Loài lưỡng cư bọc thép kỳ lạ từng sinh sống ở các vùng biển cổ đại

Nghiên cứu được công bố ngày 26/10/2026 trên tạp chí Nature Ecology & Evolution, do Lipin Diao cùng các cộng sự thực hiện.

Hình phục dựng Gerrothorax maritimus dưới đáy biển cổ đại. Lớp giáp xương có thể vừa bảo vệ cơ thể vừa góp phần giúp con vật thích nghi với nước mặn.

Điểm khiến Gerrothorax maritimus trở nên đặc biệt là môi trường sống được suy luận từ hóa thạch. Trong số hơn 8.000 loài lưỡng cư hiện đại, chưa có loài nào được biết là sống hoàn toàn trong biển. Phần lớn ếch, kỳ giông và các nhóm lưỡng cư khác phụ thuộc vào môi trường nước ngọt hoặc những nơi có độ mặn thấp.

Trong khi đó, hai bộ hóa thạch mới có mức độ bảo tồn đáng chú ý. Chúng không chỉ giữ lại phần thân và xương sống mà còn có các xương nhỏ ở đầu chi. Theo các nhà nghiên cứu, đây là manh mối quan trọng cho thấy xác động vật có thể đã chìm xuống đáy biển gần nơi chúng sinh sống, thay vì trôi từ đất liền ra xa rồi mới bị chôn vùi.

Các xương ngón chi vẫn được bảo tồn trong hóa thạch, góp phần củng cố nhận định rằng xác động vật không trôi xa trên biển trước khi bị chôn vùi.

Địa điểm phát hiện hóa thạch cũng từng cách các vùng đất nổi ít nhất hàng chục kilomet theo những tái dựng địa lý cổ.

Gerrothorax maritimus có thân dẹt, bè rộng, dài khoảng 74 cm và được bao phủ gần như toàn bộ bởi các tấm giáp xương. Vóc dáng của nó khác hẳn những loài kỳ giông hiện đại có thân dài và mềm. Xét về khối lượng, con vật có thể tương đương kỳ giông khổng lồ, nhưng hình dáng lại bè và chắc hơn nhiều.

Lớp giáp có thể giúp bảo vệ nó trước các động vật săn mồi lớn, trong đó có những loài bò sát biển như ichthyosaur. Tuy nhiên, theo nhóm nghiên cứu, bộ giáp này có thể còn đảm nhận một vai trò quan trọng hơn: hỗ trợ con vật tồn tại trong môi trường nước mặn.

Ở lưỡng cư hiện đại, da thường mỏng và thấm nước giúp chúng trao đổi khí và hấp thụ nước qua da, nhưng cũng khiến việc kiểm soát cân bằng nước và muối trở nên khó khăn trong môi trường biển. Nước mặn có thể khiến cơ thể mất nước hoặc làm rối loạn cân bằng ion.

Bộ hóa thạch gần như hoàn chỉnh cho thấy cái đầu kỳ dị của Gerrothorax maritimus.

Một số loài lưỡng cư hiện đại có thể chịu được độ mặn nhất định. Tuy nhiên, khả năng chịu mặn không đồng nghĩa với việc chúng có thể sống hoàn toàn ngoài biển mà không cần quay lại môi trường nước ngọt.

Các nhà nghiên cứu cho rằng Gerrothorax maritimus có thể đã vượt qua giới hạn này nhờ lớp giáp xương gần như bao phủ cơ thể. Lớp bảo vệ đó có thể hạn chế sự trao đổi nước qua da, khiến con vật phải lấy nước bằng cách uống nước biển qua miệng rồi hấp thụ qua đường tiêu hóa.

Nhóm nghiên cứu cũng đề xuất rằng mang, cấu trúc vốn được ghi nhận ở chi Gerrothorax, có thể giúp xử lý lượng muối dư thừa. Nếu giả thuyết này đúng, loài lưỡng cư cổ đại đã phát triển cách điều hòa nước và muối khác biệt đáng kể so với phần lớn hậu duệ còn sống ngày nay.

Tuy nhiên, đây vẫn là giả thuyết về sinh lý học. Hóa thạch chủ yếu lưu giữ xương, không bảo tồn đầy đủ da, mang và các cơ quan mềm để các nhà khoa học trực tiếp xác nhận cách con vật uống nước, hấp thụ nước hay bài tiết muối.

Để xác định liệu Gerrothorax maritimus thực sự sống trong biển nhóm nghiên cứu còn phân tích các đồng vị stronti trong xương. Stronti là nguyên tố có thể cung cấp thông tin về môi trường mà khoáng chất hình thành. Tỷ lệ các đồng vị trong hóa thạch gần với tỷ lệ được ghi nhận ở nước biển vào cuối kỷ Trias, phù hợp với giả thuyết con vật phát triển trong môi trường biển.

Dù vậy, các bằng chứng hiện có chưa cho phép tái dựng chính xác mọi khía cạnh trong đời sống của loài vật.

Phát hiện này cho thấy lịch sử tiến hóa của động vật có xương sống có thể đa dạng hơn những gì hồ sơ hóa thạch trước đây phản ánh.

Video: Hóa thạch về loại động vật lưỡng cư với bộ giáp toàn thân sống hoàn toàn dưới biển.