Lời hẹn gần 60 năm dưới lòng hang Đá Mái

Lục lượng Công binh rà phá bom mìn khu vực hang Đá Mái. Ảnh: Đ.Q.C

Việc phát hiện nhiều dụng cụ y tế và vật dụng tại hiện trường bước đầu củng cố nhận định: Đây có thể là nơi Đội Phẫu 5, Quân y Mặt trận 4 Quảng Đà từng đứng chân, cứu chữa thương binh và bị bom địch đánh sập vào năm 1969.

Trận bom vùi lấp những người lính quân y

Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, dãy Hòn Tàu là một trong những địa bàn hoạt động quan trọng của lực lượng cách mạng. Theo tài liệu và lời kể của các nhân chứng, ngày 22/7/1969, sau khi một máy bay trực thăng Mỹ bị bộ đội ta bắn rơi tại khu vực Hòn Tàu, không quân địch tổ chức đánh phá dữ dội các vị trí nghi có lực lượng cách mạng đóng quân. Đến khoảng 16 giờ 30 phút cùng ngày, bom đánh trúng hang Đá Mái, nơi Đội Phẫu 5 đang làm nhiệm vụ. Sức công phá của bom khiến một khối đá lớn đổ sập, bịt kín cửa hang, vùi lấp cán bộ, nhân viên quân y cùng các thương binh đang được điều trị bên trong.

Trận đánh phá diễn ra bất ngờ, ác liệt. Khối lượng đất đá sạt lở quá lớn khiến lực lượng bên ngoài không thể tiếp cận, tổ chức cứu hộ. Nhiều cán bộ, nhân viên quân y và thương binh đã nằm lại trong lòng núi. Do điều kiện chiến tranh, những người hy sinh tại đây chưa thể được tìm kiếm, quy tập đầy đủ.

Trong số những người được xác định hy sinh có liệt sĩ Võ Văn Ngọc, bác sĩ thuộc Đội Phẫu 5 và liệt sĩ Đoàn Ngọc Lễ. Theo thông tin từ thân nhân, liệt sĩ Võ Văn Ngọc hy sinh cùng hơn 10 đồng đội khi máy bay Mỹ đánh bom làm sập hang vào năm 1969.

Sau ngày đất nước thống nhất, thân nhân các liệt sĩ và đồng đội nhiều lần trở lại khu vực với mong muốn tìm được vị trí hang, đưa những người đã hy sinh trở về. Tuy nhiên, cây rừng che phủ dày đặc, trong khi những trận bom và quá trình sạt lở kéo dài đã làm biến dạng núi Mặt Rạng, nhất là ở khu vực cửa hang.

Thời gian càng lùi xa, những người trực tiếp biết sự việc ngày càng ít; ký ức của nhân chứng dần phai mờ, nhiều dấu vết bị mưa lũ, đất đá và cây rừng vùi lấp. Dẫu vậy, hy vọng tìm thấy những người đã nằm lại tại hang Đá Mái chưa bao giờ nguôi đối với gia đình, đồng đội và những người làm công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Cuộc khảo sát giữa đại ngàn

Hành trình xác minh vị trí hang Đá Mái được nối dài bằng sự kiên trì của các gia đình liệt sĩ, những nhân chứng, lực lượng Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố và cấp ủy, chính quyền địa phương.

Ngày 31/7/2026, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ xã Duy Xuyên tổ chức kiểm tra hồ sơ, làm việc với thân nhân liệt sĩ, nhân chứng và khảo sát thực địa.

Một nguồn tin quan trọng khác đến từ ông Đoàn Ngọc Minh, con trai liệt sĩ Đoàn Ngọc Lễ. Tham gia đoàn khảo sát ngày 13/8 vừa qua, ông Minh không giấu được sự xúc động khi trở lại nơi người cha và đồng đội được cho là đang nằm lại. Ông Minh cho biết, năm 1989, ông cùng một số nhân chứng và lực lượng địa phương từng tổ chức tìm kiếm hài cốt của cha và các liệt sĩ hy sinh tại đây. Với sự chỉ dẫn của những người biết thông tin, đoàn tìm kiếm khi ấy đã xác định được khu vực hang Đá Mái.

Tuy nhiên, khối lượng đất đá sạt lở quá lớn, nhiều khối đá nặng án ngữ cửa hang, trong khi địa hình phức tạp, lực lượng và phương tiện còn hạn chế nên cuộc tìm kiếm chưa đạt kết quả như mong muốn. Trước khi rời đi, ông Minh cố gắng đánh dấu vị trí cửa hang, mong một ngày nào đó, khi có đủ điều kiện, các lực lượng chức năng sẽ trở lại tiếp tục tìm kiếm.

