Lợi ích chế biến sâu nông sản

Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã tỉnh Điện Biên đầu tư dây chuyền công nghệ chế biến sâu đối với sản phẩm cà phê.Trong ảnh: Nhân viên Hợp tác xã Quà Điện Biên giới thiệu sản phẩm cà phê của Điện Biên tới du khách.

Nghị quyết số 11-NQ/TU đặt mục tiêu phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ gắn với công nghiệp chế biến. Đây không chỉ là yêu cầu trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp mà còn là giải pháp quan trọng để khai thác hiệu quả các vùng nguyên liệu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Điện Biên có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung. Trong đó, cà phê và mắc ca được xác định là hai loại cây trồng chủ lực, có tiềm năng lớn về quy mô sản xuất cũng như khả năng phát triển theo chuỗi giá trị. Những năm gần đây, diện tích các loại cây trồng này không ngừng được mở rộng, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tạo tiền đề thuận lợi để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến.

Tuy nhiên, lợi thế về nguyên liệu vẫn chưa được khai thác tương xứng. Phần lớn nông sản sau thu hoạch hiện mới dừng ở sơ chế hoặc dưới dạng nguyên liệu thô. Giá trị gia tăng vì thế còn thấp, hiệu quả kinh tế chưa cao, khả năng cạnh tranh trên thị trường còn hạn chế. Đây cũng là nguyên nhân khiến sản phẩm nông nghiệp vẫn chịu tác động lớn bởi biến động của thị trường, nhất là tình trạng giá cả bấp bênh trong thời điểm thu hoạch chính vụ.

Chế biến sâu được xem là giải pháp căn cơ để khắc phục những hạn chế trên. Việc ứng dụng công nghệ, máy móc và dây chuyền hiện đại không chỉ tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế cao hơn mà còn kéo dài thời gian bảo quản, giảm tổn thất sau thu hoạch, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Thay vì chỉ xuất bán nguyên liệu, nông sản có thể được chế biến thành nhiều dòng sản phẩm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Đối với Điện Biên, việc phát triển chế biến sâu càng có ý nghĩa khi tỉnh đang từng bước mở rộng quy mô các vùng nguyên liệu. Theo mục tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh sẽ hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung khoảng 70.000ha; trong đó khoảng 40.000ha mắc ca, trên 20.000ha cà phê và khoảng 3.000ha cây ăn quả. Quy mô vùng nguyên liệu ngày càng lớn đòi hỏi phải có hệ thống chế biến đồng bộ để nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo đầu ra ổn định và gia tăng giá trị sản phẩm.

Mường Ảng là địa phương có nhiều điều kiện phát triển ngành hàng cà phê. Hiện nay, xã Mường Ảng có khoảng 1.813ha cà phê, trong đó 1.662ha đang trong thời kỳ kinh doanh, sản lượng bình quân đạt từ 12.000 - 14.000 tấn quả tươi mỗi năm, tương đương khoảng 3.500 - 3.900 tấn cà phê nhân. Cùng với diện tích cà phê tại các xã lân cận như: Búng Lao, Nà Tấu và Mường Lạn, khu vực này đã hình thành vùng nguyên liệu tập trung với quy mô rất lớn.

Mặc dù được xác định là cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững cho người dân, song trên địa bàn hiện vẫn chưa có nhà máy chế biến sâu quy mô lớn. Phần lớn sản phẩm sau thu hoạch mới được sơ chế trước khi đưa ra thị trường. Điều này không chỉ làm giảm giá trị của sản phẩm mà còn ảnh hưởng đến khả năng xây dựng thương hiệu cà phê địa phương.

Thời gian gần đây, một số doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn xã đã chủ động đầu tư đổi mới công nghệ, từng bước tham gia vào lĩnh vực chế biến sâu. Công ty TNHH Hải An, Cơ sở chế biến cà phê Hà Chung, Hợp tác xã Sản xuất và chế biến cà phê Chị Em là những đơn vị đi đầu trong việc đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại nhằm đa dạng hóa sản phẩm.

Đại diện Công ty TNHH Hải An cho biết, ngoài các sản phẩm cà phê bột và cà phê hòa tan, doanh nghiệp đã tiếp tục đầu tư dây chuyền sản xuất, đưa ra thị trường các sản phẩm cà phê phin giấy và cà phê ủ lạnh. Việc đầu tư đồng bộ hệ thống chế biến, bổ sung thiết bị chiết rót hiện đại theo hướng chế biến sâu đã giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ. Hiệu quả kinh tế tăng khoảng 30% so với trước.

Theo mục tiêu Nghị quyết số 11-NQ/TU đến năm 2030 xây dựng 5 nhà máy chế biến cà phê, mắc ca và hoa quả gắn với các vùng nguyên liệu tập trung. Đây là giải pháp quan trọng nhằm hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ, nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu tại địa phương.

Định hướng phát triển của tỉnh cũng đang tạo sức hút đối với nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực chế biến nông sản. Sau khi tham gia Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh ĐIện Biên năm 2026, Công ty Cổ phần Cà phê Detech, một trong những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn trong nước đã tổ chức khảo sát và đề xuất đầu tư nhà máy chế biến sâu cà phê tại xã Mường Ảng với diện tích khoảng 13ha.

Theo kế hoạch, dự án sẽ ứng dụng dây chuyền công nghệ hiện đại để sản xuất các dòng cà phê chất lượng cao, đồng thời hình thành chuỗi liên kết khép kín giữa người sản xuất - doanh nghiệp - chế biến - đơn vị tiêu thụ. Khi nhà máy đi vào hoạt động sẽ góp phần ổn định đầu ra cho người trồng cà phê, nâng cao giá trị thương hiệu cà phê Mường Ảng, đồng thời tạo thêm việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Chế biến sâu là khâu có ý nghĩa quyết định trong nâng cao giá trị nông sản. Đây không chỉ là giải pháp giải quyết đầu ra cho sản phẩm mà còn tạo động lực để phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn, hình thành các chuỗi liên kết bền vững giữa doanh nghiệp và người dân. Với lợi thế về vùng nguyên liệu, đặc biệt trong định hướng phát triển các loài cây trồng chủ lực như cà phê và mắc ca, Điện Biên đang từng bước tạo nền tảng để phát triển ngành công nghiệp chế biến nông sản hiện đại, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.