Liệu Tổng thống Ukraine có thể hàn gắn quan hệ với ông chủ Nhà Trắng khi quan hệ Mỹ-Nga dần ấm lên?

Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky trong một cuộc gặp tại Nhà Trắng vào tháng 10/2025. (Nguồn: Getty images)

Theo tạp chí Modern Diplomacy, cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donal Trump chỉ trích người đồng cấp Zelensky và đặt câu hỏi về cách tiếp cận đàm phán của nhà lãnh đạo Ukraine, đồng thời cho rằng Kiev nên tìm một nhà lãnh đạo khác để thương lượng chấm dứt cuộc xung đột với Nga.

Hiện Washington cũng đang nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng của Nga, với lý do cần hạ giá nhiên liệu tại Mỹ.

Những căng thẳng ngoại giao này làm dấy lên lo ngại tại Kiev về khả năng Ukraine tiếp tục được tiếp cận công nghệ quân sự, thông tin tình báo và các hệ thống phòng không của Mỹ, trong bối cảnh Nga gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào thành phố và cơ sở hạ tầng của Ukraine.

Hôm 19/10, ông Trump tuyên bố, “thành thật mà nói, Nga đã hành xử khá ổn trong vấn đề Ukraine”, đồng thời cáo buộc ông Zelensky gây cản trở cho các nỗ lực chấm dứt xung đột. Tổng thống Mỹ cho rằng Ukraine nên tìm “một người khác để đàm phán” thỏa thuận với Moscow.

Chuyến thăm Na Uy của ông Zelensky tạo cơ hội để hai bên tìm cách thu hẹp bất đồng ngày càng lớn giữa Kiev và Washington. Ngoài ra, với sự tham gia của Phần Lan, cuộc gặp cũng hướng tới việc tăng cường phối hợp giữa các nước châu Âu trong hỗ trợ Ukraine.

Vì sao quan hệ giữa Washington và Kiev ngày càng xấu đi?

Căng thẳng mới nhất giữa Mỹ và Ukraine gia tăng sau khi ông Trump nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu diesel của Nga, nhằm giảm giá nhiên liệu tại Mỹ. Chi phí năng lượng tăng cao sau chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran đã tạo thêm sức ép chính trị trong nước đối với chính quyền ông Trump, trong bối cảnh cuộc bầu cử quốc hội Mỹ dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026 tới.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhiều lần chỉ trích các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Trong khi đó, Kiev coi đây là một trong những biện pháp quan trọng để làm suy yếu khả năng tài chính và năng lực duy trì chiến dịch quân sự của Moscow.

Sau đó, Washington ban hành một quyết định miễn trừ trên quy mô lớn đối với các biện pháp trừng phạt nghiêm ngặt nhằm vào Nga. Cách tiếp cận của chính quyền Mỹ làm dấy lên câu hỏi: Liệu các ưu tiên kinh tế và ngoại giao trước mắt của Washington có đang ngày càng khác biệt với mục tiêu của Kiev là gia tăng sức ép lên Nga hay không.

Đối với Ukraine, mối lo ngại không chỉ dừng lại ở các biện pháp trừng phạt. Kiev tuyên bố Washington đã không kịp thời cảnh báo về các vụ phóng tên lửa của Nga, hạn chế quyền tiếp cận các dịch vụ liên lạc vệ tinh quân sự và chưa bàn giao những hệ thống phòng không do các đồng minh châu Âu mua cho Ukraine.

Tuy nhiên, Mỹ phủ nhận việc giữ lại thông tin tình báo hoặc áp đặt các hạn chế đối với dịch vụ vệ tinh như những cáo buộc nêu trên.

Điều Ukraine lo ngại

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết ông đã trao đổi với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio về tên lửa đánh chặn đạn đạo, việc cảnh báo sớm các cuộc tấn công của Nga và nhu cầu khôi phục quyền sử dụng các dịch vụ Starlink và Starshield.

Starlink cung cấp dịch vụ liên lạc qua vệ tinh, trong khi Starshield là hệ thống chuyên biệt hơn, được thiết kế phục vụ các cơ quan chính phủ và quân đội. Ukraine phụ thuộc vào kết nối vệ tinh để duy trì các hoạt động liên lạc quan trọng trên chiến trường và vận hành thiết bị bay không người lái (UAV).

Phía Kiev tuyên bố, các thiết bị thu tín hiệu vệ tinh của nước này không còn hoạt động khi được lắp trên những phương tiện di chuyển nhanh, trong đó có UAV. Giám đốc điều hành SpaceX Elon Musk cho biết, Starshield do chính phủ Mỹ kiểm soát, đồng nghĩa với việc Washington có quyền quyết định việc áp dụng các hạn chế đối với hệ thống này.

Bất đồng trên thu hút nhiều sự chú ý, bởi Ukraine ngày càng dựa vào UAV và nhiều công nghệ khác nhằm tấn công các mục tiêu quân sự, năng lượng của Nga, đồng thời chống đỡ những đợt oanh tạc liên tiếp của Moscow.

Các quan chức Ukraine cho rằng việc mất quyền tiếp cận các phương tiện và công nghệ quân sự do Mỹ cung cấp đã khiến nước này gặp khó khăn hơn trong việc đánh chặn các cuộc tấn công của Nga. Tuy nhiên, Washington bác bỏ cáo buộc cố tình giữ lại thông tin tình báo hoặc hạn chế quyền sử dụng các hệ thống nói trên.

