Loạt cơ chế đặc thù mở lối cho Trung tâm lọc hóa dầu Dung Quất

Nút thắt của dự án hàng chục tỷ USD

Không chỉ là nơi đặt nhà máy lọc dầu Dung Quất, khu kinh tế Dung Quất được định hướng phát triển thành trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia theo mô hình tích hợp khí – điện – lọc, hóa dầu – năng lượng tái tạo.

Dự án Nâng cấp và mở rộng NMLD Dung Quất được xem là hạt nhân của Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng tái tạo tại Quảng Ngãi. Ảnh: chinhphu.vn

Theo đề án do Bộ Công thương xây dựng, trung tâm hướng tới hình thành chuỗi giá trị khép kín, gắn với kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và có năng lực cạnh tranh trong khu vực, mục tiêu đáp ứng nhu cầu xăng dầu khu vực miền Trung, Tây Nguyên, bảo đảm tối thiểu 30% nhu cầu xăng dầu cả nước vào năm 2030 và từng bước trở thành trung tâm lọc hóa dầu, năng lượng hàng đầu Đông Nam Á vào năm 2050.

Trung tâm được quy hoạch trên khoảng 2.000ha đất với bốn hợp phần gồm khu công nghiệp, dịch vụ lọc hóa dầu và năng lượng; khu công nghiệp năng lượng gắn với hạ tầng cảng và nhập khẩu LNG; trung tâm điện lực; cùng khu công nghiệp hóa dầu và năng lượng phục vụ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, đề án cũng quy hoạch khoảng 2.700ha vùng biển liền kề để phát triển không gian kinh tế biển, hạ tầng cảng và năng lượng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bài toán đầu tiên là nguồn lực đầu tư. Theo tính toán của Bộ Công thương, tổng nhu cầu vốn cho các dự án thuộc trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Dung Quất vào khoảng 16–20,5 tỷ USD. Trong đó, giai đoạn 2025–2030 cần huy động từ 14–17,5 tỷ USD, phần còn lại khoảng 2–3 tỷ USD được triển khai trong giai đoạn 2031–2045.

Hơn một nửa nhu cầu vốn sẽ dành cho các dự án lọc hóa dầu, khoảng 37–39% dành cho lĩnh vực năng lượng truyền thống, còn lại là các dự án năng lượng mới và năng lượng tái tạo.

Quy mô đầu tư lớn trong khi phần lớn hạ tầng kỹ thuật phải được triển khai đồng bộ đặt ra yêu cầu về nguồn lực tài chính đáng kể cho cả nhà đầu tư và địa phương. Đây cũng là một trong những cơ sở để Bộ Công thương đề xuất cơ chế bổ sung nguồn lực ngân sách nhằm hỗ trợ đầu tư hạ tầng thiết yếu của trung tâm.

Bên cạnh bài toán vốn, nguồn cung khí cho các nhà máy điện trong khu vực cũng là một vấn đề được các cơ quan quản lý đặc biệt lưu ý.

Theo Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia, năm nhà máy điện khí gồm Dung Quất I, II, III và Miền Trung I, II với tổng công suất khoảng 3.750MW được quy hoạch sử dụng khí từ mỏ Cá Voi Xanh.

Tuy nhiên, Bộ Công thương cho biết dự án phát triển mỏ Cá Voi Xanh vẫn chậm tiến độ và hiện chưa nằm trong danh mục ưu tiên đầu tư của Exxon Mobil. Trên cơ sở đó, bộ đề xuất bổ sung phương án nhập khẩu LNG thông qua kho nổi hoặc kho cảng LNG trên bờ tại Khu kinh tế Dung Quất nhằm tạo phương án dự phòng về nguồn nhiên liệu cho các nhà máy điện khi cần thiết.

Loạt cơ chế đặc thù được đề xuất

Để tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn, hạ tầng và nguồn nguyên liệu, Bộ Công thương đề xuất một hệ thống cơ chế, chính sách đặc thù dành cho trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia.

Đáng chú ý, đề án kiến nghị cho phép bổ sung cho ngân sách tỉnh Quảng Ngãi khoản tương đương 30% số thu từ hoạt động xuất nhập khẩu phát sinh tại Khu kinh tế Dung Quất nhằm tạo nguồn lực tái đầu tư hạ tầng.

