Lọc hóa dầu Nghi Sơn: Từ ứng phó biến động đến chủ động chiến lược

Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn phấn đấu vận hành 125% công suất thiết kế đến trước kỳ bảo dưỡng tổng thể lần 2 vào tháng 8/2027.

Chủ động trước biến động

Đối với một nhà máy lọc hóa dầu có công suất thiết kế 10 triệu tấn dầu thô mỗi năm, bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định là điều kiện tiên quyết để duy trì hoạt động sản xuất. Với Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, phần lớn dầu thô được cung cấp theo hợp đồng dài hạn với Kuwait. Tuy nhiên, việc chủ động đa dạng hóa nguồn cung đã giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng ứng phó trước những tình huống bất thường, đặc biệt khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung trong thời gian qua.

Thực tế, chiến lược đa dạng hóa dầu thô đã được NSRP triển khai từ cuối năm 2025, trước khi những biến động nguồn cung trở nên phức tạp. Tháng 1/2026, nhà máy ghi nhận dấu mốc quan trọng khi lần đầu tiên chế biến thành công dầu thô ngoài Kuwait. Lô dầu Das Blend với quy mô khoảng 1 triệu thùng cập Cảng Nghi Sơn vào cuối tháng 12/2025, sau đó được tiếp nhận, xử lý an toàn theo các tiêu chuẩn vận hành nghiêm ngặt.

Theo ông Lê Nguyễn Quốc Vinh, Giám đốc Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, thành công này có ý nghĩa vượt ra ngoài việc bổ sung một lô nguyên liệu. Đối với một tổ hợp lọc hóa dầu có quy trình công nghệ phức tạp, mỗi loại dầu thô mới đều đòi hỏi quá trình đánh giá kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và điều chỉnh các thông số vận hành phù hợp. Việc tiếp nhận thành công nguồn dầu thay thế đã mở ra khả năng thích ứng linh hoạt hơn cho toàn bộ hệ thống sản xuất.

Khả năng này nhanh chóng được kiểm chứng từ cuối tháng 3 đến hết tháng 8/2026, nhà máy phải chuyển sang chế biến gần như hoàn toàn dầu thô ngoài Kuwait. Đến nay, nhà máy đã xử lý thành công 10 loại dầu thô ngoài Kuwait để duy trì công suất chế biến dầu thô bình quân 8 tháng ở mức gần 111% công suất thiết kế, có thời điểm vận hành ở mức 125% công suất. Đến hết tháng 9/2026, NSRP đã chế biến khoảng 8,38 triệu tấn dầu thô và cung ứng khoảng 6,54 triệu tấn sản phẩm xăng dầu.

Không chỉ linh hoạt về nguồn nguyên liệu, NSRP còn điều chỉnh cơ cấu sản xuất để ưu tiên nguồn cung xăng, dầu cho thị trường. Từ tháng 3 đến hết tháng 8, NSRP đã giảm gần như toàn bộ sản lượng của dòng sản phẩm hóa dầu để chuyển nguồn lực sang sản xuất xăng và diesel.

Theo doanh nghiệp, nguồn dầu từ Kuwait được nối lại từ tháng 9. Nguyên liệu phục vụ sản xuất trong tháng 10 và 11 đã được bảo đảm, trong khi kế hoạch cho tháng 12 và những tháng đầu năm sau đang tiếp tục được hoàn thiện. Trong quý IV/2026, NSRP dự kiến cung ứng thêm khoảng 2,69 triệu tấn sản phẩm, đưa tổng sản lượng xăng dầu cả năm lên trên 9,2 triệu tấn. Với sản lượng hiện nay, nhà máy đáp ứng khoảng 35 - 40% nhu cầu xăng dầu trong nước.

Chuẩn bị cho chặng đường dài hạn

Tổng Giám đốc NSRP Kazutaka Yamato cho biết, sau những biến động vừa qua, doanh nghiệp tiếp tục duy trì hợp đồng cung ứng dài hạn với Kuwait, đồng thời kết hợp mua dầu trên thị trường giao ngay và tiếp tục đánh giá, thử nghiệm các loại dầu thô mới.

