Luật Bản quyền năm 2026 của Ảrập Xêút Ngoại lệ bản quyền cho phát triển AI

Cơ chế ngoại lệ cho phát triển AI

Ngoại lệ này cho phép sao chép tác phẩm mà không cần xin phép chủ sở hữu quyền, cũng như không phải trả thù lao nếu việc sao chép nhằm phát triển sản phẩm và thuật toán AI, đồng thời áp dụng nhiều điều kiện chặt chẽ. Quy định được đánh giá là tiến bộ theo chuẩn quốc tế, nhưng cũng đặt ra rất nhiều câu hỏi quan trọng bên cạnh những kỳ vọng về lợi ích đối với ngành công nghệ.

Nguồn: hmco.com.sa

Theo ghi nhận của hãng luật quốc tế Reed Smith, cải cách mới phản ánh tham vọng của Vương quốc để trở thành điểm đến hấp dẫn cho hoạt động đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên AI, đồng thời tạo sự hài hòa với chuẩn mực quốc tế về quyền tác giả, bản quyền và sử dụng dữ liệu trong công nghệ mới.

Trong khi nhiều quốc gia đang tranh luận về cách pháp luật nên điều chỉnh AI và dữ liệu có bản quyền, Ảrập Xêút tích cực đưa ra một khuôn khổ pháp lý sớm nhằm tạo điều kiện cho phát triển AI, đồng thời không bỏ qua việc bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu quyền tác giả.

Ngoại lệ bản quyền cho AI được quy định tại Điều 26 của Luật Bản quyền 2026, mở rộng các phép sử dụng tác phẩm mà không cần sự đồng ý của chủ sở hữu quyền và không phải bồi thường tài chính, nhằm mục đích phát triển sản phẩm kỹ thuật và thuật toán AI.

Theo Mondaq, nền tảng chuyên cung cấp nội dung tổng hợp từ các công ty luật trên toàn thế giới, để được thừa nhận quyền sử dụng ngoại lệ, người sử dụng phải đáp ứng 5 điều kiện cụ thể: tác phẩm phải được công bố hợp pháp; bản sao phải được sở hữu hợp pháp; việc sao chép chỉ giới hạn vào phạm vi cần thiết phục vụ mục đích AI; không làm xung đột với việc khai thác bình thường của tác phẩm; và không gây thiệt hại quá mức đến lợi ích chính đáng của chủ thể quyền. Các điều kiện này thể hiện một tiêu chí “tương xứng và cân bằng”, nhằm ngăn chặn việc sử dụng rộng rãi vượt ra ngoài mục đích phát triển AI.

Việc quy định ngoại lệ này cho phép các hoạt động như khai thác văn bản và dữ liệu, thu thập dữ liệu tự động từ các nguồn đa dạng, huấn luyện mô hình học máy và các tác vụ phân tích dữ liệu phức tạp khác trở nên khả thi một cách hợp pháp. Trước đây, nhiều doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu đã phải đối mặt với rủi ro pháp lý khi sử dụng nội dung có bản quyền cho mục đích huấn luyện AI, vì hành vi này có thể bị coi là xâm phạm nếu không xin phép chủ sở hữu quyền. Với Điều 26, Ảrập Xêút xác định rõ ràng rằng các hành vi này có thể được thực hiện trong khuôn khổ phục vụ phát triển AI nếu đáp ứng các điều kiện nêu trên.

Điều quan trọng là quy định này không cấp quyền vượt ngoài phạm vi cần thiết, tức là việc sao chép không được phép sử dụng sản phẩm, phân phối hoặc thương mại hóa vượt quá phạm vi mục đích nghiên cứu AI. Đây là điểm then chốt, phản ánh sự cân nhắc kỹ lưỡng nhằm bảo vệ quyền lợi của chủ thể quyền tác giả đồng thời tạo không gian pháp lý cho đổi mới công nghệ thay vì trao “quyền miễn trừ vô hạn”.

Một khía cạnh khác quan trọng là luật hiện tại chưa xác định rõ ràng quyền sở hữu đối với sản phẩm do AI tạo ra hoặc thuật toán được huấn luyện trên dữ liệu có bản quyền. Điều này tương tự với tranh luận pháp lý tại nhiều khu vực pháp lý khác, trong đó nhiều tòa án vẫn đang xem xét liệu đầu ra của AI có thể được coi là tác phẩm phái sinh hay không.

Trong bối cảnh đó, Ảrập Xêút có thể sẽ cần ban hành thêm các hướng dẫn chi tiết trong các quy định thi hành mà Cơ quan Sở hữu trí tuệ Ảrập Xêút (SAIP) sẽ ban hành trước khi luật chính thức có hiệu lực vào tháng 8/2026. Các hướng dẫn này được kỳ vọng sẽ giải quyết các câu hỏi còn bỏ ngỏ như: phạm vi thỏa đáng của việc sao chép, cách xác định lợi ích chính đáng của chủ thể quyền, và cách sử dụng đầu ra AI trong thương mại mà không vi phạm bản quyền.

Xu hướng quốc tế

Trên thế giới, các nền pháp luật khác cũng đang bắt đầu phải đối mặt với các câu hỏi liên quan đến AI và bản quyền. Trong Liên minh châu Âu, Chỉ thị Bản quyền trong thị trường kỹ thuật số cho phép khai thác văn bản và dữ liệu cho mục đích nghiên cứu, nhưng chủ thể quyền có thể từ chối thông qua biện pháp kỹ thuật nếu họ muốn giữ kiểm soát, điều mà luật Ảrập Xêút không quy định theo cách tương tự. Ở Mỹ, tranh luận pháp lý vẫn tiếp diễn, với nhiều vụ kiện lớn liên quan đến việc sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện mô hình AI, khiến các nhà lập pháp và tòa án phải xem xét lại các nguyên tắc hiện hành về quyền tác giả.

Trong khi đó, một số nước như Australia từng xem xét việc bổ sung ngoại lệ khai thác văn bản và dữ liệu để thúc đẩy năng suất và AI, nhưng bị giới sáng tạo phản đối mạnh mẽ, dẫn đến quyết định loại trừ ngoại lệ này ra khỏi hệ thống pháp luật quốc gia.

So với các xu hướng đó, ngoại lệ AI trong Luật Bản quyền năm 2026 của Ảrập Xêút phản ánh một cách tiếp cận tương đối cởi mở nhưng vẫn đặt ra giới hạn rõ ràng để cân bằng giữa quyền tác giả và đổi mới công nghệ. Điều này cũng phù hợp với định hướng của Tầm nhìn 2030, biến Ảrập Xêút thành trung tâm đổi mới sáng tạo AI trong khu vực, thông qua việc ban hành khung pháp lý sớm hơn nhiều quốc gia khác, đồng thời phối hợp với các chiến lược khác như đầu tư hạ tầng dữ liệu, phát triển chính sách dữ liệu và tham gia các sáng kiến quốc tế về AI.