Lợi thế của chuỗi bán lẻ chưa dễ thay thế

Thương mại điện tử đang mở rộng nhanh hơn thị trường bán lẻ, nhưng doanh thu của Thế Giới Di Động, FPT Retail và WinCommerce vẫn tăng trưởng cao. Theo TCBS, mức độ cạnh tranh giữa hai kênh không đồng đều do đặc thù từng ngành hàng và lợi thế của các chuỗi bán lẻ vẫn còn.

SÀN MỞ RỘNG, CHUỖI BÁN LẺ VẪN TĂNG TRƯỞNG

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng hai chữ số trong 6 tháng đầu năm 2026, đóng vai trò là một trong những trụ cột chính của kinh tế số. Theo số liệu từ nền tảng Metric, doanh số trên 4 sàn thương mại điện tử Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt 291.600 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm, tăng 44,1% so với cùng kỳ. Ảnh minh hoạ.

Điểm tựa tăng trưởng của thị trường ghi nhận sự trỗi dậy mạnh mẽ từ nhóm hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) với tổng doanh số 1,8 tỷ USD (tăng 20%), dẫn đầu bởi các sản phẩm chăm sóc nhà cửa và sữa.

Cơ cấu thị phần ghi nhận sự áp đảo tuyệt đối từ hai cái tên dẫn đầu khi nắm giữ gần 98% tổng giá trị giao dịch toàn thị trường. Shopee duy trì vị thế số một với 144.300 tỷ đồng (khoảng 5,5 tỷ USD), chiếm hơn 55% thị phần và tăng 15% so với cùng kỳ. Trong khi đó, TikTok Shop bứt phá mạnh mẽ với mức tăng 27%, đạt 115.000 tỷ đồng (khoảng 4,4 tỷ USD), qua đó nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với vị trí dẫn đầu.

Trong cùng thời gian, doanh thu bán lẻ hàng hóa cả nước tăng 12,5%. So sáng khoảng cách này cho thấy hoạt động mua sắm trên sàn tiếp tục mở rộng nhanh hơn mặt bằng chung của thị trường.

Dù vậy, các chuỗi bán lẻ đã niêm yết cũng duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Doanh thu nửa đầu năm của FPT Retail (mã chứng khoán: FRT) tăng 33%, Thế Giới Di Động (mã chứng khoán: MWG) tăng 29% và WinCommerce (công ty con của Masan Group, mã chứng khoán: MSN) tăng 28%. Cả 3 đều tăng nhanh hơn gấp đôi thị trường bán lẻ hàng hóa.

Báo cáo “Thương mại điện tử mở rộng nhanh: Chuỗi bán lẻ niêm yết có bị ảnh hưởng?” của TCBS đánh giá việc sàn và các chuỗi cùng tăng trưởng cao cho thấy quá trình dịch chuyển sang kênh bán lẻ hiện đại đang diễn ra.

Đặt trong giai đoạn dài hơn, tỷ trọng của các sàn tiếp tục đi lên. Theo ước tính của TCBS, doanh số sàn tương đương 3,6% doanh thu bán lẻ hàng hóa cả nước năm 2022, tăng lên 8,1% năm 2025 và 9,9% trong 6 tháng đầu năm 2026.

Trong khi đó, tỷ trọng doanh thu của Thế Giới Di Động có diễn biến khác. Sau khi giảm từ 3,2% năm 2022 xuống 2,6% năm 2023, chỉ tiêu này phục hồi dần và trở lại mức 3,2% trong nửa đầu năm nay.

TCBS lưu ý một phần tăng trưởng của Thế Giới Di Động đến từ quá trình phục hồi sau giai đoạn thị trường điện thoại, điện máy suy yếu. Do đó, mức tăng doanh thu gần 30% cần được đặt cạnh nền so sánh, thay vì chỉ nhìn như sự mở rộng thị phần mới.

FPT Retail có diễn biến ổn định hơn nhờ đóng góp của Long Châu. Theo tính toán trong báo cáo, tỷ trọng doanh thu của doanh nghiệp trong bán lẻ hàng hóa cả nước tăng từ khoảng 0,7% năm 2022 lên 1% trong nửa đầu năm 2026. Dược phẩm là ngành hàng được TCBS đánh giá ít chịu cạnh tranh trực tiếp từ sàn.

Tuy nhiên, TCBS lưu ý doanh số sàn được đo theo giá bán hàng hóa, có thể bao gồm đơn hủy, trả lại và trùng một phần với doanh thu của chuỗi bán qua sàn. Doanh thu doanh nghiệp cũng có thể bao gồm dịch vụ hoặc hoạt động ngoài Việt Nam. Bởi vậy, số liệu chưa đủ để xác định cứ mỗi đồng doanh số tăng thêm trên sàn sẽ tương ứng với một đồng doanh thu mất đi của các chuỗi.

