Lô Lô Chải - Xuân về đá cũng nở hoa

Ngôi làng thức dậy sau giấc ngủ đông dài, ánh nắng trong veo rải xuống những mái ngói âm dương bức tranh ấm màu rực rỡ: Hồng của đào, trắng của lê và vàng rực của hoa cải. Ai bảo mùa xuân chỉ chạm đến đất trời? Ở ngôi làng cực Bắc Tổ quốc - Lô Lô Chải, nó còn đánh thức cả những câu chuyện cổ tích lạ lùng.

Đi… trộm lộc

Vượt qua những cung đèo ngoạn mục, ngôi làng dần hiện ra với những bức tường vàng sậm màu, núp sau bờ rào đá xếp bằng tay tỉ mỉ. Người Lô Lô dùng đất trộn sỏi, nện từng lớp trong khuôn gỗ để xây nhà. Nhà nào dư dả thì lợp ngói âm dương, nhà nào sương sương thì lợp cỏ tranh. Dù là ngói hay cỏ đều có chung một sắc vàng ấm áp và vững chãi giữa cao nguyên đá cằn cỗi.

Trước đêm giao thừa, cậu bé Sùng Mí Vàng (8 tuổi) mặc chiếc áo thổ cẩm đỏ rực, hí hửng chạy khắp nhà. Không phải chạy đi chơi, Mí Vàng đang thực hiện một nghi thức trang trọng: Niêm phong vật dụng lao động. Trên gương mặt non nớt của cậu bé, sự nghiêm túc pha lẫn niềm vui hồn nhiên hiện rõ.

Toàn cảnh ngôi làng Lô Lô Chải. Ảnh: THU TRINH

Theo truyền thống, chiều 30 Tết, dân làng sẽ cẩn thận dùng giấy màu đỏ dán lên cuốc, xẻng, cái cày, chiếc bừa của gia đình. “Cái cuốc cũng phải nghỉ Tết, nó vất vả cả năm rồi. Dán giấy là niêm phong, mấy ngày Tết không được đụng vào” - Mí Vàng nói.

Mùa xuân - làng Lô Lô Chải như được “reset”: Sương tan, nắng trong, hoa nở tưng bừng, ngay cả đá cũng như được make-up lại, sáng bóng lấp lánh. Ai bảo đá không biết rung động chắc là vì chưa thấy mùa xuân ở đây thôi.

Tập tục đặc biệt nhất của Lô Lô Chải là đêm giao thừa, cả bản thức trắng. Họ cùng canh nồi bánh chưng bên bếp lửa, nhâm nhi chén rượu ngô cay nồng và kể chuyện năm cũ. Khi tiếng gà đầu tiên của năm mới cất lên, mọi người sẽ ra khỏi nhà để đi… trộm lộc.

Các thiếu nữ Lô Lô thêu khăn tay bên hiên nhà. Ảnh: THU TRINH

Không phải trộm theo nghĩa xấu đâu nhé, chỉ là hái một ngọn rau, nhặt một thanh củi như một cách mượn lộc trời cho năm mới mà thôi. Chị Già Mí Xía tươi cười giải thích: “Trộm lộc để lấy may mắn nhưng chỉ trộm của người thân thôi. Trộm mà bị bắt gặp thì càng vui vì sẽ được mời chén rượu ngô, coi như lộc đã chuyển đúng người”. Vậy nên, nếu thấy một người Lô Lô đang ngắt trộm cành đào nhà mình, bạn hãy chuẩn bị ngay một chén rượu nhé. Đó chính là cách trao lộc và nhận may mắn độc đáo nhất.

Nơi hạnh phúc xoay tròn

Sáng sớm mùng 1, khói bếp bảng lảng, đàn ông gùi gạo, gùi rượu ra bãi cúng, phụ nữ diện váy thổ cẩm rực rỡ nhất, cài lên búi tóc chiếc lược bạc gia truyền. Khắp nơi rộn rã tiếng khèn gọi bạn, tiếng trống gọi mùa và tiếng cười trong trẻo. Trong lễ hội, trai xinh - gái đẹp hát giao duyên. Những câu hát không chỉ để tìm người yêu mà còn là lời cảm ơn đất trời, cha mẹ. Cứ mỗi điệu múa vòng, váy áo thổ cẩm lại xoay tròn, hoa văn ánh lên như cầu vồng. Khách du lịch đến đây chắc chắn sẽ bị vũ điệu hạnh phúc này cuốn vào và không muốn dứt ra.

Đêm xuân, bản làng lung linh trong ánh lửa. Mùi bánh chưng, mùi men rượu nồng lan khắp ngõ. Lũ trẻ chạy đuổi nhau, các đôi trai gái tâm sự bên tảng đá, dân làng ngồi quanh đống than hồng, nướng bắp, kể chuyện. Một già làng với nụ cười hằn sâu nếp nhăn như rãnh núi nói: “Người mình nghèo mà vui, vì có mùa xuân là có tất cả!”.

Ngõ nhỏ bình yên tràn ngập sắc xuân. Ảnh: Vinh Dav.

Đối với người Lô Lô, mùa xuân là mùa của niềm tin mới. Sau những ngày đông khắc nghiệt, họ lại gieo ngô, gieo lúa. Vì vậy, đầu năm ai đi đâu cũng mang theo hạt ngô trong túi. Họ không lì xì bọn trẻ tiền mà lấy từ chiếc túi thổ cẩm của mình ra vài hạt ngô nếp vàng óng, đặt cẩn thận vào túi áo len của bọn trẻ - đây là lộc xuân. Hạt ngô trong túi áo là một lời thề: Dù đi đâu, làm gì, người Lô Lô vẫn mang theo mục tiêu gieo một tương lai bội thu, no ấm.

Ngắm cột cờ Lũng Cú từ làng

Bản làng nhỏ của người Lô Lô so với mực nước biển nằm ở độ cao 1.470 m. Làng cách cột cờ Lũng Cú chỉ 1,5 km.

Lô Lô Chải, ngôi làng nhỏ bé nép dưới chân núi Rồng, xã Lũng Cú, tỉnh Hà Giang cũ. Mỗi sáng từ hiên nhà, dân làng có thể nhìn thấy lá cờ đỏ sao vàng rộng 54 m² tự hào tung bay, biểu trưng cho sự đoàn kết của 54 dân tộc anh em.

Ngày 17-10-2025, Tổ chức Du lịch Thế giới (UN Tourism) đã vinh danh Lô Lô Chải là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”.

THU TRINH