Lô Lô Chải có ngày đón 6.000 lượt khách, người trong làng kể chuyện đổi thay

XEM CLIP:

Nằm dưới chân cột cờ Lũng Cú, giữa cao nguyên đá Đồng Văn, thôn Lô Lô Chải (xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang) là nơi sinh sống của hơn 120 hộ dân, chủ yếu là người Lô Lô.

Thôn Lô Lô Chải nằm dưới chân cột cờ Lũng Cú, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: Đức Hoàng

Những ngôi nhà trình tường, mái ngói âm dương và hàng rào đá nối nhau dọc các ngõ nhỏ tạo nên nét riêng cho ngôi làng. Sau khi tham quan cột cờ, du khách có thể trở về ăn một bữa cơm, nghỉ trong homestay, thong thả khám phá nếp sinh hoạt của người dân.

Tháng 10/2025, Lô Lô Chải được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”. Ngôi làng từ đó càng được nhiều người biết đến, tìm về.

Hàng năm, vào khoảng tháng 10, 11, khi hoa tam giác mạch vào mùa, Lô Lô Chải cũng bước vào mùa du lịch cao điểm. Theo thông tin từ UBND xã Lũng Cú, ngày 30/10 vừa qua, thôn đón 6.000 lượt khách, trong đó hơn 2.000 người lưu trú qua đêm. Đây là lượng khách kỷ lục đến với Lô Lô Chải từ trước đến nay.

Lô Lô Chải đang bước vào mùa du lịch cao điểm trong năm. Ảnh: Đức Hoàng

Từng nuôi trâu dưới nhà, nay mở cửa đón khách

Ông Vàng Dị Tình (50 tuổi) đã có 21 năm làm Bí thư Chi bộ thôn Lô Lô Chải. Gia đình ông là một trong những hộ đầu tiên làm du lịch cộng đồng tại đây, từ khoảng năm 2011.

Nhớ lại những ngày đầu, ông Tình kể, cả thôn chỉ có 7-8 hộ tham gia. Để có chỗ đón khách, gia đình ông phải chuyển đàn vật nuôi ra khỏi không gian nhà ở, sửa sang từng góc sinh hoạt.

“Lúc bắt đầu làm homestay, nhà tôi di chuyển trâu, lợn ở dưới nhà ra khu vực chăn nuôi mới. Sau đó, hai vợ chồng bắt đầu bằng những việc nhỏ nhất như dọn sân, sửa nhà vệ sinh, sắp xếp lại chỗ ngủ nghỉ trước khi nghĩ đến chuyện đón khách”, ông Tình nhớ lại.

Từ vài gia đình đi trước, các hộ khác dần học theo. Những căn nhà có thêm chỗ ngủ dành cho người phương xa.

Đến nay, nhà ông Tình đã được cải tạo thành homestay với 19 phòng nghỉ. Ông đang sửa sang khu chăn nuôi cũ thành điểm lưu trú mới với 9 phòng. Theo ông, công trình vẫn giữ những nét kiến trúc đặc trưng như tường đắp đất, mái ngói âm dương.

Du khách check-in tại một homestay "nguyên bản" kèo gỗ, nhà trình tường. Ảnh: Đức Hoàng

Về làm dâu ở Lô Lô Chải từ năm 2008, chị Hoàng Mỹ Khánh cũng chứng kiến những thay đổi của ngôi làng trước khi trở thành chủ cơ sở lưu trú.

Đầu năm 2023, chị bắt đầu xây dựng, đến tháng 4/2024 đưa cơ sở vào đón khách. Bên cạnh 9 phòng theo bố cục nhà gỗ truyền thống địa phương, chị có 10 bungalow lấy cảm hứng từ 5 cặp trống đồng của người Lô Lô.

Theo chị Khánh, làng hiện có khoảng 80 cơ sở lưu trú, có thể đón khoảng 2.000 khách nghỉ lại.

