Luật hóa khái niệm hàng giả, siết hành vi lạm dụng của nền tảng số

Ảnh minh họa

Lần đầu xác lập khái niệm hàng giả ở cấp luật

Trong nhiều năm qua, hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ luôn là một trong những vấn đề nóng của thị trường. Tuy nhiên, khái niệm "hàng giả" lại chủ yếu được quy định ở cấp nghị định, trong khi đạo luật nền tảng điều chỉnh hoạt động thương mại chưa có định nghĩa thống nhất.

Đây được xem là một trong những khoảng trống pháp lý đáng chú ý mà Bộ Công Thương đề xuất xử lý trong lần sửa đổi này.

Theo dự thảo Luật, hàng giả được xác định là hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với bản chất tự nhiên hoặc thông tin đã công bố; hàng hóa giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ, nơi sản xuất; giả mạo tổ chức sản xuất, nhập khẩu, phân phối; giả mạo mã số lưu hành, mã số công bố, mã số mã vạch và nhiều dấu hiệu nhận diện khác.

Đáng chú ý, phạm vi điều chỉnh không chỉ dừng ở các loại tem, nhãn truyền thống mà còn mở rộng sang nhãn điện tử, hộ chiếu số sản phẩm, dữ liệu truy xuất nguồn gốc và các vật mang dữ liệu điện tử.

Việc luật hóa khái niệm hàng giả được đánh giá là bước tiến quan trọng nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh.

Trong những năm gần đây, nhiều vụ việc liên quan đến hàng giả trên môi trường trực tuyến cho thấy ranh giới giữa hàng thật và hàng giả ngày càng khó nhận diện. Khi khái niệm được xác lập ở cấp luật, cơ quan quản lý sẽ có căn cứ pháp lý rõ ràng hơn để xử lý các hành vi vi phạm, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền lợi của doanh nghiệp làm ăn chân chính và người tiêu dùng.

Lần đầu thiết lập cơ chế kiểm soát sức mạnh của các nền tảng số

Nếu nội dung về hàng giả giải quyết một vấn đề truyền thống của thị trường thì những sửa đổi tại Luật Cạnh tranh lại hướng tới các thách thức mới của nền kinh tế số.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là dự thảo Luật thay đổi cách tiếp cận đối với việc xác định sức mạnh thị trường của doanh nghiệp.

Thay vì chỉ dựa trên doanh thu, thị phần hoặc sản lượng như trước đây, cơ quan cạnh tranh sẽ được xem xét thêm nhiều yếu tố đặc thù của môi trường số như quy mô người dùng, lượng giao dịch trên nền tảng, khả năng kiểm soát dữ liệu, hiệu ứng mạng lưới, khả năng sử dụng thuật toán và mức độ tích hợp hệ sinh thái.

Đây được xem là bước chuyển đáng kể trong tư duy quản lý cạnh tranh khi sức mạnh thị trường của nhiều nền tảng số hiện nay không còn được phản ánh đầy đủ qua các chỉ số truyền thống.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung một loạt hành vi bị coi là lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc vị trí độc quyền trong môi trường số.

Các hành vi này bao gồm tự ưu tiên sản phẩm, dịch vụ của chính doanh nghiệp trên nền tảng; hạn chế khả năng người dùng chuyển sang nền tảng khác; từ chối hoặc áp đặt điều kiện bất hợp lý đối với việc tiếp cận dữ liệu; sử dụng dữ liệu không công khai của đối tác kinh doanh để cạnh tranh; hoặc ép buộc khách hàng sử dụng các dịch vụ nằm trong cùng hệ sinh thái.

Những quy định này cho thấy Việt Nam đang từng bước tiếp cận xu hướng quản lý cạnh tranh mới mà nhiều nền kinh tế lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Australia đã triển khai trong thời gian gần đây.

Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng đóng vai trò quan trọng, việc bổ sung các công cụ kiểm soát hành vi lạm dụng của nền tảng số được kỳ vọng sẽ góp phần bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, hạn chế nguy cơ hình thành các "siêu nền tảng" có khả năng chi phối thị trường.

Đẩy mạnh cắt giảm điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính

Song song với việc hoàn thiện các công cụ quản lý mới, dự án luật tiếp tục thể hiện rõ định hướng cải cách môi trường kinh doanh.

Theo Bộ Công Thương, dự thảo Luật dự kiến bãi bỏ 6 thủ tục hành chính và đơn giản hóa thêm 11 thủ tục khác.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định thương mại. Đây là ngành nghề đã được đưa ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư.

Cùng với đó, doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ giám định thương mại sẽ không còn phải thực hiện thủ tục đăng ký dấu nghiệp vụ với cơ quan nhà nước như hiện nay.

Trong lĩnh vực ngoại thương, nhiều thủ tục cấp phép được đơn giản hóa hoặc chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm. Một số thủ tục cấp giấy phép gia công hàng hóa xuất nhập khẩu theo giấy phép được đề xuất bãi bỏ hoàn toàn.

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, các sửa đổi này sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Một trục sửa đổi lớn khác của dự án luật là tiếp tục hiện thực hóa chủ trương phân cấp, phân quyền. Nhiều thẩm quyền trước đây thuộc Bộ Công Thương được chuyển về UBND cấp tỉnh, đặc biệt trong các lĩnh vực xúc tiến thương mại, chứng nhận xuất xứ hàng hóa và một số hoạt động quản lý ngoại thương.