Gần 10 loại dầu thô có nguồn gốc ngoài Kuwait đã được cung ứng cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn từ tháng 3 đến tháng 8/2026.

Theo hợp đồng dài hạn, nguồn dầu Kuwait tương đương khoảng 85% công suất thiết kế của nhà máy; 15% còn lại có thể được bổ sung từ các nguồn khác. Khi nhà máy vận hành ở mức 125% công suất thiết kế, ngoài 15% dư địa này còn có thêm 25% công suất tăng thêm. Như vậy, xét trên công suất thiết kế, NSRP có dư địa tương đương khoảng 40% để bố trí các nguồn dầu ngoài Kuwait. Cách tiếp cận này vừa duy trì vai trò của nguồn cung chiến lược dài hạn, vừa tạo “khoảng đệm” để doanh nghiệp linh hoạt hơn khi thị trường biến động.

NSRP thông tin, nhà máy sẽ nỗ lực vận hành tới 125% công suất thiết kế cho tới trước kỳ bảo dưỡng tổng thể lần thứ 2 vào tháng 8/2027. Dự kiến trong tháng 11 và tháng 12/2026, NSRP sẽ hoàn thiện báo cáo chi tiết và đưa ra kế hoạch tổng thể. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương sẽ có kế hoạch để các thương nhân đầu mối tăng cường nhập khẩu.

Bên cạnh bài toán vận hành, củng cố nền tảng tài chính vẫn là nhiệm vụ lớn. Hiệu quả hoạt động và tài chính của NSRP đã cải thiện đáng kể trong năm 2026 nhờ duy trì công suất cao, tối ưu hóa nguyên liệu đầu vào và quản lý chặt chẽ chi phí. Tuy nhiên, chi phí tài chính vẫn tạo áp lực đối với doanh nghiệp có tổng vốn đầu tư hơn 9 tỷ USD, trong đó vốn vay dự án khoảng 5 tỷ USD.

Lãnh đạo NSRP cho biết, công ty đang làm việc với các bên tài trợ vốn và cổ đông để tìm kiếm giải pháp giảm gánh nặng tài chính. Quá trình này cần sự thống nhất của nhiều bên và vẫn đang được thảo luận. Mục tiêu không chỉ là cải thiện kết quả trong ngắn hạn mà còn tạo nền tảng tài chính vững chắc hơn cho những chu kỳ của ngành lọc hóa dầu.

Dư địa phát triển cũng đang được tìm kiếm theo hướng đi sâu hơn vào chuỗi giá trị. NSRP hiện nghiên cứu các cơ hội trong lĩnh vực olefin, polymer, bitum, dầu nhờn và các chuỗi giá trị hóa dầu khác nhằm gia tăng giá trị từ tài sản hiện hữu và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn.

Hiện nay, Chính phủ đang nghiên cứu địa điểm và phương án triển khai xây dựng kho dự trữ dầu thô quốc gia gần Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn. NSRP cũng đang phối hợp với các bộ, ngành và tỉnh Thanh Hóa để nghiên cứu, xem xét vị trí kho dự trữ. “NSRP hiện có hệ thống phao rót dầu một điểm (SPM) cách bờ khoảng 35km, có khả năng tiếp nhận tàu chở dầu thô cỡ lớn đến 320.000 tấn. Nếu kho dự trữ dầu thô quốc gia được bố trí gần nhà máy, hệ thống nhập dầu và đường ống hiện hữu có thể được nghiên cứu sử dụng chung, hạn chế đầu tư mới và phát huy hiệu quả tài sản sẵn có. Đây sẽ là một lợi thế rất lớn cho NSRP cũng như đối với việc bảo đảm nguồn cung dầu thô”, Tổng Giám đốc NSRP Kazutaka Yamato cho biết.