Lúa nước bên dòng Đarasas

Cánh đồng lúa dọc suối Đarasas đang vào thời kỳ thu hoạch

Dân cư Sơn Điền không đông, chỉ có 5 thôn, 740 hộ, với trên 3.000 nhân khẩu và hầu hết là người dân tộc K’Ho. Họ định cư thành 2 khu vực: 2 thôn ở trên đồi cao và 3 thôn ở vùng thung lũng dọc bờ suối. Đưa chúng tôi đi tham quan đồng lúa chín vàng bắt đầu thu hoạch, anh K’Nhẫn - khuyến nông viên xã Sơn Điền cho biết, ngoài diện tích hơn 600 ha cà phê trong toàn xã, hiện bà con Sơn Điền còn có hơn 171 ha ruộng để gieo cấy lúa dọc con suối Đarasas. Không chỉ 3 thôn ở vùng thung lũng là Bờ Nơm, Đăng Cao, Con Sỏ mà một số bà con ở 2 thôn vùng đồi Jang Pàr, Ka Liêng cũng có ruộng lúa tại đây.

Ông K’Xuân, Chủ tịch UBND xã Sơn Điền cho biết, xuất phát từ việc người dân Sơn Điền năm nào cũng thiếu ăn vào mùa giáp hạt, Huyện ủy, UBND huyện quan tâm đến việc tổ chức khai hoang và hướng dẫn bà con Sơn Điền mở rộng cánh đồng tại suối Đarasas để phát triển nghề trồng lúa. Để khuyến khích khai hoang hết diện tích đất ở dưới thung lũng, vào những năm 2003 - 2004, huyện Di Linh tập trung mọi nguồn lực để phát triển hạ tầng ở Sơn Điền, đặc biệt là cân đối ngân sách địa phương để hỗ trợ thêm gạo, phân bón giúp bà con. Tuy nhiên, những người K’Ho ở Sơn Điền chưa từng trồng lúa nước, họ chỉ quen với nghề trồng lúa rẫy với thời gian bỏ ra rất nhiều, nhưng thu hoạch chẳng được bao nhiêu. Buổi ban đầu, việc quan trọng và khó khăn nhất là làm sao vận động, thuyết phục được bà con chịu làm lúa nước, rồi kế đến là việc hướng dẫn cách làm. Do đó, thời gian đầu, các cán bộ khuyến nông rất vất vả, việc gì cũng đến tay hoặc phải chỉ dẫn nhiều lần.

Già K’Điếu (thôn Con Sỏ) kể: “Xưa kia, tập quán canh tác của bà con là du canh trên đất đồi. Khi Nhà nước có chủ trương khai hoang đất dọc suối Đarasas để trồng lúa nước, chúng tôi bỡ ngỡ lắm, không biết bắt đầu từ đâu, không biết làm như thế nào. Thế nhưng già là người tiên phong để làm, được cán bộ “cầm tay, chỉ việc”, hướng dẫn cách thức làm lúa nước. Họ cùng ăn, cùng ở, cùng làm với mình và thường xuyên có mặt trên cánh đồng để hướng dẫn bà con kỹ thuật canh tác, bón phân, cho cây lúa cũng như xử lý các loại sâu bệnh phát sinh. Khi những bao lúa đầu tiên về nhà, bà con thấy hiệu quả, mới bắt chước làm theo. Ngày ấy, làm gì có máy móc hiện đại như bây giờ, để có cánh đồng rộng lớn như ngày hôm nay, bà con phải ngày đêm thay nhau dùng cuốc để khai phá. Thuở ấy, phải mất cả hàng tháng trời mới có thể tạo ra những ô ruộng để trồng lúa. Sau thời gian có hoa lợi, mọi người lại tiếp tục cùng nhau khai phá thêm và chia nhau những mảnh ruộng ấy”.

Chị Ka Hiền (thôn Ka Liêng) chia sẻ, từ nhỏ chị đã theo cha mẹ, ông bà lên rẫy, lên nương trồng lúa, lúa ở đây mọc hoang dại và phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên nên năng suất chẳng bao nhiêu. Từ khi bà con chuyển qua trồng lúa nước, kỹ thuật cũng phức tạp, bởi quy trình chặt chẽ, gieo trồng đồng loạt…, nhưng đổi lại, thu hoạch được rất nhiều, gạo lại rất thơm ngon. Bố mẹ già nên truyền lại cho con cháu tiếp tục sản xuất, chị được cho 2 sào lúa, mỗi vụ thu hoạch được khoảng 20 bao lúa tươi, phơi khô thì được khoảng gần 1 tấn. Nhờ lúa nước, gia đình không phải lo thiếu gạo ăn. Chị Hiền cũng khoe hạt lúa thu hoạch trên cánh đồng Đarasas là lúa sạch bởi nông dân sử dụng rất ít thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học. Người dân hiện nay rất chuộng loại gạo này nên bà con cũng có thêm thu nhập từ bán gạo.

Người bản địa ở Sơn Điền bây giờ đã thực sự biết làm lúa nước, họ đã thành thạo việc cày bừa, gieo cấy, bón phân, chăm sóc, do đó năng suất đạt cao 45 - 50 tạ/ha… Ngoài trồng giống lúa truyền thống là OM4900 và OM3536, từ vụ Đông Xuân năm 2020 - 2021, Trung tâm Nông nghiệp huyện đưa về giống lúa ST 25 chất lượng cao, người dân đã trồng thành công, mở ra cơ hội cho việc sản xuất lúa theo hướng hàng hóa của bà con. Ông K’Xuân phấn khởi cho hay: “Người dân Sơn Điền hôm nay đã đổi thay so với trước đây nhiều lắm. Với việc sản xuất được 2 vụ lúa trong năm, bà con không lo về lương thực nữa, có ruộng lúa là có cái ăn, yên tâm tập trung đầu tư phát triển các loại cây trồng khác để phát triển kinh tế. Nhờ vậy mà thu nhập bình quân năm sau đều cao hơn năm trước, đến nay, bình quân thu nhập đầu người đạt 42 triệu đồng/người/năm”.