KHẢ NĂNG PHÒNG THỦ CỦA CÁC CHUỖI

Sự khác biệt về danh mục hàng hóa là yếu tố quan trọng khi đánh giá tác động của thương mại điện tử đối với từng nhà bán lẻ. Theo TCBS, làm đẹp, thời trang nữ và nhà cửa, đời sống là những ngành hàng lợi thế của thương mại điện tử khi chiếm khoảng 44% doanh số trên sàn trong 6 tháng đầu năm.

Đây là những nhóm hàng gần như chưa có chuỗi bán lẻ niêm yết quy mô lớn trong phạm vi báo cáo khảo sát, do vậy, các nhóm này ít cạnh tranh trực tiếp với hoạt động chủ lực của Thế Giới Di Động, FPT Retail hay WinCommerce.

Phần cạnh tranh rõ hơn tập trung ở điện thoại, điện máy và bách hóa, thực phẩm. Ở điện thoại, điện máy, doanh số trên sàn đạt khoảng 1.600 tỷ đồng mỗi tháng, tăng 52% so với cùng kỳ. Trong khi đó, doanh thu bình quân tháng của khối điện thoại, điện máy thuộc Thế Giới Di Động vào khoảng 11.000 tỷ đồng, còn FPT Shop khoảng 1.560 tỷ đồng.

Mảng bách hóa, thực phẩm, tốc độ tăng doanh số trên sàn cao hơn đáng kể. Trong 6 tháng đầu năm, nhóm hàng này đạt khoảng 19.550 tỷ đồng, tăng 151%, tương đương gần 3.260 tỷ đồng mỗi tháng. Theo phép đối chiếu trong báo cáo, quy mô bình quân tháng đã bằng khoảng 2/3 doanh thu Bách Hóa Xanh. TCBS đánh giá đây là ngành hàng có mức độ cạnh tranh gia tăng nhanh nhất với các chuỗi niêm yết.

Tuy nhiên, sự lấn lướt của thương mại điện tử không diễn ra đồng đều trên toàn bộ giỏ hàng bách hóa mà tập trung hoàn toàn vào nhóm hàng tiêu dùng đóng gói như sữa, đồ uống, bánh kẹo và hóa mỹ phẩm, dễ đóng gói vận chuyển, có thể mua theo thùng và rất thuận tiện để người tiêu dùng so sánh giá giữa các nhà bán hàng.

Trái lại, lợi thế cốt lõi giúp Bách Hóa Xanh hay WinCommerce giữ chân khách hàng vẫn nằm ở mảng thực phẩm tươi sống, mật độ cửa hàng phủ rộng sát khu dân cư và khả năng đáp ứng nhu cầu ăn uống phát sinh hằng ngày của các gia đình.

Ở một góc nhìn khác, mảng dược phẩm lại thể hiện vai trò như một "vùng an toàn" hoàn hảo trước làn sóng thương mại điện tử. Các chuỗi nhà thuốc hiện đại như Long Châu duy trì đà tăng trưởng ổn định nhờ đặc thù sản phẩm thuốc kê đơn gắn liền với yêu cầu tư vấn chuyên môn trực tiếp của dược sĩ, tính tuân thủ pháp lý nghiêm ngặt và sự mở rộng của các dịch vụ y tế đi kèm như hệ thống trung tâm tiêm chủng. Đây là những rào cản vận hành mà các gian hàng trực tuyến thông thường rất khó có thể thay thế trong ngắn hạn.

Tựu trung lại, sự bùng nổ của thương mại điện tử không đồng nghĩa với sự suy thoái của các tập đoàn bán lẻ niêm yết, bởi bức tranh thị trường đã phân hóa ranh giới cạnh tranh rất rõ ràng. Chuỗi dược phẩm và mảng thực phẩm tươi sống tiếp tục sở hữu lá chắn bảo vệ vững chắc nhờ đặc thù tư vấn và tính tiện lợi địa lý. Chuỗi điện máy giữ vững vị thế nhờ giải pháp tài chính trả góp và dịch vụ bảo hành hậu mãi.

Theo phân tích của TCBS, thương mại điện tử tiếp tục tăng tỷ trọng trong bán lẻ, từ khoảng 8% năm 2023 lên 11% năm 2025 theo Bộ Công Thương, nhưng đến nay chưa ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả kinh doanh của các chuỗi niêm yết".

Trong thời gian tới, để đánh giá chính xác sức chống chịu thực sự của các chuỗi bán lẻ khi thị trường qua đi giai đoạn phục hồi ban đầu, nhà đầu tư cần tiếp tục quan sát kỹ hai chỉ số tài chính trọng yếu gồm tốc độ tăng trưởng doanh thu trên cùng một cửa hàng hiện hữu để xác định quy mô tăng trưởng thực chất, và diễn biến biên lợi nhuận gộp để kiểm tra xem doanh nghiệp có khả năng duy trì sức mua mà không phải gia tăng chiết khấu, làm giảm lợi nhuận.