Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh: Yêu cầu hoàn thiện thể chế từ thực tiễn thị trường
Việc xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá là cần thiết nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý cho một thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch, đồng thời bổ sung công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho doanh nghiệp và người sản xuất.
Bên cạnh khẳng định sự cần thiết của dự thảo Luật, các đại biểu cho rằng, đây là lĩnh vực mới, có tính chuyên môn cao, liên quan trực tiếp đến tiền, tài sản và nghĩa vụ thanh toán của các chủ thể tham gia. Vì vậy, dự thảo Luật cần tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường trong thực tiễn.
Từ nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá đến yêu cầu phát triển thị trường hiện đại
Thảo luận tại hội trường sáng 20/11 về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, các đại biểu Quốc hội cơ bản bày tỏ sự đồng tình với sự cần thiết ban hành đạo luật này. Theo các đại biểu, trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh ngày càng gắn với thị trường trong nước và quốc tế, biến động giá cả có thể tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất, thu nhập của người dân và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc hình thành một khuôn khổ pháp lý đầy đủ cho giao dịch hàng hóa phái sinh vì thế có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung công cụ quản trị rủi ro, đồng thời thúc đẩy tổ chức thị trường hàng hóa theo hướng hiện đại, minh bạch hơn.
Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) cho rằng, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch, đồng thời tạo công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho doanh nghiệp và người sản xuất. Từ thực tiễn tại các địa phương Tây Nguyên có diện tích và sản lượng cà phê lớn, đại biểu nhấn mạnh những biến động giá có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hàng vạn hộ dân, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo số liệu được đại biểu dẫn từ báo cáo của Bộ Công Thương, hiện có khoảng 50.000 tài khoản giao dịch trên Sở Giao dịch hàng hóa trong nước, trong đó có sự tham gia trực tiếp của nhiều hộ nông dân với mục đích phòng vệ giá. Tuy nhiên, việc tiếp cận thị trường vẫn còn hạn chế do yêu cầu về vốn, công nghệ, ngôn ngữ, điều kiện và quy trình giao dịch. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị chính sách không chỉ hướng đến doanh nghiệp và các tổ chức đầu tư mà cần quan tâm đến hộ nông dân, hộ đồng bào dân tộc thiểu số trực tiếp sản xuất; đồng thời tăng cường tuyên truyền, đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật để người dân sử dụng đúng công cụ phòng ngừa rủi ro.

Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) cho rằng, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Cùng nhấn mạnh mục tiêu hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai) cho rằng, việc ban hành luật sẽ tạo khuôn khổ đáp ứng xu hướng giao dịch hàng hóa hiện đại, yêu cầu hội nhập và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp Việt Nam. Theo đại biểu, mục tiêu cao nhất của Luật là tạo nền tảng pháp lý thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, giúp người sản xuất và doanh nghiệp phòng ngừa biến động giá, nâng cao giá trị sản phẩm. Với lợi thế lớn về nông sản, Việt Nam cần chuyển lợi thế sản xuất thành lợi thế về chất lượng, thương hiệu, tổ chức thị trường và khả năng tham gia hình thành giá.
Ở góc độ phát triển thị trường trong nước, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đánh giá việc xây dựng Luật không chỉ nhằm thiết lập khuôn khổ quản lý một thị trường mới mà còn tạo đột phá về thể chế, giúp hàng hóa Việt Nam, trước hết là nông sản, có thị trường giao dịch hiện đại ngay trong nước, giảm rủi ro về giá và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Những ý kiến trên cho thấy, yêu cầu ban hành Luật không chỉ xuất phát từ nhu cầu quản lý hoạt động giao dịch phái sinh đang diễn ra, mà còn gắn với mục tiêu rộng hơn là phát triển thị trường hàng hóa có khả năng hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất. Một thị trường được tổ chức minh bạch, có cơ chế quản trị rủi ro phù hợp sẽ góp phần giúp doanh nghiệp và người sản xuất chủ động hơn trước biến động giá, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào diễn biến thị trường tại thời điểm bán hàng.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đánh giá việc xây dựng Luật không chỉ nhằm thiết lập khuôn khổ quản lý một thị trường mới mà còn tạo đột phá về thể chế, giúp hàng hóa Việt Nam có thị trường giao dịch hiện đại. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Cần làm nổi bật hơn, toàn diện hơn về tính cấp thiết của dự án Luật
Bên cạnh sự đồng tình về chủ trương, các đại biểu cũng lưu ý đây là dự án luật mới, khó, có nhiều thuật ngữ và nội dung chuyên môn chưa phổ biến. Do đó, việc đánh giá đầy đủ thực trạng pháp luật hiện hành, xác định rõ những khoảng trống và lý giải tính cấp thiết của việc ban hành Luật là yêu cầu quan trọng.
Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) cho rằng, các thuật ngữ “giao dịch hàng hóa phái sinh”, “thị trường hàng hóa phái sinh” còn khá mới, ít xuất hiện trong các văn bản pháp luật và phương tiện thông tin. Vì vậy, việc tiếp cận các quy định của Luật sau khi ban hành cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Đại biểu đề nghị việc tham mưu ban hành Luật phải được đánh giá thận trọng về tính cấp thiết, hiệu quả thi hành và gắn với hoạt động truyền thông chính sách theo quy định.
Đáng chú ý, đại biểu cho rằng hồ sơ dự án Luật cần đánh giá toàn diện hơn hiệu quả của khung pháp lý hiện hành, phân tích những vướng mắc, hạn chế trong quá trình thực thi các quy định có liên quan, chỉ rõ khoảng trống pháp lý và lý giải vì sao cần khắc phục bằng việc ban hành một đạo luật riêng.
Đại biểu Nguyễn Minh Tâm cho biết, tại Báo cáo giải trình, tiếp thu của Bộ Công Thương, nội dung này đã được giải trình cơ bản rõ và đại biểu cơ bản đồng tình. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo đưa nội dung giải trình vào Tờ trình để làm nổi bật hơn sự cần thiết xây dựng Luật.
Ý kiến này đặt ra yêu cầu quan trọng đối với quá trình hoàn thiện hồ sơ dự án Luật: tính cấp thiết của một đạo luật không chỉ được khẳng định bằng mục tiêu phát triển thị trường, mà cần được chứng minh trên cơ sở rà soát hệ thống pháp luật hiện hành và thực tiễn tổ chức thực hiện. Việc xác định rõ những nội dung đã có quy định, những vấn đề còn thiếu hoặc chưa phù hợp sẽ giúp bảo đảm tính thuyết phục của chính sách, đồng thời hạn chế nguy cơ chồng chéo trong quá trình áp dụng.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) thảo luận về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, sáng 20/11/2026. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Đánh giá cao cơ quan soạn thảo tiếp thu nhiều nội dung góp ý, đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định trọng yếu
Đánh giá về dự thảo, đại biểu Trịnh Xuân An nhận định đây là luật mới, khó, song những nội dung đã được tiếp thu phần nào đáp ứng yêu cầu của đại biểu Quốc hội khi thảo luận tại tổ. Đại biểu cũng cho rằng dự thảo Luật đã kế thừa các quy định về giao dịch hàng hóa qua Sở Giao dịch tập trung tại Luật Thương mại, tạo nền tảng để xây dựng khuôn khổ pháp lý đáp ứng xu hướng giao dịch hiện đại và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật cần tập trung vào các vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc và hiệu quả vận hành của thị trường, trong đó có phạm vi điều chỉnh, mô hình tổ chức Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ, cơ chế quản lý nhà nước, bảo vệ nhà đầu tư và kết nối thị trường với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đại biểu Tráng A Dương đề nghị làm rõ trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước bởi giao dịch hàng hóa phái sinh liên quan đến nhiều lĩnh vực như thương mại, tài chính, ngân hàng, ngoại hối, thuế và kế toán. Đại biểu cơ bản nhất trí với định hướng giao Bộ Công Thương làm cơ quan đầu mối quản lý nhà nước, đồng thời đề nghị thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các bộ, ngành trong trao đổi thông tin, thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai) cho rằng, việc ban hành luật sẽ tạo khuôn khổ đáp ứng xu hướng giao dịch hàng hóa hiện đại, yêu cầu hội nhập và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp Việt Nam. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Từ những ý kiến tại nghị trường, có thể thấy yêu cầu hoàn thiện dự thảo Luật không dừng ở việc bổ sung quy định cho một loại hình giao dịch mới. Vấn đề cốt lõi là xây dựng được khuôn khổ pháp lý đồng bộ, xác định rõ vai trò của các thiết chế thị trường, trách nhiệm của cơ quan quản lý và cơ chế bảo vệ các chủ thể tham gia. Đây cũng là điều kiện để thị trường hàng hóa phái sinh phát triển an toàn, minh bạch, gắn với nhu cầu của nền kinh tế thực.
Việc tiếp tục rà soát, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội vì thế có ý nghĩa quan trọng, nhằm bảo đảm đạo luật khi được ban hành vừa đáp ứng yêu cầu quản lý một thị trường có tính chất đặc thù, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp và người sản xuất khai thác hiệu quả công cụ phòng ngừa rủi ro giá.



