Lợi suất trái phiếu thấp tác động thế nào đến thị trường chứng khoán?
Khi lợi suất từ các kênh đầu tư an toàn như trái phiếu chính phủ giảm, nhà đầu tư có xu hướng dịch chuyển dòng tiền sang các tài sản rủi ro hơn để tìm kiếm tỷ suất sinh lời cao hơn.
Lợi suất trái phiếu thấp và lãi suất thường được coi là những yếu tố then chốt hỗ trợ đà tăng trưởng của giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán
Những nội dung cốt lõi:
• Động lực tăng trưởng lịch sử: Từ năm 2009 đến trước khi Fed tăng lãi suất vào năm 2022, lợi suất trái phiếu duy trì ở mức thấp kỷ lục đã đóng góp đáng kể vào đà tăng trưởng kéo dài của thị trường chứng khoán.
• Sự dịch chuyển dòng vốn: Lợi suất trái phiếu thấp thúc đẩy nhà đầu tư rời bỏ các tài sản an toàn để tìm kiếm tỷ suất sinh lời cao hơn ở cổ phiếu.
• Tác động của chu kỳ kinh tế: Trong giai đoạn kinh tế suy thoái, nhà đầu tư ưu tiên mua trái phiếu để bảo toàn vốn (flight to quality), khiến lợi suất giảm sâu. Ngược lại, trong giai đoạn kinh tế mở rộng, cổ phiếu thường có hiệu suất vượt trội hơn trái phiếu.
• Mối đe dọa từ lạm phát: Lạm phát làm xói mòn giá trị thực của các khoản thanh toán cố định từ trái phiếu. Khi lạm phát tăng, lợi suất thực giảm, khiến trái phiếu trở nên kém hấp dẫn trừ khi lãi suất danh nghĩa được điều chỉnh tăng lên.
• Rủi ro vỡ nợ và lợi suất: Nhà đầu tư luôn yêu cầu lợi suất cao hơn đối với các tổ chức có rủi ro vỡ nợ lớn. Trái phiếu Chính phủ thường được coi là không có rủi ro vỡ nợ, trong khi trái phiếu rác (junk bonds) luôn đi kèm lợi suất cao để bù đắp rủi ro.
• Vai trò của Ngân hàng Trung ương: Các ngân hàng trung ương, như Fed, duy trì lãi suất thấp để kích thích kinh tế trong thời kỳ suy thoái, nhưng sẽ thắt chặt tiền tệ và đẩy lợi suất lên cao khi lạm phát trở thành mối đe dọa.
1. Mối liên hệ cốt lõi giữa lợi suất trái phiếu và cổ phiếu
Để hiểu tại sao lợi suất trái phiếu thấp lại thúc đẩy giá cổ phiếu, trước hết cần nhìn vào bản chất của dòng tiền. Lợi suất trái phiếu và lãi suất có mối quan hệ mật thiết với nhau. Lợi suất thấp thường ngụ ý rằng lãi suất trong nền kinh tế đang ở mức thấp.
Khi lãi suất thấp, chi phí vay vốn của các công ty sẽ giảm xuống đáng kể. Việc cắt giảm được chi phí tài chính trực tiếp góp phần cải thiện lợi nhuận biên và khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Trong những trường hợp như vậy, các nhà đầu tư thường có xu hướng chuyển tiền vào thị trường chứng khoán, từ đó đẩy giá cổ phiếu lên cao hơn.
Ngoài ra, lợi suất trái phiếu thấp cũng có thể là dấu hiệu của một môi trường kinh tế thuận lợi với triển vọng tăng trưởng kinh doanh lớn hơn. Khi nhu cầu về các loại trái phiếu kho bạc tương đối không rủi ro (nhưng lợi suất thấp) không còn quá cấp thiết, nhà đầu tư sẽ ưu tiên cổ phiếu để tối đa hóa lợi nhuận.
Khi lợi suất trái phiếu duy trì ở mức thấp, thị trường chứng khoán thường ghi nhận các đợt tăng trưởng dài hạn.
2. Tại sao nhà đầu tư ưu tiên cổ phiếu khi lợi suất thấp?
Trong lý thuyết tài chính, các tài sản luôn cạnh tranh để thu hút vốn đầu tư. Trái phiếu và cổ phiếu là hai đối trọng lớn nhất. Khi lợi suất trái phiếu duy trì ở mức thấp, sức hấp dẫn của chúng bị suy giảm nghiêm trọng so với tiềm năng tăng trưởng của cổ phiếu.
Các nhà đầu tư tự nhiên sẽ tìm kiếm những kênh mang lại lợi nhuận tốt hơn, đặc biệt là khi họ cảm thấy tự tin về sức khỏe của nền kinh tế và lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết. Điều này tạo ra một vòng lặp tích cực: dòng tiền đổ vào cổ phiếu tăng lên, cầu vượt cung, dẫn đến giá cổ phiếu tăng.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng lợi suất trái phiếu thấp đôi khi cũng xuất hiện trong giai đoạn kinh tế suy thoái do hiện tượng "tháo chạy tìm nơi an toàn" (flight to quality). Lúc này, nhà đầu tư mua trái phiếu không phải vì lợi nhuận mà để bảo toàn vốn và giảm thiểu rủi ro thua lỗ trong danh mục đầu tư.
3. Vai trò của Ngân hàng Trung ương và chính sách tiền tệ
Các ngân hàng trung ương đóng vai trò quyết định trong việc duy trì mức lãi suất thấp. Trong các giai đoạn suy thoái, họ cam kết giữ lãi suất ở mức thấp để kích thích nền kinh tế. Chính sách này thường kéo dài cho đến khi nền kinh tế bắt đầu tăng trưởng tự thân mà không cần sự trợ giúp của chính sách tiền tệ, hoặc khi công suất sử dụng đạt mức tối đa khiến lạm phát trở thành mối đe dọa.
