Luật Chứng khoán sửa đổi: Mở đường cho mô hình kinh doanh mới
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán vừa được Quốc hội thông qua với nhiều nội dung quan trọng như bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới; cắt giảm một số điều kiện, thủ tục, gắn với yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư.
Sáng ngày 13/11, với số phiếu tán thành rất cao, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.
Thử nghiệm gắn với đảm bảo an toàn thị trường, tài sản và dữ liệu
Theo Chính phủ, việc sửa luật nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và chi phí tuân thủ; đẩy mạnh hiện đại hóa, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, giao dịch điện tử; bổ sung, hoàn thiện cơ sở pháp lý đối với một số vấn đề mới, mô hình mới và yêu cầu thực tiễn phát sinh từ sự phát triển của thị trường.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là bổ sung Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, tiếp thu các ý kiến đại biểu, Luật đã cụ thể hóa yêu cầu quản lý đặc thù của lĩnh vực chứng khoán trong khuôn khổ chung của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chú trọng an toàn thị trường, bảo vệ nhà đầu tư, quản lý tách biệt tài sản và dữ liệu khách hàng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại Quốc hội sáng ngày 13/11/2026 Ảnh: Đức Thanh
Các nguyên tắc, giới hạn cơ bản được quy định tại Luật; nội dung kỹ thuật, quy trình và biện pháp kiểm soát rủi ro giao Chính phủ quy định chi tiết trong phạm vi thẩm quyền.
Đặc biệt, khoản 3 Điều 6a được chỉnh lý theo hướng sơ kết, tổng kết để cấp có thẩm quyền xem xét việc tiếp tục thử nghiệm hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật để áp dụng chính thức, qua đó làm rõ thẩm quyền, phương thức xử lý kết quả thử nghiệm.
Chính phủ quy định chế độ, chính sách với công chức Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
Về chính sách nhân lực, Luật mới đã làm rõ sự khác biệt giữa chính sách phát triển nguồn nhân lực chung của toàn ngành Chứng khoán và chế độ, chính sách đối với công chức Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Đây là chính sách toàn ngành mang tính định hướng, không trực tiếp xác lập chế độ đãi ngộ cụ thể hoặc nghĩa vụ ngân sách đối với nhân lực tại doanh nghiệp.
Luật quy định Nhà nước có chính sách đầu tư hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin cho hoạt động của thị trường chứng khoán; khuyến khích, đãi ngộ, phát triển và thu hút nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán; tuyên truyền, phổ biến kiến thức về chứng khoán và thị trường chứng khoán.
Đồng thời, Chính phủ quy định chế độ, chính sách đối với công chức của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để đáp ứng yêu cầu của hoạt động quản lý, giám sát và phát triển thị trường chứng khoán.
Theo quy định được thông qua, cơ chế này cho phép tổ chức triển khai thử nghiệm có giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian, thời gian trong điều kiện thực tế đối với việc ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới mà pháp luật chưa có quy định hoặc khác với quy định của pháp luật hiện hành.
Tổ chức đăng ký phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt tham gia, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc triển khai phải bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn thị trường chứng khoán.
Trong quá trình và sau khi kết thúc thử nghiệm, tổ chức đăng ký có trách nhiệm tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và các quy định liên quan. Tổ chức, cá nhân tham gia tự chịu trách nhiệm về việc tham gia thử nghiệm, được bảo vệ theo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Giải quyết bài toán vốn, tạo không gian cho đổi mới sáng tạo
Trong quá trình thảo luận về dự án Luật, nhiều đại biểu Quốc hội tán thành cao việc tạo không gian thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán.
Theo đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh), trong thời kỳ cách mạng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo phát triển, cần thiết phải có cơ chế thử nghiệm cho các sản phẩm, công nghệ mới. Đại biểu cho rằng, cần quan tâm thử nghiệm các công ty khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có danh mục niêm yết riêng trên thị trường, tạo điều kiện cho các quỹ đầu tư mạo hiểm tham gia, bởi việc áp dụng các tiêu chuẩn như những công ty khác sẽ gây khó khăn cho doanh nghiệp mới thành lập.
Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (đoàn Hà Nội) nhận định, trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các mô hình kinh doanh mới đang thay đổi nhanh chóng hoạt động cung cấp dịch vụ chứng khoán, một cơ chế thử nghiệm phù hợp có thể tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, đồng thời giúp cơ quan quản lý đánh giá rủi ro trước khi cho phép triển khai rộng rãi. Theo đại biểu, cơ chế này cần được thiết kế chặt chẽ, vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa giữ vững nguyên tắc quản lý thị trường và bảo vệ người tham gia thử nghiệm cũng như nhà đầu tư nói chung.
Từ thực tiễn đồng bằng sông Cửu Long cần nguồn vốn lớn để chuyển đổi mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu, đại biểu Tô Ái Vang (đoàn Cần Thơ) nhấn mạnh, các mô hình gọi vốn dựa trên công nghệ tài chính mới rất cần cơ chế thử nghiệm để hình thành, giải quyết bài toán khát vốn cho nông dân và doanh nghiệp địa phương.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
Đơn giản hóa thủ tục, điều kiện gắn với duy trì giám sát
Về đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán, Luật cắt giảm các điều kiện riêng về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, kết quả kinh doanh và cơ sở vật chất, kỹ thuật tại Điều 57.
Theo báo cáo giải trình của Chính phủ, việc cắt giảm một số điều kiện và thành phần hồ sơ nhằm tránh kiểm tra lại các chỉ tiêu an toàn vốn đã được quản lý, giám sát theo pháp luật ngân hàng. Các yêu cầu về năng lực kỹ thuật, vận hành nghiệp vụ lưu ký tiếp tục được kiểm soát thông qua cơ chế đăng ký thành viên lưu ký và giám sát hoạt động tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC).
Khi tổ chức lưu ký không thể tiếp tục hoạt động, các quy định về quản lý tách biệt chứng khoán, đối chiếu dữ liệu, tất toán và chuyển giao tài khoản khách hàng tiếp tục được áp dụng.
Chính phủ cũng chú trọng cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa cơ quan quản lý ngân hàng và chứng khoán theo đúng thẩm quyền, bảo đảm yêu cầu bảo mật; gắn đơn giản hóa thủ tục với duy trì giám sát trong quá trình hoạt động và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Theo Luật mới, ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán khi có Giấy phép thành lập và hoạt động tại Việt Nam.
Về mô hình Sở giao dịch chứng khoán, Chính phủ thống nhất tiếp tục giữ phương án giao Thủ tướng Chính phủ quyết định nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn triển khai theo từng thời kỳ. Khoản 2 Điều 43 được tiếp thu, chỉnh lý, thể hiện cụ thể việc cơ cấu lại vốn nhà nước “tại các Sở giao dịch chứng khoán”.
Luật quy định Thủ tướng quyết định thành lập, mô hình hoạt động, hình thức sở hữu, chức năng, quyền và nghĩa vụ của các Sở giao dịch chứng khoán theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Tài chính; quyết định cơ cấu lại vốn nhà nước tại các Sở giao dịch chứng khoán theo đề nghị của Bộ Tài chính.
Đối với người quản lý, người đại diện theo pháp luật và người hành nghề, dự thảo đã tiếp thu, phân định rõ tiêu chuẩn, điều kiện, yêu cầu chuyên môn theo chức năng, trách nhiệm của từng chức danh.
Trường hợp Tổng giám đốc (Giám đốc) không đồng thời là người đại diện theo pháp luật, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ phải có tối thiểu một người đại diện đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn tương ứng, không đặt ra yêu cầu mọi người đại diện đều phải có chứng chỉ hành nghề.