Gần bốn thập kỷ trôi qua, dấu mốc giữa núi rừng vẫn được ông Minh ghi nhớ như một lời hẹn chưa thể hoàn thành với người cha liệt sĩ. Mỗi thông tin mới về hang Đá Mái lại tiếp thêm cho ông hy vọng, dù biết hành trình tìm kiếm phía trước còn nhiều khó khăn.

Để tiếp cận vị trí hang, đoàn công tác phải vượt qua nhiều đoạn đường rừng dốc cao, cây cối rậm rạp và địa hình phức tạp. Việc vận chuyển trang thiết bị phục vụ khảo sát chủ yếu được thực hiện bằng sức người. Càng đến gần khu vực cửa hang, các khối đá lớn xuất hiện dày hơn, nhiều vị trí có dấu hiệu sụt lún, tiềm ẩn nguy cơ đá lăn và sạt lở.

Khu vực núi Mặt Rạng từng bị bom địch đánh phá dữ dội nên không loại trừ khả năng còn bom, mìn, vật liệu nổ nằm sâu dưới lòng đất. Trước khi các thành phần của đoàn tiếp cận, lực lượng công binh tiến hành dò tìm, rà phá vật liệu nổ, phát quang, mở đường và kiểm tra những vị trí có nguy cơ mất an toàn.

Với tinh thần trách nhiệm và sự phối hợp của thân nhân liệt sĩ, nhân chứng, cấp ủy, chính quyền địa phương, đoàn công tác bước đầu xác định được vị trí hang Đá Mái, nơi Đội Phẫu 5 được cho là từng đứng chân, làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh.

Di vật liệt sĩ được tìm thấy tại hang Đá Mái. Ảnh: Đ.Q.C

Những di vật thắp lên hy vọng

Chiều 13/8, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố tổ chức khảo sát khu vực hang Đá Mái với sự tham gia của cán bộ cơ quan chính trị, lực lượng làm công tác chính sách, công binh, cấp ủy, chính quyền địa phương, thân nhân liệt sĩ và những người biết thông tin.

Bám theo dấu vết do nhân chứng cung cấp, lực lượng khảo sát kiểm tra khu vực nghi là cửa hang và các vị trí lân cận. Giữa những lớp đất đá, cây rừng và dấu tích bị thời gian che phủ, đoàn công tác phát hiện nhiều hiện vật, gồm dụng cụ y tế, xi lanh, thắt lưng da, áo mưa cùng một số vật dụng khác.

Đáng chú ý, sự xuất hiện của dụng cụ y tế và xi lanh tại khu vực phù hợp với thông tin của nhân chứng về nơi Đội Phẫu 5 từng đứng chân, cứu chữa thương binh. Mỗi di vật được phát hiện đều được đánh dấu vị trí, chụp ảnh, lập biên bản và bảo quản theo quy định. Các thông tin về chủng loại, niên đại và phạm vi phân bố của hiện vật sẽ được cơ quan chuyên môn tiếp tục nghiên cứu, đối chiếu với tài liệu lịch sử, hồ sơ đơn vị và lời kể của nhân chứng.

Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Cao Văn Long, Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố cho biết: “Qua khảo sát và căn cứ những di vật tìm thấy, bước đầu có thể nhận định đây là vật dụng của lực lượng quân y từng làm nhiệm vụ tại khu vực này. Những hiện vật trên là vật chứng quan trọng, cung cấp thêm cơ sở để xác minh đơn vị, thời gian hoạt động và các trường hợp hy sinh”.

Thượng tá Hoàng Quốc Bảo, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố nhấn mạnh: “Kết quả khảo sát bước đầu nhận định đây có thể là miệng hang chính Đội Phẫu 5, Quân y Mặt trận 4 Quảng Đà từng đứng chân, làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh. Cơ quan chức năng sẽ tiếp tục rà soát, đối chiếu hồ sơ, xác minh thông tin từ nhân chứng, củng cố căn cứ và tham mưu cấp có thẩm quyền tiến hành các bước tiếp theo”.

Việc tổ chức tìm kiếm tại hang Đá Mái dự báo còn nhiều khó khăn. Phía trên cửa hang là những khối đá có kích thước và khối lượng lớn, kết cấu địa chất phức tạp, nhiều vị trí sụt lún, nguy cơ sạt lở cao. Khu vực từng bị bom địch đánh phá dữ dội nên mọi hoạt động khảo sát, đào tìm đều phải được tiến hành hết sức thận trọng.

Cuộc khảo sát mới chỉ là bước đầu, hành trình phía trước còn nhiều gian nan. Tuy nhiên, từ những di vật vừa được phát hiện, hy vọng tìm thấy các liệt sĩ tại hang Đá Mái đang dần được thắp sáng. Đó cũng là trách nhiệm, là mệnh lệnh từ trái tim của những người đang tiếp nối hành trình tìm kiếm đồng đội, quyết tâm đưa các liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình và đồng đội.