Một góc tại thôn Lô Lô Chải sau 10 năm thay đổi làm du lịch. Ảnh: NĐ

Với ông Dương Ngọc Đức, Bí thư Đảng ủy xã Lũng Cú, hành trình phát triển du lịch của Lô Lô Chải gợi nhớ những ngày ông cùng mọi người đến từng nhà hỗ trợ người dân xây dựng nông thôn mới.

Khoảng năm 2014, khi là Chánh Văn phòng Huyện ủy Đồng Văn, ông cùng cán bộ trong cơ quan được phân công giúp các hộ vệ sinh chuồng trại, thu dọn đồ đạc, cải thiện điều kiện sinh hoạt.

“Mục đích khi đó chỉ là để cuộc sống người dân Lô Lô Chải tốt hơn, xây dựng nông thôn mới chứ cũng chưa nghĩ đến làm du lịch cộng đồng”, ông Đức chia sẻ.

Theo ông, từ những gia đình nghèo, thiếu ăn, nay hơn một nửa số hộ trong thôn đã trở thành chủ homestay, nhiều nhà mua được ô tô.

Khách đông mở thêm cơ hội làm ăn, nhưng cũng khiến ông Đức trăn trở: Làm sao để có thêm chỗ nghỉ mà những mái nhà, khoảng sân và ngõ nhỏ vẫn giữ được nét riêng?

Tường đá, mái nhà âm dương, tường đắp đất, kèo gỗ trở thành điểm đặc trưng, thu hút du khách của Lô Lô Chải. Ảnh: Đức Hoàng

Thêm chỗ nghỉ, giữ nét làng

Đi dọc Lô Lô Chải, xen giữa cổng gỗ, hàng rào đá và mái ngói thấp là những công trình mới. Có căn nhà còn lộ khung bê tông, tường gạch; có cơ sở lưu trú bố trí ban công rộng, nhiều ô cửa kính.

Nhiều ý kiến cho rằng, việc "bê tông hoá" sẽ mất đi "hồn cốt" của Lô Lô Chải.

Nhiều ngôi nhà xây dựng mới bằng bê tông, gạch đỏ khiến nhiều người cho rằng ảnh hưởng đến cảnh quan chung của Lô Lô Chải. Ảnh: Đức Hoàng

Ông Tình nhìn nhận, khách đến đông khiến người dân có nhu cầu xây thêm chỗ nghỉ. Tuy nhiên, mỗi hộ làm theo mong muốn riêng nên nhà cao, nhà thấp, kiến trúc chưa đồng bộ.

Chị Khánh cho rằng cần nhìn sự thay đổi trong cả hành trình làm du lịch. Theo chị, nhà xây bằng vật liệu mới đã xuất hiện từ trước. Người dân cần cải thiện chỗ ở, du khách cũng muốn có tiện nghi phù hợp. Điều chị băn khoăn là mật độ xây dựng tăng nhanh so với hạ tầng hiện có.

“Xây dựng không hẳn là phá vỡ”, chị Khánh nói.

Báo cáo của UBND xã Lũng Cú ghi nhận, làng hiện có 48 nhà trình tường đất truyền thống. Việc cải tạo loại nhà này còn khó về vật liệu, kỹ thuật, chi phí và công năng sử dụng.

Xã cũng phát hiện 2 trường hợp xây dựng không đúng giấy phép: một trường hợp tự tháo dỡ phần sai phép, một trường hợp bị xử phạt.

Theo ông Đức, địa phương định hướng bảo vệ vùng lõi, phối hợp với các sở, ngành nghiên cứu thêm vùng đệm và các điểm du lịch vệ tinh để giảm sức ép lên làng.

Cùng với việc triển khai quy hoạch chi tiết, địa phương nhiều lần đối thoại với người dân, vận động thực hiện hương ước, quy ước và ký cam kết giữ gìn kiến trúc, cảnh quan.

Theo ông Đức, giữ được văn hóa, nét riêng của đồng bào mới có thể giữ sức hút của điểm đến. Bởi ở Lô Lô Chải, mỗi mái nhà vừa là chỗ nghỉ của du khách, vừa là nơi một gia đình sinh sống và mong muốn làm ăn lâu dài.