi trong các lĩnh vực tranh tụng và tư vấn.

Đáng chú ý, Liên đoàn nêu quan điểm không đồng ý với việc Dự thảo Luật bỏ quy định giao Liên đoàn Luật sư Việt Nam nhiệm vụ tổ chức đào tạo nghề LS.

Theo Liên đoàn, đây là vấn đề quan trọng đã được luật hiện hành quy định và cần tiếp tục được quy định bằng luật.

Tổ chức này cho rằng việc giao Liên đoàn chức năng đào tạo nghề LS phù hợp với chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền, đồng thời bảo đảm xã hội hóa hoạt động đào tạo LS.

“Bản chất của nghề luật sư là nghề phải dạy nghề”, Liên đoàn nhấn mạnh.

Liên đoàn cũng cho biết từ năm 2016 đã xây dựng Đề án thành lập cơ sở đào tạo nghề luật sư thuộc Liên đoàn nhưng đến nay vẫn chưa được phê duyệt.

Theo đánh giá của Liên đoàn, việc cho phép tổ chức xã hội - nghề nghiệp của LS tham gia đào tạo sẽ giúp huy động đội ngũ LS giàu kinh nghiệm thực tiễn tham gia giảng dạy, tăng cường hợp tác quốc tế, tạo đột phá trong đào tạo và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực này.

Không nên thu hẹp quyền tự quản của giới luật sư

Bên cạnh câu chuyện đào tạo, nội dung được Liên đoàn Luật sư Việt Nam nhấn mạnh xuyên suốt văn bản góp ý là vấn đề bảo đảm cơ chế tự quản nghề nghiệp.

Theo Liên đoàn, một trong những thành công của Luật Luật sư thời gian qua là thực hiện nguyên tắc Nhà nước thống nhất quản lý LS và nghề LS có kết hợp với chế độ tự quản của tổ chức LS.

Nhờ cơ chế này, nhiều nhiệm vụ trước đây do Nhà nước trực tiếp thực hiện đã được chuyển giao cho tổ chức xã hội - nghề nghiệp LS như tổ chức kiểm tra kết quả tập sự hành nghề LS, bồi dưỡng bắt buộc hằng năm, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý kỷ luật LS.

Tuy nhiên, Liên đoàn nhận thấy Dự thảo Luật lần này đang có xu hướng tăng cường quản lý nhà nước nhưng giảm vai trò tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp LS.

Theo Liên đoàn, điều này thể hiện ở nhiều nội dung như bỏ quy định liên quan đến quản lý LS theo Điều lệ Liên đoàn Luật sư Việt Nam và Bộ Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp LS Việt Nam; thay đổi cơ chế tổ chức kỳ thi quốc gia về LS; bỏ quy định Liên đoàn cấp thẻ luật sư.

Đối với kỳ thi quốc gia về LS, Liên đoàn cho rằng về bản chất đây vẫn là hoạt động đánh giá kết quả tập sự hành nghề LS và cần tiếp tục gắn với trách nhiệm của tổ chức xã hội - nghề nghiệp LS.

Từ năm 2014 đến nay, Liên đoàn đã tổ chức 22 kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề LS với hơn 25.000 thí sinh tham gia.

Liên đoàn cho rằng nếu chuyển nhiệm vụ này trở lại cơ quan quản lý nhà nước sẽ không phù hợp với tinh thần phân cấp, phân quyền đã được xác định trong các nghị quyết của Đảng và Chính phủ.

Tương tự, đối với thẻ LS, Liên đoàn cho rằng đây không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là công cụ quan trọng để thực hiện cơ chế tự quản, quản lý thành viên, xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp và bảo vệ quyền lợi LS. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy khi nghề LS phát triển đến một trình độ nhất định thì vai trò tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp LS cần được tăng cường chứ không phải thu hẹp.

Từ những phân tích trên, Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho rằng việc sửa đổi Luật Luật sư lần này cần tạo ra hành lang pháp lý để nghề LS phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa quản lý nhà nước và chế độ tự quản nghề nghiệp.

Theo Liên đoàn, chỉ khi đội ngũ LS được trao thêm điều kiện để phát triển, được tham gia sâu hơn vào đào tạo, quản lý nghề nghiệp và nâng cao năng lực chuyên môn thì Việt Nam mới có thể xây dựng được những LS đủ sức cạnh tranh trên thị trường dịch vụ pháp lý quốc tế và đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.