Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026: Mở rộng đối tượng, nâng tiêu chuẩn hòa giải viên

Người tạm trú có thể được lựa chọn làm hòa giải viên

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 là mở rộng đối tượng được lựa chọn làm hòa giải viên. Theo đó, người tạm trú tại địa bàn cũng có thể tham gia công tác hòa giải nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Phân tích về nội dung này, luật sư Hoàng Văn Tùng, Văn phòng Luật sư Trung Hòa (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho biết, Luật mới quy định hòa giải viên là công dân Việt Nam "cư trú tại cơ sở", thay cho yêu cầu "thường trú tại cơ sở" của Luật năm 2013.

Luật sư Hoàng Văn Tùng - Văn phòng Luật sư Trung Hòa (Đoàn Luật sư TP Hà Nội). Ảnh: NVCC

Theo luật sư, khái niệm cư trú bao gồm cả thường trú và tạm trú. Như vậy, người tạm trú đủ tiêu chuẩn có thể tự ứng cử hoặc được Ban công tác Mặt trận phối hợp với các tổ chức thành viên của Mặt trận giới thiệu vào danh sách bầu hòa giải viên. Luật không quy định thủ tục riêng đối với người tạm trú mà áp dụng cùng quy trình như người thường trú.

Luật sư Tùng đánh giá, thay đổi này có ý nghĩa thiết thực, nhất là tại các khu đô thị, khu công nghiệp và chung cư, nơi có nhiều người sinh sống, làm việc ổn định trong thời gian dài nhưng chưa đăng ký thường trú. Trước đây, dù am hiểu địa bàn và có uy tín trong cộng đồng, những người này vẫn không đáp ứng điều kiện để được lựa chọn làm hòa giải viên.

Việc mở rộng đối tượng cũng phù hợp hơn với thực tế phát sinh mâu thuẫn tại cơ sở. Những tranh chấp về lối đi chung, tiếng ồn, sinh hoạt trong chung cư hay quan hệ hàng xóm có thể liên quan trực tiếp đến những người đang tạm trú. Một hòa giải viên cùng sinh sống, am hiểu hoàn cảnh của các bên sẽ có thuận lợi trong việc tạo dựng sự tin cậy, vận động và thuyết phục.

Bên cạnh mở rộng đối tượng, Luật bổ sung yêu cầu hòa giải viên phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; đồng thời quy định chặt chẽ hơn những trường hợp không đủ tiêu chuẩn, như người đang bị xử lý kỷ luật, áp dụng biện pháp xử lý hành chính, bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang chấp hành án hình sự hoặc chưa được xóa án tích.

Lựa chọn hòa giải viên phải bảo đảm năng lực, uy tín

Theo luật sư Hoàng Văn Tùng, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 quy định 2 cơ chế lựa chọn hòa giải viên là bầu và chỉ định. Trong đó, bầu là hình thức chính, ứng viên phải nhận được sự đồng ý của trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố.

Việc chỉ định chỉ áp dụng khi đã bầu bổ sung, bầu lại nhưng vẫn chưa đủ số lượng, thành phần hoặc không thể tổ chức bầu do sự kiện bất khả kháng. Người được chỉ định phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, tự nguyện tham gia và được đưa ra bầu trong thời hạn 3 năm kể từ ngày được công nhận.

Luật sư Tùng lưu ý, khi lựa chọn hòa giải viên, cần thẩm tra kỹ các điều kiện pháp lý, xác minh tình trạng cư trú, bảo đảm quy trình công khai, minh bạch. Đặc biệt, việc đánh giá năng lực, uy tín phải dựa trên sự tín nhiệm của người dân, kinh nghiệm thực tế và khả năng thuyết phục, vận động cộng đồng.

Các thành viên tổ hòa giải thôn Thượng Tiết (xã Mỹ Đức, TP Hà Nội) rao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong hoạt động nghiệp vụ. Ảnh: Biên Phạm

Đối với các hòa giải viên đang hoạt động, khoản 1 Điều 35 quy định không phải thực hiện lại thủ tục công nhận khi Luật mới có hiệu lực. Tuy nhiên, các tổ hòa giải cần chủ động rà soát đội ngũ, kiện toàn cơ cấu và cập nhật kiến thức pháp luật, nhất là những quy định mới về bảo mật thông tin, hòa giải trực tuyến và công nhận kết quả hòa giải thành.

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Việc mở rộng nguồn nhân lực đi đôi với nâng cao tiêu chuẩn và hoàn thiện quy trình lựa chọn hòa giải viên được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác hòa giải, giải quyết kịp thời những mâu thuẫn từ khi mới phát sinh, giữ gìn tình đoàn kết và ổn định trong cộng đồng dân cư.