Linh thiêng roóng mo ngày Tết

Mo Mường được thực hiện trong các nghi lễ quan trọng.

Trải qua hàng nghìn năm, dù chỉ truyền khẩu, mo Mường vẫn hiện diện trong cuộc sống đồng bào, được thực hành trong các nghi lễ vòng đời từ khi sinh ra đến khi về “mường trời”. Tại các vùng Mường cổ (Bi - Vang - Thàng - Động), Tết đến là lúc làng trên, xóm dưới dọn dẹp nhà cửa và chuẩn bị mâm cỗ dâng lên tổ tiên. Đây cũng là lúc các thầy mo được mời đến các gia đình làm lễ. Theo cách tính “ngày lui, tháng tới” của người Mường, việc khấn lễ ngày Tết thường bắt đầu từ 25 tháng Chạp đến mùng 5 tháng Giêng.

Thầy mo Bùi văn Khỉu (xã Cao Phong) truyền nghề cho học trò Bùi Văn Quyện.

Đối với người Mường, ngày Tết thường đụng lợn, gói bánh ống, bánh uôi và những thứ ngon, đẹp nhất được dâng lên bàn thờ tổ tiên. “Năm cũ đã hết/ Ngày Tết đã đến/ Ra mùa năm mới/ Ba mươi tháng Chạp/ Mùng một tháng Giêng...” (dịch tiếng Việt). Những câu khấn của thầy mo được xướng lên bằng tiếng Mường đánh dấu sự khởi đầu một năm mới. Trong những câu tiếp theo, thầy mo thay mặt cho gia chủ mời tổ tiên về ăn Tết. Lời mo thể hiện những mong ước tốt đẹp trong năm mới: “Mong cho tổ tiên/ Bênh vực con cháu/ Sang năm mới dưới sướng tốt con lợn, con gà/ Trên nhà yên lành con người/ Của cải làm ra đầy nhà...”.

Các nhà nghiên cứu văn hóa đánh giá, mo là hiện tượng văn hóa nổi trội, sáng tạo vĩ đại của người Mường. Mo Mường có dung lượng khổng lồ với vài chục nghìn câu thơ, văn vần chia thành các roóng mo, cát mo (chương, hồi) và ảnh hưởng sâu sắc đến mọi mặt đời sống của người Mường.

Theo số liệu thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, dân tộc Mường có 23 nghi lễ sử dụng mo. Trong đó, mo khấn ngày Tết là một nét đẹp văn hóa, đậm tính nhân văn, thể hiện đạo hiếu, lòng tôn kính tổ tiên. Mo đã góp phần hình thành nên cốt cách, tâm hồn của người Mường và bảo vệ, sàng lọc văn hóa Mường qua bao biến thiên lịch sử. Thông qua mo đã chỉ cho con cháu biết cội nguồn, tri ân đấng sinh thành.

Với những giá trị đặc biệt, mo Mường đã được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và đang trong lộ trình ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Cẩm Lệ