Lột xác cho loài nổi trên mặt biển, hướng ra thị trường quốc tế thành 'vàng trắng' của ngư dân

Đánh thức giá trị độc đáo của sứa biển Hà Tĩnh

Thời điểm này, mùa sứa biển đang vào vụ, vì vậy khoang thuyền nào của ngư dân Hà Tĩnh cũng đầy ắp những mẻ sứa tươi rói. Ngay lập tức, sản vật này được đưa đến cơ sở sứa ép Mai Dung (xã Đồng Tiến, tỉnh Hà Tĩnh) để trải qua hành trình "lột xác" đầy công phu nhằm bán ra thị trường.

Cơ sở thu mua sứa biển hoạt động hết công suất trong thời gian gần đây.

Ông Nguyễn Đình Dung, chủ cơ sở cho biết, trước đây sứa chỉ được xuất bán làm nguyên liệu thô, giá trị kinh tế không cao nên ngư dân chẳng mấy mặn mà. "Ngày xưa, sứa nhiều lắm, bắt về ăn không hết. Trong khi đó, mùa sứa chỉ diễn ra từ tháng Giêng đến hết tháng 3 âm lịch. Vì vậy, tôi mới nghĩ tại sao không tìm cách bảo quản, chế biến sản vật này để có thể tiêu thụ trong thời gian lễ Tết", ông Dung kể.

Nghĩ là làm, năm năm 2008, ông lặn lội ra các tỉnh phía Bắc học nghề chế biến, sản xuất các sản phẩm từ sứa. Vài tháng sau, ông Dung về mở xưởng chế biến, mở ra hướng đi mới.

Năm 2013, ông Dung cùng một số bạn bè, người thân đã quyết định thành lập Tổ hợp tác sứa ép Mai Dung, đầu tư hệ thống nhà xưởng, máy móc và khu bảo quản trị giá hàng tỷ đồng. Từ đó, nghề chế biến sứa không còn mang tính thời vụ mà duy trì quanh năm, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho lao động địa phương.

Tất nhiên, ban đầu, do thiếu kinh nghiệm bảo quản, nhiều mẻ sứa bị hỏng, thiệt hại lớn. Nhưng bằng sự kiên trì học hỏi, ông nhanh chóng nắm vững kỹ thuật, tạo niềm tin cho bà con ngư dân khi thu mua nguyên liệu ổn định.

Sứa sau hành trình "lột xác" có độ giòn, sạch nhớt, thơm tự nhiên.

Người đàn ông này cho biết, quy trình làm sứa chẳng khác nào một cuộc khổ luyện. Để có được miếng sứa trong veo, giòn sần sật, công đoạn đầu tiên là đưa sứa vào máy quay ly tâm, đánh liên tục suốt 8 tiếng đồng hồ nhằm mục đích bỏ hết sạch nhớt và tạp chất.

Sau đó, sứa được ngâm trong muối tinh để săn lại, rồi tiếp tục trải qua quy trình ngâm nước sôi để nguội khép kín. Cuối cùng, những miếng sứa đạt chuẩn được đóng hũ nhựa hoặc hút chân không, quyện cùng nước dùng gia vị đặc trưng từ ớt, tỏi cay nồng.

Ông Dung cho biết, công đoạn khó nhất không nằm ở máy móc mà ở sự nhạy bén của người thợ. "Sứa ngâm từ 8 - 10 ngày mới gọi là chín. Chỉ cần quá tay một chút là sứa cứng quắt, mà thiếu một ngày thì bị bở, coi như hỏng cả mẻ. Ngay cả lượng muối tinh cũng phải được cân đo chuẩn xác để giữ được độ thanh, giòn mà không còn mùi tanh của biển", ông nói.

Các sản phẩm từ sứa vô cùng phong phú và đa dạng.

Từ đó, sản phẩm sứa ép có độ giòn, sạch nhớt, thơm tự nhiên được ra đời. Quan trọng nhất, sản vật này vô cùng tiện lợi sử dụng khi có thể ăn liền, làm nộm, dùng kèm bún, phở hoặc chế biến đa dạng tùy theo khẩu vị. Bao bì, nhãn mác hiện nay đã được cải tiến hiện đại hơn, có mã QR truy xuất nguồn gốc và hướng dẫn sử dụng rõ ràng, phù hợp với xu hướng tiêu dùng mới.

Đưa sứa biển thành đặc sản Ocop vươn xa thị trường

Đến năm 2020, để nâng tầm giá trị, xưởng chế biến sứa ép của ông Dung tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Cơ sở của ông Dung đã tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương.

Nếu năm 2020, sản lượng mới đạt khoảng 50–70 tấn thành phẩm/năm, thì đến nay tổ hợp tác đã mở rộng quy mô, đạt 100–120 tấn thành phẩm mỗi năm, tiêu thụ trên phạm vi toàn quốc.

Thu nhập bình quân của lao động từ 8–10 triệu đồng/tháng, mùa cao điểm có thể cao hơn. Tổ hợp tác hiện tạo việc làm ổn định cho 20 lao động, thời điểm thu hoạch sứa tăng lên 35–40 người, đồng thời thu mua nguyên liệu cho 30–40 thuyền đánh bắt trong vùng.

Người nông dân này được chính quyền trao tặng nhiều giấy khen, bằng khen trong phong trào nông dân sản xuất kinh doanh giỏi.

Không chỉ dừng lại ở thị trường nội địa, ông Nguyễn Đình Dung đã tích cực chuẩn hóa quy trình, nâng cấp nhà xưởng, đầu tư thêm hệ thống lạnh, hệ thống xử lý nguyên liệu nhằm đạt các yêu cầu kỹ thuật của những thị trường có tiêu chuẩn cao.

"Nếu như trước đây sứa ép của chúng tôi chủ yếu bán ở các chợ, thì giờ đây đã có mặt tại siêu thị. Những năm gần nay, sứa của cơ sở cũng đã xuất ngoại ra các thị trường quốc tế", ông Dung phấn khởi nói.

Theo lãnh đạo xã Đồng Tiến, dịp này các thuyền ra khơi bắt được trung bình 5-10 tấn sứa, doanh thu 4-10 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí nhân công, nhiên liệu, mỗi thuyền lãi khoảng 55-60%.

Đặc biệt, các cơ sở chế biến sứa trên địa bàn không chỉ góp phần nâng giá trị nguồn lợi tự nhiên mà còn tạo sinh kế ổn định, thúc đẩy kinh tế cộng đồng vùng biển. Việc giữ vững thương hiệu OCOP và tiếp tục hướng ra thị trường quốc tế cho thấy sự linh hoạt, nỗ lực đổi mới của người dân vùng biển Hà Tĩnh trên hành trình xây dựng sản phẩm đặc trưng quê hương.