Bất đồng này cho thấy Ukraine vẫn phụ thuộc đáng kể vào sự hỗ trợ của Mỹ, ngay cả khi quan hệ chính trị giữa hai chính phủ ngày càng xấu đi.

Hiện Washington đang nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng của Nga, với lý do cần hạ giá nhiên liệu tại Mỹ, làm dấy lên những căng thẳng với Ukraine. (Nguồn: CBC)

Nga tiếp tục tấn công, căng thẳng ngoại giao gia tăng

Trong lúc “tranh cãi” giữa Mỹ và Ukraine đang căng thẳng, Nga và Ukraine vẫn tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và những mục tiêu khác của nhau.

Theo giới chức Ukraine, một UAV của Nga đã đánh trúng khu vực gần một trạm xăng trên tuyến đường cao tốc ở phía Nam thủ đô Kiev, khiến ba người thiệt mạng và nhiều phương tiện bốc cháy. Hình ảnh do cơ quan ứng phó khẩn cấp Ukraine công bố cho thấy lực lượng cứu hỏa dập đám cháy lớn giữa đống đổ nát tại hiện trường.

Cả Nga và Ukraine đều nhắm mục tiêu vào các cơ sở năng lượng và trung tâm dữ liệu của đối phương. Ukraine từng hạn chế tạm thời các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu của Nga theo đề nghị của ông Trump, trong khi Moscow vẫn tiếp tục các đợt tấn công.

Điều này khiến Ukraine lo ngại là sức ép từ Washington có thể buộc Kiev phải hạn chế các hoạt động quân sự đáp trả Nga, trong khi Moscow vẫn tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào nước này.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Zelensky phải tìm cách duy trì quan hệ với Mỹ và tiếp tục nhận được sự hỗ trợ cần thiết, đồng thời bảo đảm Ukraine đủ năng lực bảo vệ các thành phố và lực lượng quân sự trước các cuộc tấn công của Nga.

Châu Âu loay hoay ngăn rạn nứt

Các chính phủ châu Âu đã dành sự ủng hộ mạnh mẽ cho Ukraine, coi chiến dịch quân sự của Nga là mối đe dọa lớn đối với an ninh của khu vực.

Nhiều nước cũng lo ngại rằng quan hệ Washington-Kiev tiếp tục rạn nứt sẽ làm suy yếu khả năng phối hợp của phương Tây trong việc duy trì năng lực phòng thủ cho Ukraine.

Dưới thời ông Trump, Mỹ phần lớn đã ngừng trực tiếp cung cấp vũ khí cho Ukraine. Tuy nhiên, các chính phủ châu Âu vẫn có thể mua trang thiết bị quân sự của Mỹ để chuyển cho Kiev. Washington cũng nắm giữ những năng lực về tình báo và công nghệ mà các đồng minh châu Âu khó có thể thay thế trong thời gian ngắn.

Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre cho biết, việc tổ chức các cuộc gặp hôm 20/10 nhằm định hướng những nỗ lực ngoại giao theo hướng mang tính xây dựng hơn.

Phần Lan đồng tổ chức các cuộc thảo luận. Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb dự kiến cùng người đồng cấp Zelensky và Thủ tướng Støre trao đổi về cuộc xung đột của Nga tại Ukraine và vấn đề an ninh châu Âu. Con rể ông Trump, ông Jared Kushner, dự kiến tham dự trực tuyến cùng Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff. Cả hai đều tham gia các nỗ lực đàm phán của Washington.

Đàm phán tại Oslo có thể khôi phục lòng tin?

Ưu tiên trước mắt của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky là ngăn những bất đồng chính trị với người đồng cấp Mỹ Donald Trump có thể làm suy yếu năng lực quân sự của Ukraine.

Việc khôi phục lòng tin trong chia sẻ thông tin tình báo, cung cấp hệ thống phòng không và bảo đảm quyền tiếp cận các dịch vụ liên lạc vệ tinh có thể giúp ổn định quan hệ song phương, ngay cả khi những bất đồng sâu rộng hơn về các biện pháp trừng phạt và đàm phán vẫn chưa được giải quyết.

Trong khi đó, các chính phủ châu Âu phải đối mặt với thách thức phải hỗ trợ Ukraine trong bối cảnh không thể tiếp cận đầy đủ các năng lực quân sự mà Mỹ đang nắm giữ.

Các cuộc gặp tại Oslo khó có thể giải quyết toàn bộ bất đồng giữa Washington và Kiev, nhất là khi ông Trump vẫn theo đuổi cách tiếp cận khác biệt đối với Moscow. Tuy nhiên, đây có thể là cơ hội để làm rõ những cam kết của Mỹ và xây dựng chiến lược ngoại giao phối hợp chặt chẽ hơn.

Câu hỏi then chốt là liệu Washington có thể vừa thúc đẩy đàm phán với Nga, vừa duy trì sự hỗ trợ đủ mức để Ukraine tự bảo vệ mình hay không. Đối với Kiev và các đối tác châu Âu, câu trả lời sẽ không chỉ ảnh hưởng đến triển vọng chấm dứt chiến tranh mà còn định hình tương lai an ninh của châu Âu.