Mở không gian quản trị mới cho TPHCM

Đây là sự chuẩn bị về thể chế nhằm nâng cao năng lực điều phối, phát huy hiệu quả các cực tăng trưởng trong mô hình siêu đô thị đa trung tâm.

Khu vực Bến Bạch Đằng, TPHCM (ẢNH: HOÀNG HÙNG)

Xác định “hạt nhân” điều phối

Sau hợp nhất, TPHCM mở rộng về diện tích, dân số và hình thành cấu trúc phát triển đa trung tâm với các không gian tài chính, công nghiệp, logistics, khoa học - công nghệ, đô thị biển. Khi quy mô đô thị ngày càng lớn, thành phố cần xây dựng những đầu mối đủ năng lực điều phối các cực tăng trưởng, kết nối hạ tầng và tổ chức hiệu quả các không gian phát triển.

Đây cũng là tinh thần được nêu trong Thông báo số 100-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng truyền đạt kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về sơ kết 1 năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp. Theo đó, Trung ương yêu cầu nghiên cứu, bổ sung thành lập đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân để điều phối phát triển, kết nối hạ tầng, dịch vụ công và các không gian kinh tế trọng điểm.

Định hướng này sau đó tiếp tục được Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh tại hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo TS Nguyễn Đình Thái, giảng viên Bộ môn Quản lý công, Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM), bản chất của đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân là một cơ chế tổ chức và điều phối được gắn ngay ở cấp cơ sở nhưng được trao vai trò, thẩm quyền và nguồn lực vượt trội hơn hẳn một đơn vị hành chính cấp xã thông thường, để nó có thể đóng vai trò hạt nhân.

Tức là điểm tựa thể chế kết nối hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ công và không gian kinh tế của cả một cụm đô thị hoặc một hành lang phát triển, thay vì chỉ quản lý hành chính trong phạm vi địa giới của chính nó.

Với TPHCM, các đơn vị hạt nhân cần được thiết kế trên cơ sở quy hoạch đô thị đa trung tâm đang hình thành, gắn với các không gian động lực như trung tâm tài chính quốc tế, khu vực cảng biển - logistics, các trung tâm công nghiệp công nghệ cao và các hành lang kinh tế ven sông, ven biển. Đơn vị hạt nhân phải là điểm tựa thể chế cho chính các cực tăng trưởng này, chứ không phải một đơn vị hành chính được lựa chọn ngẫu nhiên.

TS Nguyễn Đình Thái cho biết thêm, để thực hiện vai trò điều phối, đơn vị hạt nhân cần đi đầu trong vận hành nền tảng số dùng chung, kết nối dữ liệu đất đai, quy hoạch, dân cư giữa các xã, phường trong cùng không gian kinh tế. Đồng thời, cần có cơ chế tài chính đặc thù để chủ động đầu tư hạ tầng kết nối và được trao vai trò đầu mối kỹ thuật, hành chính nhằm cụ thể hóa các dự án liên kết vùng ngay từ cấp cơ sở.

Khai thác hiệu quả lợi thế của từng phân khu đô thị

Bên cạnh việc xác định vai trò của các đơn vị hạt nhân thì yêu cầu lựa chọn đúng nơi để trao cơ chế và thiết kế mô hình quản trị phù hợp cũng đang được quan tâm, bởi đây mới là yếu tố quyết định hiệu quả của chủ trương nghiên cứu đơn vị hành chính đô thị đặc biệt.

TS Bùi Ngọc Hiền, Học viện Cán bộ TPHCM, cho rằng, nhu cầu thành lập đơn vị hành chính đô thị đặc biệt xuất phát từ yêu cầu phát triển của các thành phố trực thuộc Trung ương sau khi mở rộng quy mô. Với TPHCM, việc hình thành các đơn vị này nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng phân khu đô thị, tạo sức lan tỏa, giảm tải áp lực điều hành của thành phố và là nơi thí điểm các cơ chế, chính sách, mô hình phát triển mới.

Việc hình thành các đơn vị hành chính đô thị đặc biệt cần được tính toán đồng bộ với quá trình triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TW và quy hoạch phát triển TPHCM. Trên cơ sở đó, thành phố lựa chọn những phân khu có đủ tiềm năng và lợi thế để hình thành các đô thị hạt nhân gắn với trung tâm dịch vụ cao cấp dọc sông Sài Gòn, đô thị đổi mới sáng tạo, đô thị khoa học - công nghệ, đô thị công nghiệp chế biến - logistics, đô thị biển...

Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải đang từng bước phát huy hiệu quả là cửa ngõ cảng biển giao thương quốc tế (ẢNH: KIM NGÂN)

Một trong những vấn đề được nhiều chuyên gia quan tâm là tạo hành lang pháp lý để mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân có thể được triển khai trên thực tế. Quan điểm này cũng được một số đại biểu chia sẻ tại hội thảo góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt (nay đổi tên là Luật Phát triển đô thị) mới đây.

Theo các ý kiến, cần nghiên cứu luật hóa mô hình đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trực thuộc TPHCM, nhằm tạo hành lang pháp lý cho việc nghiên cứu, triển khai mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân theo định hướng của Trung ương. Qua đó, thành phố có cơ sở áp dụng các cơ chế quản trị linh hoạt hơn đối với những khu vực giữ vai trò trung tâm về tài chính, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, cảng biển và thương mại tự do.

Một số khu vực được đề xuất nghiên cứu gồm: đô thị khoa học - công nghệ tại Bình Dương; trung tâm tài chính quốc tế ở phường Sài Gòn, An Khánh; trung tâm công nghiệp công nghệ cao gắn với đô thị đại học tại khu vực TP Thủ Đức (trước đây) và phường Dĩ An; đô thị cảng Cái Mép gắn với khu thương mại tự do thế hệ mới

Thực tiễn từ TP Thủ Đức (trước đây) cũng cho thấy, khi được trao thêm thẩm quyền về đầu tư, quy hoạch và tổ chức bộ máy theo Nghị quyết số 98 của Quốc hội, một đơn vị hành chính có cơ chế vượt trội có thể tạo động lực phát triển rõ nét. Đây được xem là kinh nghiệm thực tiễn để TPHCM tiếp tục nghiên cứu các mô hình quản trị phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.