Loại củ an thần quen thuộc nhưng thuộc nhóm nguy cấp trong sách đỏ
Củ bình vôi khá quen thuộc, được bán ở nhiều nơi nhưng cây thuốc này lại có tên trong Sách Đỏ Việt Nam.
Đây là một nghịch lý khá thú vị trong thế giới cây thuốc khi bình vôi (Stephania rotunda) được Sách Đỏ Việt Nam 2007 xếp ở mức EN (nguy cấp).
Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, bình vôi có phần thân củ phát triển rất lớn, thường nổi một phần trên mặt đất. Củ bình vôi là bộ phận được thu hái làm thuốc nên phải đào cả cây. Khai thác kéo dài chính là một trong những áp lực lớn đối với nguồn bình vôi tự nhiên.
“Nhắc đến bình vôi, nhiều người nghĩ ngay đến dược liệu hỗ trợ chữa mất ngủ. Đây là một trong những cây thuốc an thần khá nổi tiếng của Việt Nam. Từ củ bình vôi, các nhà khoa học đã phân lập được nhiều alkaloid. Đặc biệt, L-tetrahydropalmatin (rotundin) là hoạt chất quen thuộc, đã được sử dụng trong các chế phẩm theo hướng an thần, hỗ trợ giấc ngủ và giảm đau”, Tiến sĩ Phương nói.
Củ bình vôi hỗ trợ chữa mất ngủ. Ảnh: Hải Anh
Một số người cứ gặp củ bình vôi ngoài rừng là đào về ngâm rượu hoặc sắc uống. Điều này hoàn toàn không khuyến khích.
Thứ nhất, Stephania là một chi có nhiều loài, hình thái củ khá giống nhau; không phải cứ có củ lớn giống “bình đựng vôi” đều có thể tự ý dùng làm thuốc.
Thứ hai, bình vôi chứa alkaloid có hoạt tính trên hệ thần kinh. Vì thế, quan niệm “thuốc Nam thì uống bao nhiêu cũng được” là không đúng.
Và quan trọng hơn, với những quần thể bình vôi tự nhiên thuộc loài cần bảo tồn, chúng ta càng không nên thấy một củ lớn đẹp rồi đào mang về.
Hiện nay bình vôi đã bắt đầu được trồng ở một số nơi với diện tích khá khiêm tốn. Nhưng đây chính là hướng chúng ta nên khuyến khích. Một cây thuốc quý không có nghĩa là không được sử dụng. Vấn đề nằm ở nguồn nguyên liệu từ đâu.
Tiến sĩ Phương cũng lưu ý, không nên coi bình vôi đơn giản như một loại trà thảo dược uống hằng ngày. Các alkaloid của cây có tác dụng dược lý thực sự nên liều lượng và cách sử dụng cần được kiểm soát.
Mất ngủ cũng có rất nhiều nguyên nhân: stress, lo âu, sử dụng chất kích thích (cà phê, chè…), bệnh lý, thuốc đang dùng hoặc rối loạn giấc ngủ. Nếu mất ngủ kéo dài thì cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ dựa vào một cây thuốc.