Một góc nhà máy lọc dầu Dung Quất. Ảnh: Hoàng Anh.

Bên cạnh đó là các cơ chế như áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt; giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư đối với các dự án đủ điều kiện; miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước trong thời hạn dự án theo cơ chế đề xuất; áp dụng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với một số nhóm dự án và chính sách ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia, lao động trình độ cao theo nội dung của đề án.

Theo Bộ Công thương, các cơ chế này nhằm tạo điều kiện thu hút đầu tư, đồng thời hỗ trợ triển khai các dự án có quy mô vốn lớn, thời gian đầu tư và thu hồi vốn kéo dài.

Trong quá trình thẩm định, Bộ Tài chính cho rằng đề xuất bổ sung 30% số thu từ hoạt động xuất nhập khẩu là cơ chế chưa có tiền lệ, do đó cần làm rõ phạm vi áp dụng, thời hạn thực hiện cũng như cơ chế giám sát nhằm bảo đảm minh bạch và tránh tạo ra sự chênh lệch giữa các địa phương.

Đối với các chính sách ưu đãi về thuế, Bộ Tài chính đề nghị việc thiết kế cơ chế riêng cho Trung tâm phải bảo đảm phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành và các cam kết quốc tế. Cơ quan này cũng cho rằng ngân sách nhà nước nên ưu tiên đầu tư hạ tầng kết nối như giao thông, cảng biển, điện và nước, trong khi các dự án sản xuất cần huy động vốn từ doanh nghiệp và các nguồn tài chính trong nước, quốc tế.

Có thể thấy, khác biệt giữa các cơ quan chủ yếu nằm ở cách thức thiết kế và phạm vi áp dụng cơ chế đặc thù. Trong khi Bộ Công thương nhấn mạnh yêu cầu tạo đủ dư địa chính sách để thu hút đầu tư vào một trung tâm năng lượng quy mô lớn, Bộ Tài chính đề nghị làm rõ cơ sở pháp lý, tác động ngân sách và tính khả thi của từng chính sách trước khi xem xét áp dụng.

Đối với vấn đề bảo đảm nguồn nguyên liệu, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đề nghị bổ sung cơ chế dự phòng LNG nhập khẩu để bảo đảm nhiên liệu cho các nhà máy điện trong trường hợp mỏ Cá Voi Xanh tiếp tục chậm tiến độ.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị cho phép áp dụng cơ chế hợp đồng bao tiêu dài hạn đối với sản phẩm lọc dầu và điện khí, đồng thời ưu tiên doanh nghiệp tham gia các dự án lõi như lọc dầu, khí - điện và hạ tầng LNG.

Trong chuỗi dự án này, Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), đơn vị đang quản lý và vận hành Nhà máy lọc dầu Dung Quất, tiếp tục được xác định giữ vai trò hạt nhân. Doanh nghiệp đề xuất được tiếp cận các cơ chế ưu đãi về tín dụng, đất đai và thuế để phục vụ dự án nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất.

Về phía địa phương, Quảng Ngãi cho rằng nguồn lực ngân sách hiện nay khó đáp ứng nhu cầu đầu tư hệ thống hạ tầng quy mô lớn, đồng thời đề nghị Trung ương có cơ chế hỗ trợ để phát triển hạ tầng kỹ thuật và bảo đảm an sinh xã hội trong quá trình thu hút các dự án công nghiệp.

Tiếp thu các ý kiến góp ý, Bộ Công thương cơ bản đồng tình với việc bổ sung phương án LNG nhập khẩu, tiếp tục xác định BSR giữ vai trò hạt nhân của trung tâm và bảo lưu các đề xuất về cơ chế ngân sách, ưu đãi đầu tư cùng các chính sách đặc thù nhằm nâng cao khả năng thu hút đầu tư.

Việc Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Dung Quất có được triển khai theo mô hình đặc thù hay không sẽ phụ thuộc vào quá trình hoàn thiện và xem xét các đề xuất về ngân sách, ưu đãi đầu tư, đất đai cũng như cơ chế bảo đảm nguồn nguyên liệu của các cơ quan có thẩm quyền.

Nếu được thông qua, đây sẽ là cơ sở để triển khai các dự án theo định hướng đã được đề ra trong quy hoạch và đề án phát triển Trung tâm.