Linh thiêng đền Nưa

Di tích lịch sử cấp quốc gia đền Nưa - Am Tiên. Ảnh: Khắc Công

Ngược dòng lịch sử, năm 248, quan lại nhà Ngô tàn ác khiến nhân dân khổ sở, Triệu Thị Trinh đã cùng với anh trai là Triệu Quốc Đạt dấy binh khởi nghĩa. Sau một thời gian chuẩn bị lực lượng, nghĩa quân đã vượt sông Chu đến vùng núi Nưa (thuộc Kẻ Nưa - Cổ Định, nay là xã Tân Ninh) để lập căn cứ, chuẩn bị khởi nghĩa...

Ở vào vị trí có tính chất chiến lược quan trọng, vùng núi Nưa được Bà Triệu chọn làm căn cứ, bàn đạp cho cuộc khởi nghĩa chống quân Đông Ngô. Từ Ngàn Nưa, nghĩa quân Bà Triệu đã bất ngờ tập kích thành Tư Phố (nay thuộc làng Giàng, phường Hàm Rồng) và nhanh chóng tiêu diệt lực lượng đầu não của chính quyền đô hộ ở Cửu Chân. Sau đó, từ Cửu Chân, cuộc khởi nghĩa đã lan ra Giao Chỉ, vào tận Cửu Đức, Nhật Nam. Bất ngờ trước thanh thế của nghĩa quân Bà Triệu, triều đình nhà Ngô đã cử Lục Giận đem binh lực lớn với nhiều âu thuyền yểm trợ kéo sang nước ta nhằm đè bẹp cuộc khởi ghĩa. Cuối cùng với tương quan lực lượng chênh lệch, cuộc khởi nghĩa Bà Triệu đã bị đàn áp. Bà Triệu đã tuẫn tiết tại núi Tùng (thuộc Triệu Lộc ngày nay). Sau khi Bà Triệu mất, Nhân dân trong vùng đã lập đền thờ Bà tại Quần thể di tích núi Nưa - đền Nưa - Am Tiên, xã Tân Ninh ngày nay.

Theo dân gian, đền Nưa đã có từ xa xưa ở vùng quê Cổ Na, cùng với sự biến thiên và thăng trầm lịch sử, đầu triều Nguyễn di tích gần như chỉ còn là phế tích, nhân dân Cổ Định đã thu nhặt gạch đá xếp lại, tạo thành một bệ thờ ở trên nền móng cũ, với bát hương đơn sơ bằng ống bương để thờ cúng Bà Triệu. Vào năm thứ 5 đời vua Tự Đức, có viên tri huyện Nông Cống tên là Cao Bá Đạt, nhận lệnh của triều đình, thúc quan quân tổ chức săn thú quý của vùng rừng núi nơi đây dâng triều đình Huế. Một hôm quan quân đi săn thú và đến nơi này, qua hỏi người dân địa phương biết được nơi đây thờ Bà Triệu. Ông liền sai quân gia sắm lễ kêu cầu. Đêm hôm đó, ông nằm mơ gặp người con gái mặc y phục màu trắng, đeo bên hông gươm lệnh, chỉ đường cho ông săn được nai quý để tiến vua. Ngày hôm sau ông cùng đoàn quân đã săn được con nai đen quý để dâng vua. Nhân đó tri huyện đã tấu trình với triều đình về giấc mộng, vì vậy triều đình đã cho phép bản huyện trích công quỹ 1.200 quan tiền và dân trong vùng không phải đóng thuế 3 năm, để sử dụng vào việc dựng lại đền Nưa và phong thần cho Bà Triệu là “Đệ nhất thiên tiên thánh mẫu, sơn trang thượng ngàn Bạch Y công chúa Lệ Hải Bà Vương ngọc bệ hạ”. Đền Nưa xây dựng xong, quan tri huyện Cao Bá Đạt còn có thơ đề “Hòn đá bia” về việc ông cầu được nai đen quý hiếm và xây dựng đền Nưa.

Trong những năm chiến tranh phá hoại bằng không quân, đế quốc Mỹ đánh phá ra miền Bắc “Hòn đá bia” và các kiến trúc thời Nguyễn của ngôi đền đã bị phá hủy gần như hoàn toàn, chỉ công trình nghinh môn còn khá nguyên vẹn. Các công trình xây dựng bị đánh phá hư hỏng, nhưng các điển tích và sự linh thiêng thì vẫn trường tồn, với câu chuyện rùa vàng xóa dấu vết khi giặc truy sát nghĩa quân, chồn trắng cứu giúp vua Lê Lợi thoát khỏi sự truy đuổi của giặc Minh, nơi giếng cô Chín linh thiêng, chứng cho sự kêu cầu và giúp cho nhiều người “Tai qua nạn khỏi”, sự nghiệp hanh thông, an lành hạnh phúc.

Từ cuộc khởi nghĩa Bà Triệu đến nay đã gần 18 thế kỷ trôi qua, Nhân dân cả nước và người dân xứ Thanh vẫn rất tự hào và khắc sâu trong tâm trí câu nói nổi tiếng của Bà Triệu xưa kia: “Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ chứ không chịu khom lưng quỳ gối làm tỳ thiếp cho người”. Đó chính là khí phách quật cường của dân tộc quyết vùng lên đánh đuổi bọn xâm lược, giải phóng quê hương, đất nước. Từ lâu, nơi đây đã trở thành vùng đất thiêng để du khách gần xa hành hương thăm viếng tưởng nhớ đến người nữ anh hùng dân tộc thế kỷ thứ 3.

Ông Trịnh Ngọc Trung, công chức văn hóa xã Tân Ninh, cho biết: Năm 2009, Khu Di tích đền Nưa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh nằm trong quần thể Khu Di tích lịch sử, danh lam, thắng cảnh quốc gia núi Nưa - đền Nưa - Am Tiên. Những hoạt động văn hóa, du lịch ở đây ngày càng được quan tâm đầu tư. Hằng năm, lễ hội đền Nưa - Am Tiên chính thức diễn ra từ ngày mùng 9 đến ngày 20 tháng Giêng âm lịch, thường được dân gian gọi là ngày “mở cổng trời”, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, vãn cảnh, dâng lễ, gửi gắm những mong cầu, ước vọng.

Khắc Công