Logistics biến động vì Trung Đông, doanh nghiệp xuất khẩu cân nhắc vận chuyển bằng đường hàng không

Trong năm 2026, ngành dệt may Việt Nam đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 49 tỷ USD. Tuy nhiên, trước những diễn biến mới từ xung đột tại Trung Đông, ngành dệt may Việt Nam đang đánh giá và rà soát lại chiến lược xuất khẩu trong năm nay.

Chi phí gia tăng

Theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), dệt may Việt Nam hiện xuất khẩu tới 135 thị trường trên toàn cầu. Trong đó, Mỹ vẫn là thị trường chiếm tỷ trọng lớn, còn khu vực Trung Đông không phải thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Tuy nhiên, hàng dệt may xuất sang Mỹ chủ yếu vận chuyển bằng đường biển, nên những biến động tại các tuyến hàng hải quốc tế có thể làm tăng chi phí logistics và ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu.

Cụ thể, chi phí vận tải gia tăng, khi một số nhãn hàng quốc tế phải tính toán lại chi phí sản xuất do rủi ro trên các tuyến hàng hải liên quan đến khu vực Trung Đông. Bên cạnh đó, tâm lý tiêu dùng toàn cầu có thể thắt chặt hơn trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, từ đó ảnh hưởng tới đơn hàng của các thương hiệu thời trang và doanh nghiệp dệt may.

Ngoài ra, chi phí đầu vào cũng có nguy cơ tăng, đặc biệt nếu giá dầu tăng, kéo theo chi phí của các sản phẩm polyester và sợi tổng hợp – nhóm nguyên liệu hiện chiếm khoảng 40–45% trong cơ cấu sản phẩm của ngành.

“Hiệp hội đang theo dõi sát diễn biến thị trường và sẽ có khuyến nghị để doanh nghiệp chủ động thích ứng. Những bất định hiện nay có thể ảnh hưởng nhất định tới sự ổn định đơn hàng trong các tháng 3, 4 và thậm chí tới tháng 6 năm nay”, ông Giang nêu rõ.

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)

Tương tự, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết xuất khẩu thủy sản trong hai tháng đầu năm vẫn ghi nhận tăng trưởng khá tích cực. Kết quả này phần nào phản ánh việc doanh nghiệp đang đẩy nhanh tiến độ giao hàng, nhất là trong bối cảnh có những thách thức tiềm ẩn từ một số thị trường lớn như Mỹ.

Tuy nhiên, xung đột tại Trung Đông đang làm gia tăng nhiều lo ngại đối với hoạt động xuất khẩu thủy sản, không chỉ về logistics mà còn có thể tác động đến đơn hàng.

Cụ thể, một số đơn hàng xuất khẩu sang Trung Đông đã phải tạm ngưng do tình hình bất ổn tại khu vực. Đồng thời, hoạt động vận tải biển tới các thị trường khác cũng bị ảnh hưởng khi nhiều hãng tàu phải điều chỉnh tuyến đi hoặc tạm dừng khai thác một số tuyến qua Trung Đông.

“Với đặc thù là hàng đông lạnh, chi phí vận chuyển của doanh nghiệp thủy sản đang có xu hướng tăng mạnh. Chi phí vận chuyển container lạnh hiện tăng thêm khoảng 2.000–4.000 USD/container, tạo áp lực đáng kể lên doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động”, ông Nam quan ngại.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)

Linh hoạt thay đổi phương thức

Trong bối cảnh tình hình còn nhiều biến động, VASEP hiện chủ yếu tổng hợp thông tin và trao đổi với các cơ quan như Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp để cập nhật tình hình về logistics và chính sách, qua đó cung cấp thêm thông tin cho doanh nghiệp.

VASEP cũng khuyến nghị doanh nghiệp cũng nên tham khảo các khuyến nghị từ cơ quan quản lý, đặc biệt là Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) để có thể điều chỉnh kế hoạch giao hàng khi cần thiết. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp có thể trao đổi với nhà nhập khẩu để linh hoạt thay đổi phương thức hoặc thời điểm giao hàng, nhằm giảm thiểu rủi ro.

“Trong bối cảnh hiện nay rất khó dự báo khi nào tình hình có thể ổn định trở lại, do đó việc chủ động cập nhật thông tin và phối hợp với đối tác là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp thích ứng”, ông Nam nêu rõ.

Trong khi đó, bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam cho rằng diễn biến xung đột tại Trung Đông đang đặt ra những rủi ro nhất định đối với hoạt động logistics toàn cầu, trong khi đây là khâu gắn chặt với quá trình sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Đối với ngành da giày, các đơn hàng của quý I, đặc biệt cho mùa sản xuất đầu năm, cơ bản đã được ký kết và hiện vẫn đang trong giai đoạn triển khai, chưa đến thời hạn giao. Vì vậy, tác động trước mắt chưa quá lớn. Trong trường hợp cần thiết, doanh nghiệp có thể tính đến các phương án vận chuyển thay thế như đường hàng không nhằm bảo đảm tiến độ giao hàng, dù chi phí sẽ cao hơn.

“Chúng tôi kỳ vọng những tác động hiện nay chỉ mang tính tạm thời và tình hình có thể cải thiện trong 1–2 tháng tới, để hoạt động xuất khẩu sớm ổn định trở lại”, bà Xuân cho biết.

Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)

Còn theo ông Vũ Đức Giang, nhiều doanh nghiệp dệt may đã chủ động trao đổi với khách hàng để rà soát lại kế hoạch sản xuất và thời gian giao hàng, đồng thời tìm kiếm các phương án vận chuyển phù hợp trong bối cảnh chi phí logistics có nguy cơ gia tăng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng phải tái tổ chức sản xuất theo hướng tiết giảm tối đa chi phí nội tại, nhằm bù đắp phần chi phí phát sinh từ vận tải cũng như nguy cơ tăng giá nguyên liệu đầu vào.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần nâng cao khả năng thích ứng với các yêu cầu mới từ nhãn hàng, đặc biệt liên quan đến thời gian giao hàng và giá cả. Trong một số trường hợp, hàng hóa có thể phải đi theo các tuyến vận tải thay thế, như vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) thay vì qua khu vực Trung Đông, khiến thời gian vận chuyển kéo dài và rủi ro tăng lên.

"Mục tiêu là hạn chế tối đa nguy cơ sụt giảm đơn hàng, đồng thời chủ động định hướng mở rộng sang một số thị trường khác để duy trì đà sản xuất của doanh nghiệp", ông Giang nhấn mạnh.

Ngọc Bảo