Khu di tích Cổ Loa hướng tới danh hiệu Di sản thế giới

Ngày 12/8, UBND thành phố Hà Nội, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học “Nhận diện giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa”.

Hội thảo nhằm bổ sung cơ sở khoa học phục vụ hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trình UNESCO xem xét đưa Cổ Loa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới.

Làm rõ giá trị mang tầm khu vực

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhấn mạnh Cổ Loa là một trong những di sản nổi bật của Thủ đô. Việc nghiên cứu, xây dựng hồ sơ đề cử Cổ Loa trình UNESCO không chỉ nhằm tôn vinh giá trị lịch sử, văn hóa của di sản, mà còn góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa và vị thế của Thăng Long - Hà Nội trong tiến trình văn minh nhân loại.

Bà Vũ Thu Hà đề nghị các nhà khoa học, cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và cộng đồng tiếp tục làm sâu sắc các luận cứ về giá trị nổi bật toàn cầu, chuẩn hóa hệ thống thuộc tính và hoàn thiện so sánh quốc tế theo yêu cầu của UNESCO. Đồng thời, cần nghiên cứu giải pháp hài hòa giữa bảo tồn di sản, bảo đảm đời sống cộng đồng và phát triển đô thị.

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cho rằng, thay vì chỉ đặt câu hỏi Cổ Loa quan trọng thế nào đối với Việt Nam, cần làm rõ Cổ Loa đóng góp gì vào nhận thức chung của thế giới về quá trình hình thành các nhà nước sơ khai, tổ chức không gian quyền lực và sự thích ứng của con người với môi trường tự nhiên.

Theo ông, định hướng xây dựng luận cứ Giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa tập trung vào hai tiêu chí (iii) và (iv) của Công ước Di sản Thế giới. Cổ Loa là bằng chứng vật chất quan trọng về quá trình hình thành nhà nước sơ kỳ trên nền tảng văn hóa Đông Sơn, phản ánh sự hội tụ của kỹ nghệ luyện kim, nông nghiệp lúa nước, giao thông đường thủy, kỹ thuật quân sự và tổ chức xã hội.

Không chỉ có cấu trúc ba vòng thành, giá trị của Cổ Loa còn nằm ở mối liên kết hữu cơ giữa thành, hào, sông Hoàng Giang và mạng lưới sông Hồng. Đây là một chỉnh thể thể hiện sự kết hợp giữa kỹ thuật xây dựng, thủy lợi, khai thác địa hình và tổ chức xã hội để hình thành trung tâm quyền lực, cư trú quy mô lớn.

Bảo tồn gắn với quy hoạch phát triển

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, Trưởng Ban Chỉ đạo triển khai Dự án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di sản Hoàng thành Thăng Long và Khu di tích Cổ Loa, đánh giá hội thảo không chỉ phục vụ xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Cổ Loa là di sản văn hóa thế giới mà còn góp phần hệ thống hóa các nghiên cứu, xác định những nhiệm vụ cần tiếp tục thực hiện.

Theo ông Nguyễn Văn Phong, Cổ Loa cần được đặt trong tổng thể quy hoạch và quá trình phát triển Hà Nội. Thành phố đang triển khai quy hoạch 100 năm, xác định sông Hồng là trục trung tâm và khu vực phía Bắc sông Hồng là một trong những động lực phát triển. Do đó, việc nghiên cứu, lập quy hoạch Cổ Loa cần được thực hiện sớm, tránh để quá trình đô thị hóa tác động đến khu di tích.

Ông đề nghị hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu về Cổ Loa và khu vực phía Bắc Hà Nội; đẩy nhanh số hóa phục vụ nghiên cứu, giáo dục, tuyên truyền và quảng bá giá trị di sản. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu khảo cổ học, kiến trúc và dòng sông Hoàng Giang; nghiên cứu cư dân vùng Cổ Loa qua các thời kỳ để làm rõ thêm những giá trị nổi bật của di tích.

Thành phố cũng đã quyết định đầu tư Công viên Di sản tại Cổ Loa. Theo ông Nguyễn Văn Phong, cần nghiên cứu mô hình tổ chức, vận hành, khai thác và phát huy hiệu quả công viên, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế. “Điều quan trọng không chỉ là lập hồ sơ đề cử mà cần xây dựng một quy hoạch tốt, từng bước có giải pháp đầu tư thiết thực, hiệu quả và bền vững”, ông Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh.

Các ý kiến tại hội thảo cho thấy, việc xây dựng hồ sơ đề cử Cổ Loa cần được đặt trên nền tảng nghiên cứu liên ngành, làm rõ những giá trị khác biệt, độc đáo và nổi bật toàn cầu của di sản.

Cùng với hoàn thiện các luận cứ khoa học theo yêu cầu của UNESCO, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực của di tích, gắn bảo tồn với đời sống cộng đồng, quy hoạch đô thị và phát triển bền vững. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để Hà Nội tiếp tục hoàn thiện hồ sơ đề cử, đồng thời nâng cao hiệu quả bảo tồn, phát huy giá trị Cổ Loa, hướng tới mục tiêu đưa di sản này trở thành một phần của di sản chung của nhân loại.