Lối đi nào cho xu thế mới

Làng nghề đồ gỗ Hải Minh nổi tiếng với các sản phẩm đồ gỗ giả cổ.

Nơi “thổi hồn” vào gỗ

Đã từ lâu, làng nghề đồ gỗ Hải Minh rất nổi tiếng với nghề sản xuất đồ gỗ thủ công mỹ nghệ nức tiếng với độ tinh xảo đến từng chi tiết nhỏ, nét đặc sắc rất riêng. Trước kia, các sản phẩm đồ gỗ chủ yếu như: bàn, tủ, sập, trường kỷ...

Mỗi sản phẩm của làng nghề đều được các nghệ nhân “thổi hồn” bằng những nét hoa văn đục chạm, khắc tinh xảo. Bên cạnh đó, những sản phẩm được tạo ra không chỉ đẹp mà còn mang lại giá trị bền vững và còn là sự kết hợp giữa cổ điển và đương đại. Mẫu mã của tất cả các sản phẩm từ những chi tiết nhỏ nhất đều được thiết kế rất hài hòa tinh tế. Không biết từ bao giờ, nghề đồ gỗ được truyền tay nhau từ đời này qua đời khác, duy trì phát triển tới ngày nay.

Những sản phẩm xuất xứ từ làng nghề này đều có chất liệu gỗ tự nhiên như: gỗ gụ, gỗ trắc, gỗ hương, gỗ cẩm, gỗ mun... Điều thú vị là những nghệ nhân trong làng từ người già, thanh niên và phụ nữ đến đều học nghề làm gỗ. Thậm chí, nhiều con em trong làng khi tốt nghiệp đại học lại quay về quê hương gây dựng doanh nghiệp tại làng.

Điều thú vị là những nghệ nhân trong làng từ người già, thanh niên và phụ nữ đến đều học nghề làm gỗ.

Dạo quanh làng nghề, điều mà phóng viên nhận thấy nét chung ở những sản phẩm rất công phu và trau chuốt từng đường nét chạm, trổ. Mỗi sản phẩm đồ gỗ là một kiệt tác nghệ thuật được làm ra từ bàn tay tài hoa và tâm huyết của những nghệ nhân và người thợ giỏi chạm khắc một cách tỉ mỉ, công phu.

Với sự chuyên cần và tình yêu với các sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ, làng nghề Hải Minh trong những năm qua đã phát triển không ngừng. Đặc biệt hơn, làng nghề được chính quyền địa phương ủng hộ và tạo điều kiện phát triển, sản xuất. Năm 2007, chính quyền đã cấp đất qui hoạch làng nghề 1 thuộc xóm 4 và làng nghề 2 tại CCN xóm 1 (cùng thuộc xã Hải Minh cũ).

Tuy nhiên, những năm gần đây trước xu thế mới, tiến trình công nghiệp hóa, máy móc thay con người, nhiều nghệ nhân, thợ có tay nghề giỏi ngày một vắng bóng. Bên cạnh đó, ngoài những sản phẩm truyền thống, giả cổ cũng thì những sản phẩm tân cổ điển, hay hiện đại cũng được các cơ sở sản xuất kinh doanh đưa vào phục vụ khách hàng.

Bắt nhịp xu thế

Nếu như trước kia, bất cứ ai đến với Hải Minh ngay từ đầu làng đến cuối làng đâu đâu cũng thấy những tiếng đục, tiếng xẻ cưa người người hối hả. Những nghệ nhân, thợ giỏi miệt mài say sưa “thổi hồn” vào gỗ, cho ra những kiệt tác của mình thì giờ đây còn lại không mấy. Thay vào đó là đại đa số lao động là phụ nữ đang cần mẫn, trau chuốt lại các sản phẩm sau khi đã được các thiết bị máy móc thay thế bàn tay con người tạo ra.

Những người phụ nữ đang cần mẫn, trau chuốt lại các sản phẩm sau khi đã được các thiết bị máy móc thay thế bàn tay con người tạo ra.

Ông Nguyễn Văn Quận, chủ cơ sở sản xuất và kinh doanh đồ gỗ Quận Thắm (CCN làng nghề xóm 1, Hải Anh) chia sẻ, thực tế hiện nay, những thợ có tay nghề cao chứ chưa nói đến nghệ nhân làm đồ gỗ theo lối cổ cũng không còn nhiều. Họ nghỉ không làm bởi ngày công không đạt so với việc dùng máy móc để sản xuất. Đồ gỗ nói chung bây giờ bán cũng rất chậm. Đặc biệt là đồ giả cổ.

