Liên thông dữ liệu, chặn xe hợp đồng trá hình

Để ngăn chặn tình trạng này, cần đẩy mạnh quản lý vận tải bằng công nghệ, khi dữ liệu hợp đồng, hành trình và nghĩa vụ tài chính được kết nối, xe hợp đồng trá hình sẽ khó tồn tại.

Bộ Xây dựng đề xuất bổ sung quy định để siết chặt quản lý điều kiện kinh doanh của xe hợp đồng. Ảnh minh họa: Tạ Hải.

Bùng nổ xe hợp đồng

Nhiều năm nay, mỗi lần về Phú Thọ hoặc về quê chồng tại Ninh Bình, chị Nguyễn Thu Lê (ở Cầu Giấy, Hà Nội) đều chọn đi xe hợp đồng Limousine.

"Dù mất thời gian do xe đi lòng vòng ở các tuyến phố đón khách, giá vé cao hơn, nhưng bù lại tôi được hưởng dịch vụ tốt hơn, quan trọng là không phải mất thời gian và chi phí đi xe ôm ra bến xe và từ bến xe về nhà", chị Lê cho hay.

Tương tự, anh Trần Văn Đạt (ở Hoàng Liệt, Hà Nội) cũng chọn xe hợp đồng đưa đón tận nhà, dù giá cước có cao hơn. "Thay vì đến bến xe rất xa nhà, tôi gọi xe và họ đến đón tận nơi", anh Đạt nói.

Nhu cầu cao, tiện lợi nên loại hình xe hợp đồng thu hút hành khách sử dụng, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng số lượng. Thống kê cho thấy, trong số gần 350.000 xe vận tải hành khách, có đến hơn 245.000 xe hợp đồng, chiếm trên 70%.

Theo các chuyên gia, dù xe đưa đón tận nhà đáp ứng nhu cầu của người dân, nhưng hoạt động của loại hình này lại không chấp hành điều kiện kinh doanh đối với xe hợp đồng.

Ông Nguyễn Công Hùng, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho biết, loại hình này hoạt động không đúng bản chất xe hợp đồng, cách thức hoạt động trái với quy định tại Nghị định 158/2024 về kinh doanh, điều kiện kinh doanh vận tải. Cụ thể như: Đón, trả khách, xác nhận đặt chỗ, bán vé, thu tiền, hành trình, lịch trình như tuyến cố định, gây ra tình trạng cạnh tranh bất bình đẳng và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.

Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ

"Thực tế các quy định về điều kiện kinh doanh đối với xe hợp đồng đã có từ Nghị định 10/2020, nhưng đến nay sau nhiều lần sửa vẫn khó quản lý.

Tại dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 158/2024, Bộ Xây dựng tiếp tục đưa ra các quy định để quản lý xe hợp đồng. Tuy vậy, để quản lý triệt để cần nhiều giải pháp đồng bộ", ông Hùng nói.

Ông Hùng cho rằng, cần đẩy mạnh quản lý vận tải bằng công nghệ, thông qua xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ, liên thông giữa các cơ quan. Khi dữ liệu hợp đồng, hành trình và nghĩa vụ tài chính được kết nối, tình trạng xe hợp đồng trá hình sẽ khó tồn tại.

Theo đó, cần áp dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, yêu cầu doanh nghiệp sử dụng App (phần mềm) để quản lý. Dữ liệu về hợp đồng chuyến đi, hành trình, lịch trình, danh sách hành khách phải được liên thông với các quản lý để xử lý vi phạm.

Nếu luật hóa được việc xe hợp đồng phải đăng ký App, trước khi xe lăn bánh, hợp đồng sẽ được gửi về cơ quan quản lý. Khi cần kiểm tra sẽ có đủ thông tin hành khách.

"Dữ liệu đó sẽ đi kèm dữ liệu hóa đơn điện tử chuyển sang bên thuế, doanh nghiệp không thể "né" được. Những trường hợp gom khách, thu tiền từng hành khách, lập danh sách hành khách giả mạo để chạy như tuyến cố định cũng sẽ được kiểm soát", ông Hùng nói.

Theo GS.TS Từ Sỹ Sùa, giảng viên cao cấp Trường Đại học GTVT, dung lượng của một hợp đồng điện tử tối đa chỉ tương đương khoảng bốn hình ảnh người lái xe được truyền từ thiết bị camera giám sát.

Do đó, việc thực hiện truyền dữ liệu hợp đồng điện tử về cơ bản không tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp, chi phí phát sinh thêm không đáng kể so với lợi ích về minh bạch hóa và tăng cường quản lý.

Siết chặt điều kiện kinh doanh

Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, tại dự thảo sửa đổi Nghị định 158/2024 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải, Bộ Xây dựng đề xuất bổ sung quy định theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để siết chặt quản lý các điều kiện doanh của xe hợp đồng, đảm bảo loại hình này hoạt động đúng bản chất.

Theo dự thảo, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng không được xác nhận đặt chỗ cho từng hành khách đi xe; không được bán vé; không được thu tiền từng hành khách; không được ấn định hành trình, lịch trình cố định để phục vụ cho nhiều hành khách hoặc nhiều người thuê vận tải khác nhau.

Đồng thời, không được sử dụng xe kinh doanh vận tải đón, trả khách tại trụ sở chính, trụ sở chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc tại một địa điểm cố định khác do đơn vị kinh doanh vận tải thuê, hợp tác kinh doanh, trên các tuyến đường phố.

Từ ngày 1/1/2028, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng phải truyền dữ liệu hợp đồng vận chuyển của từng phương tiện về phần mềm của cơ quan quản lý trước khi thực hiện chuyến đi để theo dõi, giám sát. Dữ liệu từ hệ thống này được kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, kho bạc và các đơn vị tuần tra, kiểm soát để phối hợp quản lý.

Với quy mô quản lý khoảng 350.000 xe kinh doanh vận tải, tần suất phát sinh từ 5-10 hợp đồng điện tử mỗi xe mỗi ngày, tương đương 1,7-3,5 triệu hợp đồng mỗi ngày, hệ thống được thiết kế theo mô hình xử lý dữ liệu lớn, bảo đảm khả năng tiếp nhận đồng thời, lưu trữ dài hạn và an toàn thông tin.