Lộ diện sứa 'bóng ma' khổng lồ dưới đáy đại dương, kích thước ngang xe buýt

Cuối tháng 12/2025, khi nhóm nghiên cứu điều khiển phương tiện lặn không người lái xuống Đại Tây Dương ngoài khơi Argentina, ở độ sâu khoảng 800 feet (khoảng 244 m), phòng điều khiển bất ngờ im lặng. Trên màn hình xuất hiện một con sứa khổng lồ, được xác định là sứa bóng ma – loài sinh vật biển sâu hiếm khi được quan sát trực tiếp trong tự nhiên.

Một con sứa bóng ma khổng lồ được ghi nhận trong một chuyến thám hiểm biển sâu gần đây bằng phương tiện điều khiển từ xa ROV SuBastian. Ảnh: Viện Hải dương Schmidt.

Bà María Emilia Bravo, nhà sinh học biển thuộc Đại học Buenos Aires, người dẫn đầu chuyến lặn trong khuôn khổ cuộc thám hiểm trên tàu nghiên cứu R/V Falkor (too) do Viện Hải dương Schmidt vận hành, cho biết cả nhóm vừa phấn khích vừa không tin vào những gì đang chứng kiến. Viện Hải dương Schmidt đã công bố kết quả nghiên cứu vào ngày 3/2.

Theo bà Bravo, sự hiện diện mờ ảo và mong manh của sinh vật này trong môi trường khắc nghiệt của biển sâu khiến các nhà khoa học đặc biệt ấn tượng. Những cánh tay dài của sứa khiến việc điều khiển phương tiện dưới nước gặp nhiều khó khăn, buộc nhóm nghiên cứu phải thao tác hết sức thận trọng để ghi lại hình ảnh rõ ràng.

Dù được thu thập từ năm 1899, sứa bóng ma khổng lồ chỉ được xác định là một loài riêng biệt sau đó 60 năm. Trong thời gian dài, các mẫu vật chủ yếu được tìm thấy đã chết trong lưới kéo và rất hiếm khi được quan sát khi còn sống. Chỉ đến khi các phương tiện điều khiển từ xa được đưa vào sử dụng, việc ghi nhận loài sứa này trong môi trường tự nhiên mới trở nên khả thi.

Ông Steve Haddock, nhà sinh học biển thuộc Viện Nghiên cứu Thủy sinh Vịnh Monterey (Mỹ), cho biết cho đến gần đây, giới khoa học vẫn chưa thể quan sát sứa bóng ma trong môi trường sống tự nhiên và ở trạng thái hoàn chỉnh.

Trong hơn một thế kỷ qua, sứa bóng ma mới chỉ được ghi nhận khoảng 100 lần, cho thấy mức độ hiếm gặp của loài sinh vật này.

Sứa bóng ma nằm trong số những loài sứa lớn nhất được biết đến. Phần chuông của chúng có thể đạt đường kính hơn 3 feet (gần 1 m), trong khi các cánh tay có thể dài tới 30 feet (hơn 9 m).

Theo ông Haddock, nhiều người thường nghĩ các loài sinh vật biển sâu chưa được mô tả là những loài nhỏ bé, ẩn mình, nhưng thực tế lại là những sinh vật khổng lồ.

Khác với nhiều loài sứa có ngòi chích, sứa bóng ma săn mồi bằng cách sử dụng các cánh tay dài như tấm rèm để bắt sinh vật phù du và cá nhỏ, sau đó đưa con mồi vào miệng. Loài sứa này cũng có mối quan hệ cộng sinh với một số loài cá, thường được quan sát bơi hoặc lơ lửng quanh phần chuông hoặc các cánh tay của sứa.

Sứa bóng ma sinh sống chủ yếu ở “vùng nửa đêm” của đại dương, lớp nước tối kéo dài xuống độ sâu khoảng 13.000 feet (gần 4.000 m), nơi nguồn thức ăn khan hiếm và ít nơi trú ẩn.

Trong môi trường này, nhiều sinh vật nhỏ tìm cách ẩn náu bên các loài động vật lớn hơn. Sứa bóng ma mang lại sự bảo vệ khỏi kẻ săn mồi, trong khi các loài cá sống chung sẽ ăn các ký sinh trùng bám trên cơ thể sứa.

Dù đại dương rất rộng lớn, các loài cá và sứa bóng ma vẫn tìm được nhau và duy trì mối quan hệ gắn bó trong phần lớn vòng đời. Ông Haddock ví mối quan hệ này như một “cặp đôi kỳ lạ” trong thế giới đại dương.

Tại Bắc bán cầu, loài cá thường xuất hiện cùng sứa bóng ma là cá brotula sống nổi. Tuy nhiên, cá được nhóm nghiên cứu quan sát ngoài khơi Argentina lại thuộc một nhóm khác, là chi cá sứa Centrolophus.

Theo bà Bravo, phát hiện này có ý nghĩa đặc biệt đối với nghiên cứu biển sâu tại Argentina. Mặc dù từng có các ghi chép về mối liên hệ giữa sứa và cá, nhưng đây là lần đầu tiên sự tương tác này được ghi nhận tại các vùng nước sâu quanh Patagonia.

Ngoài việc ghi hình sứa bóng ma, chuyến thám hiểm do Argentina dẫn đầu còn ghi nhận hàng chục loài sinh vật mới, trong đó có san hô và cầu gai biển, dọc theo thềm lục địa nước này.

Các nhà khoa học đã di chuyển từ Buenos Aires ở phía bắc đến vùng biển ngoài khơi Tierra del Fuego ở phía nam, với mục tiêu chính là tìm kiếm các “điểm rò lạnh” – những khu vực đáy biển nơi methane và các hóa chất khác cung cấp năng lượng cho vi sinh vật, từ đó nuôi sống các loài như ngao và trai.

Nhóm nghiên cứu đã phát hiện một điểm rò lạnh đang hoạt động, có diện tích khoảng nửa dặm vuông.

Ngọc An