Nhiều năm về trước, các sản phẩm đồ giả cổ của làng nghề Hải Minh xuất khẩu rất nhiều sang các nước như: Trung Quốc, Nhật Bản, Indonesia… Tuy nhiên, sau dịch Covid-19 hầu như không xuất khẩu mấy. Thời điểm này chỉ túc tắc bán, đến cuối năm mới lại bán được. Để đáp ứng thị hiếu của khách, khoảng 5-6 năm trở lại đây, những sản phẩm đồ gỗ theo phong cách Hoàng gia (dành cho nhà tân cổ điển) và sau đó là các loại bàn ghế sofa dành cho nhà hiện đại được sản xuất nhiều hơn.

Chị Trần Thị Thanh, chủ cơ sở Thanh Thực (xóm 9 Tân Bồi, xã Hải Anh) cho biết, gia đình chuyên sản xuất các loại bàn ghế, giường khảm ốc. Trước kia, sản phẩm làm ra xuất khẩu đi nước ngoài làm không kịp. Tuy nhiên, vài năm gần đây rất ế ẩm. Để duy trì hoạt động, không những gia đình chị Thanh mà nhiều cơ sở sản xuất thường thuê các cơ sở khác gia công theo từng công đoạn sản phẩm. Điều này tránh được việc tuyển dụng thợ và phải lo trả lương hàng tháng trong khi hàng sản xuất ra không biết có bán được hay không.

Khi máy móc dần thay thế con người, nhiều nghệ nhân, thợ có tay nghề giỏi ngày một vắng bóng.

Ông Nguyễn Quý Mão, chủ cơ sở đồ gỗ mỹ nghệ Quý Mão (xóm 9 Tân Bồi, xã Hải Anh) cũng cho biết, đa số các cơ sở sản xuất kinh doanh đồ gỗ mỹ nghệ ở làng nghề này ngoài những sản phẩm sản xuất theo lối cổ thì họ còn kinh doanh thêm cả các sản phẩm đồ gỗ theo phong cách Hoàng gia, hiện đại để bắt nhịp với xu thế hiện nay.

“Chỉ tay vào bộ bàn ghế móc giả cổ 6 món ông Mão cho biết: “Như bộ bàn ghế này trị giá gần 20 triệu đồng. Đây là sản phẩm được tuyển chọn và làm khá kỹ thuộc diện khá. Thế nhưng nếu bán được cũng chỉ được khoảng 1 triệu tiền công. Thực sự nếu tính lãi suất thì không có. Trong khi hiện nay, việc nộp thuế là cả một vấn đề đối với các cơ sở sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ của làng nghề”, ông Mão chia sẻ.

Một số hình ảnh làng nghề đồ gỗ Hải Minh.

Những lao động nam chủ yếu làm tại xưởng sản xuất và làm khâu vào mộc.

Ông Nguyễn Quý Mão cho biết, việc sản xuất kinh doanh đồ gỗ những dịp này khá vắng khách.

Để đáp ứng nhu cầu thị hiếu khách hàng hiện nay, nhiều sản phẩm mới cũng được các cơ sở sản xuất kinh doanh tại làng nghề bổ sung vào danh sách bán hàng.

Khi máy móc được sử dụng nhiều hơn, những tiếng đục ở làng nghề cũng thưa thớt dần.

Nghề đồ gỗ và chạm khắc được truyền tay nhau từ đời này qua đời khác, duy trì phát triển tới ngày nay.

Những sản phẩm đồ gỗ được khảm ốc khá cầu kỳ.

Tuy nhiên, thời gian gần đây những sản phẩm này không xuất khẩu được cũng bị tồn đọng lại khá nhiều.

Công nhân cắt ốc theo hình mẫu với tay nghề điêu luyện.

Những sản phẩm xuất xứ từ làng nghề này đều có chất liệu gỗ tự nhiên như: gỗ gụ, gỗ trắc, gỗ hương, gỗ cẩm, gỗ mun...

Để giảm thiểu việc phải thuê lao động, hiện nay nhiều cơ sở thuê gia công từng công đoạn cho mỗi sản phẩm.