Liên hợp quốc soạn thảo luật thuế mới cho nền kinh tế số

Liên hợp quốc (LHQ) đang soạn thảo hiệp ước thuế mới nhằm cho phép các nước đánh thuế các “ông lớn” công nghệ như Apple; Meta (công ty mẹ của Faceboo), Alphabet (công ty mẹ của Google) và Amazon dựa trên nơi người dùng của họ sinh sống. Ảnh: 1stnews

Theo dự thảo về hiệp ước thuế mới nhằm vào Big Tech của LHQ mà Bloomberg tiếp cận được, phạm vi áp dụng sẽ rất rộng, từ quảng cáo trực tuyến, công cụ tìm kiếm, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến, điện toán đám mây cho tới hoạt động khai thác dữ liệu người dùng.

Nếu được thông qua, hiệp ước này có thể làm thay đổi đáng kể số thuế mà các tập đoàn công nghệ toàn cầu phải nộp cũng như quốc gia được hưởng nguồn thu này.

Một phần của dự thảo hiệp ước, được LHQ gọi là “nghị định thư”, dự kiến sẽ được thảo luận tại New York vào tháng Tám tới.

Trong nhiều năm qua, nhiều nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) và các nước đang phát triển cho rằng các tập đoàn công nghệ đang “lách” nghĩa vụ thuế tại những thị trường mà họ không có văn phòng hay nhân viên dù vẫn kiếm nguồn doanh thu khổng lồ từ người dùng địa phương.

Một số nước như Pháp, Ý, Anh và Tây Ban Nha đã tự áp dụng thuế dịch vụ số đối với doanh thu quảng cáo trực tuyến của các tập đoàn công nghệ.

Trong khi đó, Mỹ – nơi đặt đại bản doanh của phần lớn các tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới đã chỉ trích loại thuế này mang tính phân biệt đối xử.

Một đề xuất tương tự do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) khởi xướng cũng nhằm phân bổ lại quyền đánh thuế cho các quốc gia nơi doanh thu phát sinh, hiện rơi vào bế tắc vì sự phản đối từ Washington.

Mỹ thậm chí đã rút khỏi các cuộc đàm phán tại LHQ từ năm ngoái. Tuy nhiên, khác với OECD, các cuộc thảo luận hiệp ước thuế mới tại LHQ không yêu cầu sự đồng thuận tuyệt đối để thông qua.

Dự thảo hiệp ước cũng đưa ra một số cơ chế bảo vệ nhằm đảm bảo các quốc gia nơi các Big Tech đặt trụ sở vẫn được hưởng một phần nguồn thu thuế. Các đề xuất bao gồm giới hạn tỷ lệ thuế mà quốc gia nơi phát sinh doanh thu của Big Tech có thể áp dụng đồng thời bổ sung các biện pháp nhằm tránh việc doanh nghiệp bị đánh thuế hai lần.

Ngoài ra, LHQ cũng đang xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp giữa cơ quan thuế ở các nước và các tập đoàn công nghệ. LHQ kỳ vọng sẽ hoàn tất hiệp ước trên vào cuối năm 2027.

Các cuộc đàm phán tại LHQ được thúc đẩy bởi các nước đang phát triển, vốn cho rằng hệ thống thuế quốc tế hiện nay do các nước giàu định hình, chưa phản ánh đầy đủ lợi ích và tiếng nói của họ.

Hệ thống thuế quốc tế hiện hành được xây dựng dựa trên nguyên tắc gọi là “hiện diện vật lý”. Điều này có nghĩa một quốc gia chỉ có quyền đánh thuế đối với doanh nghiệp có trụ sở, nhà máy, văn phòng hoặc nhân viên hoạt động tại địa phương. Mô hình thuế này ra đời từ thời kỳ công nghiệp hóa, vốn được thiết kế cho các tập đoàn sản xuất truyền thống.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của Internet đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi. Những tập đoàn công nghệ như Alphabet, Amazon hay Meta vẫn có thể kiếm tiền liên tục từ người dùng ở một quốc gia dù không hề đặt văn phòng hay tuyển nhân sự tại đó.

Người dùng ở một quốc gia tạo ra lưu lượng truy cập, dữ liệu, lượt nhấp quảng cáo, nội dung tương tác trên nền tảng trực tuyến của Big Tech nhưng lợi nhuận cuối cùng lại thường được ghi nhận tại trụ sở ở Mỹ hoặc chuyển sang các “thiên đường thuế” như Ireland hay Singapore.

Điều này dẫn tới một nghịch lý kéo dài là tiền được tạo ra ở một nơi, nhưng thuế lại được nộp ở nơi khác.

Theo Bloomberg