Luật Bưu chính: Chuyển cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm là bước đột phá

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự phiên họp thảo luận ở tổ cùng Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Thảo luận tại tổ về Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao những nội dung đổi mới của dự thảo, nhất là việc chuyển đổi phương thức quản lý nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh số hóa, định danh bưu gửi và quản lý dựa trên dữ liệu.

Đồng thời, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục làm rõ các vấn đề về ranh giới pháp lý giữa bưu chính, vận tải và logistics; cơ chế hậu kiểm; bảo vệ dữ liệu cá nhân; tính bền vững của dịch vụ bưu chính công ích và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ.

Phân tích bối cảnh sửa đổi Luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, thị trường bưu chính Việt Nam đã có những thay đổi căn bản về quy mô và tính chất hoạt động.

Năm 2025, sản lượng bưu chính đạt khoảng 4 tỷ bưu gửi, tăng 12 lần so với năm 2010; doanh thu đạt khoảng 87.000 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần; số lượng doanh nghiệp tăng từ khoảng 40 lên 760 doanh nghiệp. Đặc biệt, hơn 90% sản lượng bưu gửi, kiện hàng hóa gắn với hoạt động thương mại điện tử.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, những con số này cho thấy quy mô và tính chất của thị trường bưu chính đã thay đổi rất lớn. Bưu chính không còn chỉ là dịch vụ chuyển phát thư tín truyền thống mà đang trở thành một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số, gắn trực tiếp với sự phát triển của thương mại điện tử và dòng chảy hàng hóa.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Bưu chính là cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo động lực phát triển thị trường, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động bưu chính.

Đánh giá dự thảo Luật có nhiều nội dung đổi mới mang tính đột phá, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đột phá lớn nhất là chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký, từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên nền tảng quản lý điện tử.

Theo dự thảo, số lượng thủ tục hành chính dự kiến giảm từ 14 thủ tục xuống còn một thủ tục đăng ký điện tử. Cơ quan quản lý nhà nước chủ yếu kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ, không thẩm định sâu nội dung như trước; doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh và chịu sự kiểm tra, giám sát sau đăng ký.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là thay đổi mang tính cách mạng trong phương thức quản lý nhà nước, phù hợp với tinh thần cải cách thủ tục hành chính, giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và thúc đẩy kinh tế số.

Tuy nhiên, cùng với những tác động tích cực, phương thức quản lý mới cũng đặt ra các rủi ro cần được nhận diện và xử lý ngay trong quá trình hoàn thiện Luật.

“Hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực, minh bạch và năng lực giám sát đủ mạnh”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện, các tiêu chí đánh giá mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm có thể trở thành hình thức hoặc ngược lại, tạo thêm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu của doanh nghiệp, nhất là thông tin về mã định danh, hành trình bưu gửi và các sự cố phát sinh trong quá trình cung ứng dịch vụ.

Đồng thời, cần quy định những yêu cầu số hóa bắt buộc đối với doanh nghiệp quy mô lớn, có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật phù hợp đối với doanh nghiệp nhỏ, bảo đảm vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa không tạo thêm những rào cản mới đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.