Liên thông dữ liệu vận hành hồ chứa, tăng cường bảo vệ quyền lợi người dân trong khai thác khoáng sản

Đoàn Chủ tọa phiên thảo luận chiều 12/8. Ảnh: Quốc hội

Dự án luật để sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, gồm: Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật; Luật Trồng trọt; Luật Chăn nuôi; Luật Thú y; Luật Thủy sản; Luật Thủy lợi; Luật Đê điều; Luật Tài nguyên nước; Luật Khí tượng thủy văn; Luật Địa chất và khoáng sản.

Tham gia thảo luận tại phiên họp, các đại biểu Quốc hội Trần Mạnh Huy và Nguyễn Phi Hùng (đơn vị Đà Nẵng) đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước, khoáng sản, đồng thời bảo đảm an toàn và quyền lợi chính đáng của người dân.

Góp ý về Luật Tài nguyên nước, đại biểu Trần Mạnh Huy thảo luận tập trung vào khoản 2 Điều 7 của dự thảo, sửa đổi một số khoản, điểm của Điều 38 Luật Tài nguyên nước.

Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu vận hành theo “thời gian thực” cần được đặt trên nền tảng dữ liệu liên thông, đồng bộ giữa các hồ chứa, cơ quan khí tượng thủy văn, chính quyền địa phương và hệ thống phòng, chống thiên tai.

Theo đại biểu, “thời gian thực” không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật mà cần tạo bước chuyển từ phương thức vận hành hồ chứa tương đối tĩnh sang quản trị rủi ro trên toàn lưu vực dựa trên dữ liệu động.

Thực tế tại lưu vực Vu Gia - Thu Bồn cho thấy, vấn đề quan trọng không chỉ là từng hồ vận hành như thế nào mà còn là dữ liệu của cả lưu vực có được kết nối đủ nhanh để dự báo tác động đối với vùng hạ du hay không.

Đại biểu Quốc hội Trần Mạnh Huy thảo luận tại phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu đề nghị luật hóa nguyên tắc dữ liệu thời gian thực, trong đó dữ liệu phục vụ vận hành liên hồ phải được kết nối, đồng bộ, có định danh nguồn, dấu thời gian, cơ chế dự phòng và lưu vết.

Đồng thời, đối với những lưu vực có nguy cơ cao, cần bảo đảm khả năng kết nối, khai thác và chia sẻ dữ liệu với hệ thống khí tượng thủy văn, phòng, chống thiên tai và các hệ thống dữ liệu liên quan.

Theo đại biểu Trần Mạnh Huy, mục tiêu cuối cùng của kết nối dữ liệu không phải chỉ tạo ra các thông số kỹ thuật mà phải chuyển hóa thành thông tin cụ thể, dễ hiểu, giúp chính quyền và người dân có thể hành động kịp thời. Người dân cần biết khu vực nào có nguy cơ ngập, nước đến khi nào, ngập sâu bao nhiêu, tuyến đường nào có thể bị chia cắt và cần di chuyển đến đâu để bảo đảm an toàn.

Đại biểu cũng đề nghị luật hóa trách nhiệm chia sẻ và truy vết thông tin vận hành, xác định rõ chủ thể cung cấp, chủ thể tiếp nhận, thời điểm chia sẻ và trách nhiệm khi thông tin bị sai, chậm hoặc không được cung cấp kịp thời.

Đại biểu Nguyễn Phi Hùng tham gia góp ý các nội dung về sửa đổi Luật Địa chất và khoáng sản. Đại biểu cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý địa chất, khoáng sản; đặc biệt chú trọng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân chịu tác động trực tiếp từ hoạt động khai thác khoáng sản.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Phi Hùng thảo luận tại phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định bắt buộc tổ chức tham vấn công khai ý kiến cộng đồng dân cư nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp trước khi cơ quan có thẩm quyền chấp thuận các đề án thăm dò, khai thác, thăm dò bổ sung hoặc đóng cửa mỏ.

Theo đại biểu, hoạt động địa chất, khoáng sản có thể làm biến đổi địa chất, gây sạt lở bờ sông, thay đổi dòng chảy, đứt gãy mạch nước ngầm, ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất, kinh doanh của người dân. Vì vậy, việc công khai thông tin và tham vấn cộng đồng cần được coi là một khâu quan trọng trong quá trình quản lý, cấp phép hoạt động khoáng sản.

Đối với công tác đóng cửa mỏ, đại biểu Nguyễn Phi Hùng đề nghị bổ sung quy định để đại diện Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã và đại diện cộng đồng dân cư nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp được tham gia Ban giám sát đóng cửa mỏ và Hội đồng nghiệm thu kết quả phục hồi môi trường trước khi ban hành quyết định hoàn thành đóng cửa mỏ.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị doanh nghiệp phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ bồi thường thiệt hại về tài sản, đất đai, nguồn nước cho người dân mới được xem xét cấp lại, gia hạn hoặc điều chỉnh giấy phép khai thác khoáng sản. Qua đó, khắc phục tình trạng doanh nghiệp chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ bồi thường nhưng vẫn được xem xét gia hạn, điều chỉnh giấy phép.

Đề cập tác động của hoạt động khai thác, vận chuyển khoáng sản đối với địa phương, đại biểu Nguyễn Phi Hùng cho rằng tình trạng hư hỏng hạ tầng giao thông, ô nhiễm môi trường đang ảnh hưởng lớn đến đời sống nhân dân, trong khi nhiều địa phương còn thiếu nguồn lực để khắc phục.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định bắt buộc chủ đầu tư, chủ mỏ trích tối thiểu 10% tiền cấp quyền khai thác khoáng sản để điều tiết trực tiếp cho ngân sách cấp xã nơi có hoạt động khai thác khoáng sản. Nguồn kinh phí này cần được sử dụng cho sửa chữa hạ tầng giao thông, xây dựng công trình dân sinh trong các lĩnh vực y tế, giáo dục và phục hồi môi trường sống cho cộng đồng dân cư địa phương.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường dự kiến sẽ được thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.