Lịch sử đã chứng minh điều này: cho đến khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bắt đầu tăng lãi suất để chống lại lạm phát cao vào năm 2022, lợi suất trái phiếu đã liên tục ở mức thấp kể từ năm 2009. Thực tế, xu hướng giảm này đã bắt đầu từ những năm 1980.
Sự can thiệp của Fed vào năm 2022 là một bước ngoặt quan trọng. Để giảm tỷ lệ lạm phát, Fed đã nâng lãi suất, từ đó kéo theo lợi suất trái phiếu tăng lên. Khi lợi suất tăng, giá trái phiếu sẽ giảm xuống và ngược lại.
Các quyết định lãi suất của Fed có tác động trực tiếp đến lợi suất trái phiếu toàn cầu.
4. Lạm phát và "Lợi suất thực" – Kẻ thù của trái phiếu
Lợi suất trái phiếu biến động dựa trên kỳ vọng về lạm phát, tăng trưởng kinh tế và xác suất vỡ nợ. Một yếu tố cực kỳ quan trọng mà nhà đầu tư cần quan tâm là lợi suất thực (real yield).
Lợi suất thực = Lợi suất danh nghĩa (lãi suất coupon) - Tỷ lệ lạm phát.
Ví dụ: Nếu lợi suất danh nghĩa là 7% và tỷ lệ lạm phát là 3%, thì lợi suất thực là 4%. Khi lạm phát giảm, lợi suất thực sẽ tăng lên, làm cho trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn và có thể rút dòng tiền ra khỏi thị trường chứng khoán.
Ngược lại, lạm phát cao làm xói mòn giá trị của các khoản thanh toán cố định từ trái phiếu. Trong môi trường lạm phát tăng, sức mua của thu nhập mà trái phiếu mang lại bị giảm sút, khiến nhà đầu tư càng có thêm lý do để rời bỏ trái phiếu và tìm đến cổ phiếu như một công cụ phòng vệ lạm phát.
5. Rủi ro vỡ nợ và tác động đến lợi suất
Xác suất vỡ nợ cũng có ảnh hưởng lớn đến lợi suất trái phiếu. Khi một chính phủ hoặc tập đoàn không thể thanh toán các khoản nợ, họ sẽ rơi vào tình trạng vỡ nợ. Nhà đầu tư luôn yêu cầu lợi suất cao hơn từ các tổ chức có khả năng vỡ nợ cao để bù đắp rủi ro.
Trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, kỳ vọng vỡ nợ của nhiều công ty đã tăng mạnh, dẫn đến việc trái phiếu doanh nghiệp tạm thời cung cấp lợi suất cực cao.
Phân loại rủi ro giúp nhà đầu tư lựa chọn tài sản phù hợp với khẩu vị cá nhân.
6. Tương quan nghịch giữa trái phiếu và cổ phiếu: Có còn đúng?
Trong phần lớn 20 năm đầu của thế kỷ 21, giá trái phiếu và cổ phiếu thường di chuyển ngược chiều nhau. Trái phiếu đóng vai trò là một công cụ phòng vệ (hedge) hiệu quả: khi giá cổ phiếu giảm, giá trái phiếu thường tăng, giúp bảo vệ danh mục đầu tư.
Tuy nhiên, mối quan hệ này đã thay đổi đáng kể khi Fed bắt đầu thắt chặt chính sách tiền tệ vào năm 2022. Khi lãi suất tăng để chống lạm phát, cả giá trái phiếu và giá cổ phiếu đều giảm cùng lúc, loại bỏ đi chức năng phòng vệ truyền thống của trái phiếu.
Điều này cho thấy trong các thời kỳ kinh tế mở rộng, cổ phiếu thường vượt trội hơn trái phiếu. Sự lạc quan về kinh tế thúc đẩy nhà đầu tư chuyển vốn vào thị trường chứng khoán vì nó mang lại lợi ích tài chính lớn hơn từ sự tăng trưởng chung.
7. Chiến lược đa dạng hóa danh mục đầu tư
Câu hỏi đặt ra là: Liệu chúng ta có nên đầu tư vào cả cổ phiếu và trái phiếu khi lợi suất thấp?
Câu trả lời là Có. Việc phân bổ bao nhiêu tiền vào mỗi loại tài sản phụ thuộc vào độ tuổi, nhu cầu tài chính và mục tiêu đầu tư của từng cá nhân. Đa dạng hóa danh mục đầu tư với các loại hình tài sản khác nhau vẫn là cách quan trọng nhất để giảm thiểu rủi ro thua lỗ tổng thể.
Khi lợi suất trái phiếu thấp, cổ phiếu có thể là một khoản đầu tư tốt hơn nhờ kỳ vọng lợi nhuận cao. Tuy nhiên, trái phiếu vẫn giữ vai trò ổn định dòng tiền và giảm biến động cho danh mục trong dài hạn.
8. Kết luận: Lợi suất thấp là "nhiên liệu" cho thị trường chứng khoán
Tóm lại, lợi suất trái phiếu thấp có ý nghĩa rất tích cực đối với thị trường chứng khoán thông qua ba kênh chính:
Tuy nhiên, nhà đầu tư cần theo sát các động thái của Ngân hàng Trung ương và biến động của lạm phát. Sự kết thúc của kỷ nguyên lợi suất thấp kỷ lục vào năm 2022 đã mở ra một chương mới cho thị trường tài chính, nơi mà sự cẩn trọng và chiến lược đa dạng hóa cần được ưu tiên hơn bao giờ hết.
