Lợi gì khi chia dự án thành phần quy mô lớn, mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông?

Bảo đảm sự đồng bộ, tăng tính hấp dẫn của phương án tài chính

Một trong những thông tin đáng chú ý được đưa ra tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030 được Bộ Xây dựng tổ chức mới đây (29/9) là việc phân chia các dự án thành phần có quy mô khá lớn khi mở rộng dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

 Cao tốc Bắc - Nam đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn đã được đưa vào khai thác với quy mô 4 làn xe.

Ông Lê Thắng, Giám đốc Ban QLDA 2 (đơn vị được giao nghiên cứu lập chủ trương đầu tư mở rộng dự án) cho biết, 15 dự án thành phần đã hoàn thành đầu tư công trên trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông với tổng chiều dài 966km, sẽ được ghép thành 2 dự án thành phần lớn theo khu vực địa lý để thực hiện đầu tư mở rộng theo phương thức PPP, hợp đồng BOT.

Dự án thành phần 1 là đoạn Mai Sơn - Cam Lộ, có tổng chiều dài 415km (không bao gồm đoạn Diễn Châu - Bãi Vọt dài 50km đang trong giai đoạn khai thác thu phí theo hợp đồng BOT). Dự án có tổng mức đầu tư 72.185 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn 20 năm và dự kiến đưa vào khai thác năm 2030.

Dự án thành phần 2 là đoạn Quảng Ngãi - Dầu Giây, có chiều dài 551km (không bao gồm các đoạn Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo đang trong giai đoạn khai thác thu phí theo hợp đồng BOT). Tổng mức đầu tư dự án là 78.224 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn 15 năm và dự kiến đưa vào khai thác năm 2030.

Chia sẻ bên lề với Báo Xây dựng, lãnh đạo Ban QLDA 2 cho biết, chủ trương phân chia các dự án thành phần quy mô lớn khi mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam hướng đến hai lợi ích lớn.

Thứ nhất là việc đầu tư mở rộng lên 6 làn xe được đồng bộ, tránh được rủi ro khi chia thành quá nhiều dự án thành phần, nhiều nhà đầu tư tham gia, khả năng huy động nguồn lực khác nhau, năng lực tổ chức triển khai khác nhau, bảo đảm thống nhất một đầu mối khi xử lý vướng mắc hoặc làm việc với địa phương có tuyến đi qua, tối ưu thời gian, hiệu quả giải quyết công việc, tạo đà đẩy nhanh tiến độ hoàn thành.

Thứ hai, phương án này kết hợp đan xen các dự án có lưu lượng phương tiện cao và lưu lượng chưa cao, doanh thu đoạn trước sẽ bù cho doanh thu đoạn sau. Phương án tài chính sẽ có sức hấp dẫn hơn với nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng.

"Các nghiên cứu cho thấy, trên trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông, một số đoạn có lưu lượng rất tốt ngay sau khi đưa vào khai thác như: đoạn từ Mai Sơn đến Diễn Châu, đoạn từ Vĩnh Hảo đến Dầu Giây.

Thế nhưng, nếu tập trung cho các dự án lưu lượng tốt, các đoạn còn lại sẽ rất khó thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư và tổ chức tín dụng do lưu lượng xe thấp, thời gian thu phí hoàn vốn dài", lãnh đạo Ban QLDA 2 chia sẻ.

Bên cạnh những lợi ích có thể sẽ đạt được, lãnh đạo đơn vị quản lý dự án cũng nhìn nhận việc chia dự án thành phần quy mô lớn sẽ gặp phải một số thách thức như: nhà đầu tư phải huy động tổng vốn và vốn chủ sở hữu theo quy định lớn; Việc huy động con người, vật liệu, máy móc thi công đồng loạt khối lượng công việc lớn cũng không đơn giản.

Nghiên cứu chỉ định thầu đối với gói thầu đóng vai trò duy trì kết nối liên tục

Dưới góc độ nhà đầu tư, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng, việc đầu tư mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông cần lưu ý hai vấn đề lớn.

Thứ nhất, cần phân loại từng đoạn tuyến trên cơ sở dữ liệu thực tế. Hiện nay nhiều tuyến cao tốc đã được đưa vào khai thác một thời gian, cơ quan quản lý đã có dữ liệu tương đối đầy đủ về lưu lượng và doanh thu. Do đó, cần xác định rõ đoạn nào có lưu lượng tốt, doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn thì nên huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn.

Với những đoạn có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để tạo tính khả thi. Những đoạn có liên quan đến các dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây phải được tính toán kỹ tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu.

Tiếp đến là chất lượng và trách nhiệm lâu dài đối với công trình.

Theo lãnh đạo Tập đoàn Đèo Cả, mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam không đơn thuần là làm thêm một gói xây lắp mới, bởi giai đoạn mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm chất lượng lâu dài.

Nghị định 349/2026/NĐ-CP vừa được ban hành cũng đã có quy định cho phép chỉ định thầu đối với các gói thầu cần thực hiện ngay để bảo đảm kết nối, đồng bộ giữa các công trình thuộc dự án, đáp ứng yêu cầu quản lý, khai thác và vận hành đồng bộ, liên tục.

"Trên cơ sở đó, việc triển khai mở rộng cao tốc Bắc - Nam cần nghiên cứu vận dụng cơ chế này đối với những đoạn, những gói thực sự cần tính liên tục và đồng bộ, trên cơ sở lựa chọn nhà thầu đã chứng minh được năng lực, kiểm soát chặt giá thành, chất lượng và trách nhiệm. Nếu thực hiện được như vậy sẽ vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa tránh chia cắt trách nhiệm giữa công trình cũ và phần mở rộng mới", lãnh đạo doanh nghiệp nêu quan điểm.