Loại gia vị từng đắt hơn vàng khiến các đế quốc lao vào chiến tranh

Nếu bước vào một siêu thị hiện đại, bạn có thể mua vài chục gram nhục đậu khấu với giá chỉ vài đô la. Thế nhưng, cách đây hơn 400 năm, loại gia vị có mùi thơm nồng này từng được định giá cao đến mức, trong một số thời điểm và ở một số thị trường châu Âu, nó có giá trị tương đương, thậm chí vượt cả vàng theo trọng lượng. Chính sự khan hiếm và nhu cầu khổng lồ đã biến nhục đậu khấu thành "vàng nâu" của thời đại khám phá.

Ảnh: gazzetta

Nhục đậu khấu là hạt của cây Myristica fragrans, loài cây bản địa gần như chỉ mọc tự nhiên trên quần đảo Banda thuộc Indonesia. Trong nhiều thế kỷ, đây là nơi duy nhất trên thế giới cung cấp loại gia vị này. Cùng với hạt nhục đậu khấu, lớp vỏ màu đỏ bao quanh hạt – gọi là mace – cũng là một loại gia vị quý hiếm, càng làm tăng giá trị kinh tế của loài cây đặc biệt này.

Ảnh: klinikpelitasehat

Ở châu Âu thời Trung cổ và đầu thời cận đại, nhục đậu khấu không chỉ được dùng để tạo hương vị cho món ăn. Người ta còn tin rằng nó có thể chữa nhiều loại bệnh, hỗ trợ tiêu hóa, xua đuổi dịch bệnh và thậm chí phòng ngừa bệnh dịch hạch. Dù nhiều công dụng trong số đó ngày nay chưa được khoa học xác nhận đầy đủ, niềm tin ấy đã khiến nhu cầu tăng vọt, đẩy giá của nhục đậu khấu lên mức phi thường.

Lợi nhuận khổng lồ đã châm ngòi cho cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa các cường quốc hàng hải. Người Bồ Đào Nha là những người châu Âu đầu tiên tiếp cận quần đảo Banda vào đầu thế kỷ XVI, nhưng sau đó quyền kiểm soát rơi vào tay Công ty Đông Ấn Hà Lan (VOC). Để duy trì độc quyền, VOC áp dụng nhiều biện pháp cực đoan, từ kiểm soát chặt việc buôn bán đến tiêu hủy những cây nhục đậu khấu mọc ngoài khu vực họ quản lý. Mục tiêu là giữ nguồn cung khan hiếm để giá luôn ở mức cao.

Ảnh: indoindians

Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất liên quan đến nhục đậu khấu là Hiệp ước Breda năm 1667. Theo thỏa thuận này, Hà Lan chấp nhận trao thuộc địa New Amsterdam ở Bắc Mỹ cho Anh để đổi lấy quyền kiểm soát hoàn toàn đảo Run – một hòn đảo nhỏ ở quần đảo Banda, là nơi trồng nhục đậu khấu quý giá. New Amsterdam sau này được đổi tên thành New York, trở thành một trong những thành phố nổi tiếng nhất thế giới. Quyết định tưởng như kỳ lạ ấy phản ánh giá trị khổng lồ mà nhục đậu khấu từng mang lại vào thế kỷ XVII.

Thế độc quyền cuối cùng cũng chấm dứt khi người Anh bí mật mang cây giống nhục đậu khấu đến trồng ở nhiều thuộc địa khác như Grenada và Sri Lanka. Nguồn cung tăng lên khiến giá giảm mạnh, biến loại gia vị từng được săn lùng như báu vật trở thành một mặt hàng phổ biến trong căn bếp của hàng triệu gia đình.

Ngày nay, mỗi lần rắc một chút nhục đậu khấu lên bánh ngọt hay ly cà phê, ít ai nghĩ rằng mình đang sử dụng loại gia vị từng đủ sức làm thay đổi bản đồ chính trị và thương mại của cả thế giới.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi