Loài hoa dại tí hon có thể là 'vũ khí' chống lại siêu vi khuẩn

Trong cuộc chiến chống lại sự trỗi dậy của các siêu vi khuẩn kháng thuốc, một tia hy vọng mới đã bất ngờ xuất hiện từ những đầm lầy hoang sơ tại Ireland. Đó là tormentil (tên khoa học là Potentilla erecta) - một loài hoa dại tí hon với những cánh hoa vàng bốn cánh bé xíu, nhưng lại ẩn chứa tiềm năng y học vô cùng mạnh mẽ.

Từ hàng thế kỷ nay, y học dân gian châu Âu đã sử dụng loài thực vật này như một phương thuốc hữu hiệu để điều trị vết thương, viêm họng, tiêu chảy và các bệnh về nướu răng. Chính những công dụng truyền thống này đã thôi thúc các nhà khoa học đặt ra câu hỏi liệu rễ cây tormentil có thực sự chứa các hoạt chất đủ mạnh để tiêu diệt vi khuẩn trong bối cảnh hiện đại hay không.

Để giái đáp câu hỏi trên, một nhóm nghiên cứu từ Đại học Southampton (Anh), phối hợp cùng các đồng nghiệp từ Đại học Dublin (Cộng Hòa Ireland) và Đại học Birmingham (Anh), đã thực hiện quá trình sàng lọc kỹ lưỡng chiết xuất từ hơn 70 loài thực vật thu thập tại các khu đầm lầy.

Kết quả nghiên cứu mới công bố cho thấy tormentil nổi bật với khả năng ức chế vượt trội đối với vi khuẩn Acinetobacter baumannii. Đây là một chủng vi khuẩn đa kháng thuốc cực kỳ nguy hiểm, thường gây ra các nhiễm trùng nghiêm trọng ở nhiều ca bệnh tại các khoa hồi sức tích cực và khoa bỏng trong bệnh viện.

Tormentil - loài hoa dại tí hon ẩn chứa tiềm năng y học vô cùng mạnh mẽ. Ảnh: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz/Wikimedia Commons

Không chỉ đơn thuần ngăn chặn sự sinh sôi của vi khuẩn, chiết xuất từ tormentil còn làm suy giảm đáng kể khả năng hình thành màng sinh học - lớp "lá chắn" nhầy giúp vi khuẩn thoát khỏi tác động của kháng sinh, chất khử trùng và hệ miễn dịch.

Một trong những điểm đột phá nhất của nghiên cứu này chính là khả năng tăng cường hiệu quả cho các loại kháng sinh "cuối cùng".

Cụ thể, khi kết hợp chiết xuất tormentil với một liều lượng thấp colistin - loại kháng sinh thường có độc tính cao và chỉ dùng cho các ca nhiễm trùng nặng, hiệu quả diệt khuẩn đã tăng lên rõ rệt. Liều colistin vốn không đủ mạnh khi dùng riêng lẻ nay trở nên hiệu quả hơn rất nhiều khi có sự hỗ trợ từ các hoạt chất của cây.

Đi sâu vào phân tích, các nhà khoa học xác định được 2 hợp chất chính là axit ellagic và agrimoniin. Thay vì tấn công trực tiếp, chúng tiêu diệt vi khuẩn bằng cách cướp đi nguồn sắt - chất dinh dưỡng thiết yếu cho sự sống của chúng, một cơ chế an toàn giúp hạn chế tối đa việc vi khuẩn phát triển khả năng kháng tính.

"Trước khi có kháng sinh hiện đại, con người luôn dựa vào thảo mộc để chữa bệnh", Giáo sư Ronan McCarthy từ Đại học Southampton nhấn mạnh, "Cây cỏ chính là kho báu tiến hóa hàng triệu năm để chống lại vi sinh vật mà chúng ta chưa khai thác hết".

Trong bối cảnh kháng thuốc ngày càng nghiêm trọng khiến nhiều ca bệnh thông thường trở nên nguy kịch, phát hiện về hoa tormentil mở ra một hướng đi đầy hứa hẹn. Hiện nay, các nhà khoa học đang nỗ lực tối ưu hóa công thức để thử nghiệm trên mô hình thực tế, hướng tới việc phát triển các loại thuốc mới từ loài hoa dại này.

Câu chuyện về tormentil một lần nữa khẳng định sự kết hợp giữa y học cổ truyền và khoa học hiện đại có thể giải quyết những thách thức lớn nhất của y học thế kỷ 21. Nó cũng cho thấy những giải pháp y học hữu hiệu nhất đôi khi nằm ngay dưới chân chúng ta.